Mü əllif Ata kişiyev Bəxtiyar Sərhəd oğlu (hüquqşünas, elmi dərəcəsi və elmi adı yoxdur) Redaktor



Yüklə 1.71 Mb.
Pdf просмотр
səhifə1/26
tarix16.06.2017
ölçüsü1.71 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   26


əllif 
Ata
kişiyev Bəxtiyar Sərhəd oğlu 
(hüquqşünas, elmi dərəcəsi və elmi adı yoxdur) 
 
Redaktor 
Bağırov Natiq Orucqulu oğlu 
 
Ata
kişiyev  Bəxtiyar Sərhəd  oğlu.  İnzibati hüquq və 
terminl
ər. Elmi əsər-Bakı: 2008 - 312 səh. 
 
 
 
Elmi 
əsər  hüquq elminin, inzibati  hüquq sahəsinin  əsaslarını, təməl müd-
d
əalarını qısa və konkret şəkldə araşdırıb-izah etmək məqsədini güdür. Əsərdə vətəndaş-
lar t
ərəfindən dövləti idarəetmə hüququ, idarəçlik prinsipləri, eləcə də forma və metodları 
a
ydın  şəkldə  gostərilir.  Bundan  savayı, burada inzibati-hüquq tənzimləmənin  obyekti, 
inzibati-hüquq münasib
ətləri subyektlərinin hüquqi statusu, dövlət idarəçiliyi (hakimy-
y
ət)  orqanları  quruluşu  və  ələlxüsus inzibati hüququn təminatı  və  digər müddəalar öz 
əksini tapmışdır. 
Xüsusil
ə vurğulamaq lazımdır ki, elmi əsərdə, nəinki elmi-nəzəri araşdırmalar, 
h
ətta dövlət idarəçliyi prosesində  təsadüf edilən müddəalar, yəni inzibati hüququn 
praktiki t
ədbiqindən irəli gələn və dövlət idarəçliyinə aidiyyətı olan (onun predmeti olan) 
hadis
ə və hərəkətlər özünə yer tapmışdır. Gündəlik dövlət idarəçliyi, siyasi sahələrdə rast 
g
ələn terminlərin əlfba sırası ilə qısa, eyni zamanda əhatəli izahatı, şərhi verilmişdir. 
Elmi 
əsər 312 səhifədən, II hissədən (elmi və elmi-praktiki), elmi hissəsi XIII 
mövzudan, elmi-praktiki hiss
əsi isə təqribən 500-ə qədər terminlərdən və anlayışlardan 
ibar
ətdir.  
Oxucu kontingentin
ə gəldikdə isə, elmi əsər ilk növbədə hüquq elminə yiyələ-
nm
ək məqsədini güdən vətəndaşlara  həm  də  ələlxüsus dövlət idarəçliyi və  digər siyasi 
f
əaliyyət ilə  aktv sürətdə  məşğul  olan  və, o cümlədən, dövlət idarəçliyinə, dövlətə  və 
siyas
ətə biganə qalmayan bütün digər vətəndaşlara da - tövs edilir. 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
©
 Ata
kişiyev Bəxtiyar Sərhəd oğlu, 2008 

ÖN SÖZ 
 
 
Müasir dövrd
ə sosial-siyasi, hüquqi münasibətlərin gur 
inkişaf  edilməsi-hüquq  elminin  danılmaz  nailiyyətləridir. 
Dövl
ət idarəçliyində  və  siyasətdə  hər  bir  atılan  addım  elmi 
inkişafın nailiyyətlərinə arxalanmalıdır. Yalnız elmi  əsaslarla 
dövl
ətin idarə edilməsi, siyasətin yürüdülməsi uğurlu nəticə-
l
ərə  məhkumdur, dövlət idarəçliyində  və  siyyasətdə  hüquq 
elmin
ə  zidd  atılan  addımlar  iflasa məhkumdur.  Hüquq  elmi 
c
əmiyyətin bütün sosial-siyasi həyatına  əlalxüsus  dövlət 
idar
əçliyində israr edir. Əgər cəmiyyət öz inkişafında nəyəsə 
nail olubsa  -  bunun s
əbəbkarı mütləq surətdə elmdir. Yalnız 
elm v
ə  elmi  yanaşma  tərəqinin  qarantıdır.  Bütün  problem-
l
ərin  çıxış  yolunu  elmdə  axtarmaq vacibdir.  Elm və  onun 
inkişaf etdirilməsi-cəmiyyətin mütləq zərurətdir. 
Elm 
əsərdə terminlər vasitəsilə dövlətdaxili və beynəl-
xalq t
əcrübədə, dövlət idarəçiliyi və siyasi sahədə istifadə edi-
l
ən siyasi, iqtisadi, hüquqi, hərbi və s. xarakterli anlayışların 
şərhi  verilmişdir.  Elmi  bilgiləri  aşılamağa,  dövlət idarəçiliyi 
v
ə  siyasi sahələrdə  vətəndaşlara  mənsub olan hüquqlarla 
onları tanış etməyə, dövlət idarəçliyində, siyasətdə doğru və 
dürüst yol seçm
əkdə-onlara kömək etməyə, eləcə də digər ali 
m
əqsədlərə  nail  olmağa  həmin  kitab  öz  qarşısında  məqsəd 
kimi qoyur. 
 
Elm 
əsəri ərsəyə gətirərkən  müəllif-son dərəcədə qısa, 
a
ydın və konkret şəkildə yazılması məqsədinə riayyət etmiş-
dir. Artıq söz yığımından, lüzumsuz polemikalardan, mübahi-
s
əli məsələlərdən və  digər  xoşagəlməz  hallardan  çalışmışdır 
uzaq olsun.  

əllif, elmi əsərin  ərsəyə  gətrilməsində  köməklik 
göst
ərən bütün texniki personala  təşəkkürünü bildirir və 
oxucular
ı daima elmi bilgilərini artırmağa dəvət edir. 

 

I HİSSƏ 
 
MÖVZU I. İNZİBATİ HÜQUQ AZƏRBAYCAN 
HÜQUQUNUN SAHƏSİ KİMİ 
 
1.İnzibati hüquq predmenti və metodu 
 
Az
ərbaycan inzibati hüququnun predmentini-məhdud 
m
ənada: Azərbaycan dövlət idarəçiliyi prosesində  meydana 
çıxan ictimai münasibətlər təşkil edir. 
İnzibati hüququn predmetini – geniş mənada isə: aşağı-
dakılar təşkil edir: 
a)Dövl
ət idarəçliyi orqanlarının idarəedici - sərəncam-
verici f
əaliyyətlərindən törəyən ictimai münasibətlər
b)Dig
ər dövlət orqanlarının idarəçlik xarakterli fəaliy-
y
ətlərindən törənən ictimai münasibətlər; 
c)İctimai təşkilatların idarəçilik xarakterli funksiyaları 
h
əyata keçirməsində və ya bu funksiyaların həyata keçirilmə-
sind
ə iştirakından yaranan içtimai münasibətlər. 
Burada bel
ə  nəticəyə  gəlmək olar ki, inzibati hüquq 
dövl
ət hüququnun bir sahəsi olmaqla, başlıca vəzifəsi dövlət 
idar
əçiliyi  orqanlarının  icraedici-sərəncamverici fəaliyyət-
l
ərindən törənən ictimai münasibətləri, digər dövlət orqanları-
nın idarəçilik fəaliyyətindən törənən ictimai münasibətləri və, 
habel
ə  ictimai təşkilatların  idarəçilik  xarakterli  funksiyaları 
h
əyata keçirmələrindən yaranan ictimai münsibətləri nizama 
salmaqdan ibar
ətdir. 
Dig
ər hüquq sahələrində  olduğu  kimi,  inzibati  hüqu-
qun nizama salınan ictimai münasibətlərin özünəməxsus inti-
zama  salma  metodu  vardır. Hüquqi cəhətdən nizama salma 
metodu ictimai münasib
ətlərin  nizama  salınmasında  dövlət 
t
ərəfindən tətbiq edilən hüquqi təsir vasitəsidir. 
 
Bu baxımdan, inzibati hüququn nizama salma metodu 

 

idar
əçilik xarakterli ictimai münasibətlərin də  özünəməxsus 
nizama 
salınmasında tətbiq edilən hüquqi təsir vasitələrindən 
ibar
ətdir. Bu təsir vasitələrinə idarəçilik xarakteri məsələlərin 
h
əll edilmə qaydaları, tərəflərin hüquq və vəzifələrinin müəy-
y
ən edilməsi, onun təmini qaydaları və s. daxildir. 
 
İdarəçilik xarakterli ictimai münasibətlərin nizama 
salma metodu üçün aşağıdakılar daha çox xarakterikdir: 
a)T
əşkilati  tabeçilik  -  bu, dövlət idarəçiliyi  orqanları 
il
ə onlara tabe olan müəssisə və təşkilatlar arasında baş verən 
ictimai münasib
ətlər nəticəsində yaranır; 
b)Qeyri-t
əşkilati  tabeçilik  -  bu, vətəndaşlarla  dövlət 
idar
əçiliyi  orqanları  arasında  baş  verən ictimai münasibətlər 
n
əticəsində yaranır; 
c)Birt
ərəfli hakimiyyət-tabeçiliyi - bu kimi tabeçilikdə, 
dövl
ət orqanları tərəfindən məcburi hüquqi qaydalar müəyyən 
edilir. 
Dem
əli, idarəçilik xarakterli ictimai münasibətlərin 
hüquqi c
əhətdən nizama salma dairəsini inzibati hüququn 
predmeti mü
əyyən edir, metod isə  həmin  nizama  salmanın 
vasit
əsidir. 
 
2.İnzibati hüququn dövlət hüququnun digər 
sah
ələri ilə nisbəti 
 
Az
ərbaycan  dövlət hüquq sistemləri içərisində-dövlət 
hüququ xüsisi yer tutur. Dövl
ət  hüququnun  normaları  ölkə-
mizd
ə ictimai münasibətlərin hüquqi cəhətdən nizama salın-
masının əsasını təşkil edir. Daha doğrusu, dövlət hüququ di-
g
ər hüquq sahələrinin prinsiplərini özündə əks etdirir. Belə ki, 
Az
ərbaycan Respublikasının içtimai quruluşunu və dövlət qu-
ruluşunu,  hakimiyyət  orqanlarının,  digər dövlət  orqanlarının 
sistemini, v
ətəndaşların hüquq və vəzifələrini özündə əks et-
dir
ən Azərbaycan  R.  Konstitusiyası  öz  əksini dövlət hüqu-

 

qunda tapır. 
Öz növb
əsində, idarəçilik prosesində  meydana  çıxan 
içtimai münasib
ətlər  inzibati  hüquq  normaları  ilə  nizama 
salınmasından,  inzibati  hüquq-dövlət  hüququna  yaxından 
bağlıdır.  Bundan  səvayı,  inzibati  hüquq  əmək hüququ ilə, 
maliyy
ə hüququ ilə, mülki hüquq ilə, cinayyət hüququ və sair 
hüquq sah
ələri ilə sıx bağlıdır. 
İnzibati  hüquq  digər hüquq sahələri ilə  nisbəti haq-
qında söylədiklərimizə yekun olaraq aşağıdakı nəticələrə gəl-
m
ək olar. 
1)İnzibati  hüquq  hüququn  digər sahələri kimi hüquq 
sisteminin 
əsas sahəsi olan dövlət hüququna əsaslanır. 
2)İnzibati  hüquq  hüququn  digər sahələri ilə  qarşılıqlı 
əlaqədədir. 
3)İnzibati hüquq nizama saldığı ictimai münasibətlərə 
(predmetin
ə) görə hüququn digər sahələrindən fərqlənir. 
4)İnzibati  hüquq  dövlət hüququnun  ən mühüm sahə-
l
ərindən biridir. Bu, onunla izah olunur ki, inzibati hüquqla 
nizama salınan ictimai münasibətlər dövlət həyatında mühüm 
əhəmiyyət kəsb edir. 
5)İnzibati  hüquq  öz  həcminə  görə  dövlət hüququnun 
ən böyük sahələrindən biridir. Çünki, inzibati hüquqla həddən 
ziyad
ə içtimai münasibətlər nizama salınır. 
6)İnzibati  hüquq  digər hüquq sahələrinə  nisbətən də-
yişəndir. Bu, cəmiyyətin  inkişafı  ilə  əlaqədar olaraq dövlət 
idar
əçiliyi sahəsində ictimai münasibətlərin dəyişməsi ilə izah 
olunur. 
7)İnzibati hüquq dövlət hüququnun mürəkkəb sahələ-
rind
ən  biridir.  Bu,  inzibati  hüquqla  nizama  salınan  ictimai 
münasib
ətlərin müxtəlifliliyi ilə bilavasitə əlaqədardır. 
 
 
 

 

3.İnzibati hüququn sistemi 
 
İnzibati  hüquq  normaları  ilə  nizama  salınan  ictimai 
münasib
ətlərin növləri olduqca müxtəlifdir. Onları biri-birin-
d
ən fərqləndirmək üçün həmin ictimai hüquq münasibətləri 
nizama  salma  inzibati  hüquq  normalarının  ayrı-ayrı  qrup 
halında  sistemləşdirilməsinə  ehtiyac  duyulur.  İnzibati  hüquq 
eyni m
əzmunlu inzibati hüquq normalarının  ayrılıqda  qrup-
laşmasına mütənasibləşdirir (təsnifatlanır).  
İdarəçilik ictimai münasibətləri konkret məzmunlarına 
gör
ə nizama salan inzibati hüquq normaları iki qrupa bölünür 
- ümumi v
ə xüsusi hissələrə.  
Ümuni hiss
ə  -  bütün idarəçilik fəaliyyəti  üçün xarak-
terik olan ictimai münasib
ətləri nizama salan normalardan 
ibar
ətdir. 
Xüsusi hiss
ə  -  idarəçiliyin bu və  ya digər sahəsini, 
el
əcə  də  hər  hansı  bir  funksiyasını  müəyyən edən ictimai 
münasib
ətləri nizama salan normalardan ibarətdir. 
İdarəçilik orqanları üçün ümumi olan normalar inzibati 
hüququn ümumi hiss
əsini təşkil edən müstəqil hüquq institut-
larında öz əksini tapırlar (misal: dövlət xidməti institutu, inzi-
bati m
əsuliyyət institutu və s.). 
İnzibati hüququn xüsusi hissəsinin normaları isə 4 əsas 
qrupa bölünür: 
1)dövl
ət idarəçiliyi  funksiyasının  həyata keçirilməsi 
sah
əsindəki münasibətləri nizama salan normalar; 
2)sosial-iqtisadi sah
ədə  idarəçiliayi nizama salan nor-
malar; 
3)ictimai-m
ədəni quruculuq sahəsində idarəçiliyi niza-
ma salan normalar v
ə; 
4)ictimai-siyasi idar
əçilik sahəsini nizama salan nor-
malar. 
Öz növb
əsində, bu 4 qrup normalardan hər birisi idarə-

 

çiliyin konkret sah
əsi üzrə qruplaşır. 
Qeyd edil
ən  inzibati  hüquq  normaları  biri-biri ilə 
qarşılıqlı  əlaqədə  olmaqla, idarəçilik fəaliyyətinin düzgün 
h
əyata keçməsinə xidmət edirlər. İnzibati hüququn ümuni və 
xüsusi hiss
ələri vahid və  ayrılmazdır.  Ümumi  hissənin nor-
maları xüsusi hissənin bütün sahələrinə tətbiq edilir. 
 
4.İnzibati hüququn mənbələri 
 
İnzibati hüququn mənbəyini – elə hüquqi aktlar təşkil 
edir ki, onlar özl
ərində yalnız inzibati hüquq normalarını əks 
etdirirl
ər.  Bu  kimi  hüquqi  aktlara  misal  olaraq  aşağıdakıları 
göst
ərmək olar. Azərbaycan R. və  Naxçıvan  M.  R.  Kon-
stitusiyaları, Milli Məclisin Qanunları, Azərbaycan R. Prezi-
dentinin F
ərman və Sərəncamları, Nazirlər Kabinetinin Qərar 
v
ə  Sərəncamları,  Nazirlərin, Dövlət Komitələrinin sədir-
l
ərinin, baş idarə və birlik rəislərinin Əmr və təlimatları, Yerli 
İcra  hakimiyyətlərin Qərar və  Sərəncamları,  onların  idarə 
r
əisləri və  şöbə  müdirlərinin  Əmr  və  təlimatları,  Bələdiyyə 
orqanlarının sədirlərinin Qərarları. 
Lakin, inzibati hüququn m
ənbələri heç də  dövlət 
orqanlarının qəbul etdiyi hüquqi aktlarla məhdudlaşmır. İcti-
mai t
əşkilatların dövlət orqanları ilə birgə qəbul etdiyi və icti-
mai t
əşkilatların dövlət tərəfindən təsdiq edilən normativ akt-
ları da inzibati hüququn mənbəyi ola bilər. 
Bel
əliklə, inzibati hüququn mənbəyini  aşağıdakılar 
t
əşkil edir: 
1)Dövl
ət hakimiyyəti orqanlarının inzibati hüquq nor-
malarını özündə əks etdirən normativ aktları; 
2)Dövl
ət idarəçilik orqanlarının inzibati hüquq norma-
larını özündə əks etdirən normativ aktları; 
3)Dövl
ət  orqanları  ilə  ictimai təşkilatların  inzibati 
hüquq  normalarını  özündə  əks etdirən birgə  normativ aktlar 

 
10 
v
ə; 
4)İctimai təşkilatların və Bələdiyyələrin inzibati hüquq 
normaları  müəyyən edən və  dövlət tərəfindən təstiq edilən 
normativ aktlar. 
 
5.İnzibati hüquq elmi 
 
İnzibati hüquq elmi, dövlət idarəçiliyin müxtəlif sahə-
l
ərində yaranan inzibati hüquq normalarını və münasibətlərini 
t
ədqiq edir, həmin  normaların  təcrübədə  həll edilmə  qayda-
larını  təhlil edir, idarəçilik  aparatının  müxtəlif sahəli fəaliy-
y
ətlərini öyrənir, inzibati hüquq institutlarının  təkminləş-
dirilm
əsi ilə  əlaqədar  olaraq  hazırlayır,  ümumi,  sahəvi və 
sah
ələrarası idarəçiliyin sistemini, idarəçilik münasibətlərində 
iştirak edən tərəflərin hüquqi statusunu işləyib hazırlayır. 
Dem
əli, inzibati hüquq elminin predmetini, dövlət 
idar
əçiliyinin icraedici-sərəncamverici fəaliyyəti prosesində 
yaranan ictimai münasib
ətlərin hüquqi nöqteyi-nəzərdən 
nizama salınma problemlərini öyrənilməsini təşkil edir. 
İctimai münasibətlərin icraedici-sərəncamverici fəaliy-
y
ət dairəsində  hüquqi cəhətdən nizamasalma problemləri 
dövl
ət idarəçiliyin mahiyyəti, vəzifələri, prinsipləri, forma və 
metodları ilə əlaqəli sürətdə öyrənilir. 
İdarəçilik fəaliyyətinin müxtəlif sahələrini  əhatə  edən 
inzibati hüquq insititutları, hüquq elmində hüquq normaları-
nın tətbiqi ilə əlaqədar olan bütün məsələlərin hərtərəfli tətbiq 
edilm
əsini tələb edir. 
M
əhz elmi tədqiqatlar yolu ilə işlənilən və hazırlanan 
s
əmərəli təkliflər qüvvədə  olan  inzibati  hüququn  inkişafına 
böyük t
əsir göstərir. Elmi tədqiqat metodu ilə hazırlanan tək-
lifl
ər qanunvericiliyin də təkminləşməsinə səbəb olur. 
 
 

 
11 
 
 
MÖVZU II. İNZİBATİ HÜQUQ NORMALARI 
 
1.İnzibati hüquq normalarının anlayışı 
 
Hüquq normaları dedikdə, hüquqi cəhətdən təsbit edil-
miş və qanunu qüvvəyə mindirilmiş ictimai davranış qayda-
larını başa düşürük. 
İnzbati  hüquq  normaları  müvafiq  dövlət  orqanları 
t
ərəfindən müəyyən edilən və icrası məcburi xarakter daşıyan 
el
ə bir davranış qaydalardır ki, o yalnız idarəçlik fəaliyyəti ilə 
əlaqədar olan ictimai münasibətləri  nizama  salır  və  lazım 
g
əldikdə dövlətin məcburedici qüvvələri ilə mühafizə edilir. 
İnzibatı  hüquq  normaları  idarəçilik münasibətlərində 
iştirak edən subyektlərin hüquq və vəzifələrini müəyyən edir. 
O, habel
ə  idarəçilik  orqanlarının  qurluşunu,  təşkili  qayda-
larını və fəaliyyət metodlarını müəyyən edir.  
İnzbati  hüquq  normaları  dövlət idarəçilik  orqanları, 
dövl
ət xadimləri, ictimai tərşkilatlar və s. vətəndaşların idarə-
çilik f
əaliyyəti ilə əlaqədar münasibətlərini nizama salan məc-
buri qaydaları müəyyən edir. 
Bir qayda olaraq, m
əcburedici, qadağaedici və səlahiy-
y
ətverici xarakterli inzibati hüquq normaları vasitəsi ilə təsbit 
edil
ən qaydalar imperativ xarakterli olurlar. Yəni, həmin qay-
daların  yerinə  yetirilməsi məcburi  xarakter  daşıyır.  Bununla 
b
ərabər, bir sıra hallarda imperativ xarakterdə olmayan qay-
dalar da inzbati hüquq normaları ilə nizama salınır (məsələn: 
m
əsləhət, təklif verici norma). 
İnzibati  hüquq  normaları  ilə  nizama salma müxtəlif 
formalarda h
əyata keçrilir: a) konkret tərəflərə  müəyyən 
cavabdehlik h
əvalə  etmək yolu ilə; b) tərəfhlərə  müvafiq 
s
əlahiyyətlər vermək yolu ilə  və; c)  həmin tərətflərə  hüquqi 

 
12 
t
əminat vermək yolu ilə. 
Bir qayda olaraq, inzibati hüquq nor
maları 3 element-
d
ən ibarətdir: hipotez, dispozisiya və sanksiya. 
Hüquq normasının hipotezində həmin normanın hansı 
hallarda v
ə nə kimi şəraitdə tətbiq edilməsi şərh edilir. Dis-
pozisiya hüquqi normanın hüquqi qayda müəyyən edən əsas 
hiss
əsidir  ki,  bu  qaydanın  yerinə  yetirilməməsi üstündə 
müvafiq sanksiya t
ətbiq edilir. Sanksiya isə hüquq qaydaları-
nın  pozulmasına  görə  dövlət tərəfindən tətbiq edilən təsir 
(c
əza) tədbirlərindən ibarətdir. 
İnzibati  hüquq  normaları  Aztərbaycan  Respublikası 
siyasi v
ə  içtimai həyatının  obyektiv  qanunlarına  uyğun  ola-
raq, s
əlahiyyətli dövlət orqarnları tərəfindən yaranır, dəyişilir 
v
ə ləğv edilir. 
 
2.İnzibatı huquq normalarının növləri 
 
İnzibati  hüquq  normalarını  dispozisiyalarının  xarak-
terin
ə görə aşağıdakı formada qruplaşdırmaq olar: 
1.M
əcburedici  inzibati  hüquq  normaları  -  bu kimi 
normalar,  h
ər  hansı  bir  fəaliyyətin icra edilməsində  mütləq 
labüd olan m
əcburi hüquq qaydalarını özündə əks etdirir; 
2.Qadağanedici  inzibati  hüquq  normaları  -  bu kimi 
normalar, h
ər  hansı  bir  fəaliyyətin edilməsini  qadağan  edən 
hüquqi qaydaları özündə əks etdirir; 
3.S
əlahiyyətverici inzibati hüquq  normaları  -  bu kimi 
normalar, h
ər  hansı  bir  fəaliyyəti həyata keçirməyə  səlahiy-
y
ət verən hüquqi qaydaları əks etdirir;  
4.Mü
əyyənedici inzibati hüquq normalar  -  bu kimi 
normalar m
əcburi  xarakter  daşımırsa  da,  müvafiq  davranış 
qaydalarını müəyyən edir; 
6.M
əsləhətverici (zəmanətverici) inzibati hüquq nor-
maları - bu kimi normativ aktlar tövsiyyə xarakteri daşıyır və 

 
13 
bu heç bir t
ələb irəli sürmür; 
İnzibati  hüquq  normaları  konkret məzmunu və  isti-
qam
ətinə görə aşağıdakı formada qruplaşır: 
1)Dövl
ət  idarıciliyi  orqanlarının  hüquqi  vəziyyətini 
(statusunu) nizama salan normalar; 
2)Dövl
ət idarəciliyi dairəsində  idarə, müəssisə  və 
t
əşkilatların hüquqi vəziyyətini, təşkili qaydalarını, ləğv edil-
m
ə qaydalarını və inzibati səlahyyətlərini muəyyən edən nor-
malar; 
3)Dövl
ət idarə aparatının işçilərinin hüquqi vəziyyətini 
nizama salan normalar; 
4)Dövl
ət idarəçiliyi dairəsində içtimai təşkilatların hü-
quqi v
əziyyətini nizama salan normalar və; 
5)Dövl
ət idarəçiliyi dairəsində  vətandaşların  hüquqi 
v
əziyyətini nizama salan normalar. 
İnzibati  hüquq  normaları  öz  məzmunlarına  görə: 
maddi v
ə prosesual inzibati hüquq normalarına bölünür. Mad-
di inzibati 
hüquq normaları idarəçilik dairəsində yaranan içti-
mai münasib
ətlərin konkret tərəflərin (subyektlərin) hüquq və 
v
əzifələrinin məzmununu müəyyən edir. Həmin hüquq və 
v
əzifələrin həyata keçirilməsi metodu isə, bir qayda olaraq 
prosesual inzibati hüquq norma
ları ilə nizama salınır. 
Prosesual  inzibati  hüquq  normaları  öz  məzmununa 
gör
ə  iki qrupa bölünür. Birinci qrupa idarəçilik  aparatının 
t
əşkili, ləğvi və quruluşu ilə əlaqədar olan normalar daxildir. 
İkinci qrup normalar isə ayrı-ayrı inzibati işlərin icraat qayda-
larını müəyyən edir. 
İnzibati hüquq normaları fəaliyyət müddətinə görə də 
iki növd
ə olur:  
1)Qeyri-mü
əyyən müddətə  müəyyən olunan normalar 
v
ə; 
2)Mü
əyyən müddətə qəbul edilən normalar; 
İnzibati  hüquq  normalarını  inzibati-ərazi  əlamətlərinə 

 
14 
gör
ə  də  qruplaşdırmaq  olar.  O  cümlədən, Azərbaycan Res-
publikası  ərazisində  fəaliyyət göstərən  normalar,  Naxçıvan 
Muxtar Respublikası, şəhər, rayon, kənd və qəsəbə ərazilərin-
d
ə fəaliyyət göstərən normalar. 
 
3.İnzibati hüquq normalarının həyata keçirilməsi 
 
İnzibati  hüquq  normaları  dövlət təşkilatları  (bəzi 
hallarda, içtimai t
əşkilatlar),  onların  vəzifəli  şəxsləri və  s. 
v
ətəndaşlar  tərəfindən həll edilir. Bu həlletmənin iki üsulu 
vardır;  inzibati  hüquq  normalarının  tələblərini yerinə  yetir-
m
ək (icra etmək) yolu ilə  və  həmin  normaları  tətbiq etmək 
yolu il
ə. 
İnzibati  hüquq  normaların  tələblərinin yerinə  yetril-
m
əsi özü də, aşağdakı iki (aktv və passiv) üsulla həyata keçri-
lir. 
Aktiv üsul-burada subyektl
ərin fəal hərəkətdə  olması 
t
ələb olunur; 
Passiv üsul-burada subyekt (müvafiq t
ərəf) dövlət 
t
ərəfindən  qadağan  edilən hərəkəti etmir, onunla da inzibati 
hüquq normalarını yerinə yetirilmiş olur. 
İnzibati  hüquq  normalarının  yerinə  yetrilməsi bütün 
v
ətəndaşlar  və  vəzifəli  şəxslər tərəfindən həyata keçrildiyi 
halda, onun t
ətbiq  edilməsi isə  yalnız  səlahiyyətli dövlət 
oqanlarına və onların vəzifəli şəxslərinə məxsusdur. 
İnzibati  hüquq  normalarının  tətbiqi  özünü  bir  sıra 
t
ələblərin yerinə yetrilməsində göstərir. O cümlədən: 
1)İnzibati hüquq normaları hansı məqsəd üçün müəy-
y
ən olunmuşdursa, həmin məqsəd üçün də tətbiq edilməlidir; 
2)İnzibati  hüquq  normaları  səlahiyyətli dövlət orqan-
ları  və  ya vəzifəli  şəxslər tərəfindən öz səlahiyyətləri dairə-
sind
ə tətbiq edilir; 
3)İnzibati hüquq normaları dövlət tərəfindən müəyyən 

 
15 
olunan qaydada  t
ətbiq olunmalıdır,  bu  tətbiq olunma-proses 
qaydaları əsasında həyata keçrilməlidir; 
4)İnzibati  hüquq  normalarının  tətbiqi hüququ-aktlar 
verm
ək yolu ilə həyata keçirilir. Bu kimi hüquqi aktlar idarə-
çilik  orqanlarının  qərarlarından,  sərəncamlarından  və  əmr-
l
ərindən, habelə  Məhkəmə  orqanlarının  qərar və  qətnamə-
l
ərindən ibarətdir.  
İnzibati  hüquq  normalarının  tətbiqi  prosesi  aşağıdakı 
üç başlıca mərhələdən ibarətdir: 
1)Konkret m
əsələnin həllinin həmin orqana və  ya 
v
əzifəli şəxsə aid olmasının araşdırılması və dəqiq müəyyən 
edilm
əsinə dair fəaliyyət. 
2)S
əlahiyyətli orqan və  ya vəzifəli  şəxs tərəfindən 
inzibati  hüquq  normalarının  tətbiqinə  dair  müvafiq  aktın 
q
əbul edilməsinə dair fəaliyyət. 
3)Q
əbul  edilmiş  hüquqi  aktın  icraçıya  çatdırılması  və 
icranın üzərində nəzarətlə əlaqədar fəaliyyət. 
İnzibati hüquq normalarının tətbiqinə dair fəaliyyətlər 
d
ə iki qurupa bölünür: 
a)Konkret m
əsələnin həll edilməsi ilə  əlaqədar olan 
f
əaliyyətlər və; 
b)İnzibati  hüquq  normalarının  pozanların  intizam  və 
ya inzibati m
əsuliyyətə cəlb edilməsi ilə əlaqədar fəaliyyətlər. 
Dövl
ət idarəçiliyi  orqanları,  hüquq  normalarını  hadi-
s
əyə tətbiq etməklə dövlətin təlabatını yerinə yetirmiş olur. 
 
 
 
 
 
 
 



Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   26


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə