M. MÜŞFİQ əsərləri



Yüklə 0.98 Mb.
Pdf просмотр
səhifə1/16
tarix04.07.2017
ölçüsü0.98 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16

 
 
 
 
 
 
M. MÜŞFİQ 
 
əsərləri 
 
1-ci cild 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
M.MÜŞFİQ 
 
Əsərləri 
 
2 cilddə 
 
 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Tərtib edəni, redaktoru və müqəddimənin müəllifi 
 
GÜLHÜSEYN   HÜSEYNOĞLU 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
Müşfiq ənənəsi yaşayır 
 
Mikayıl Müşfiqi bütün nəsillərin müasiri edən, həmişə 
sevdirən onun ürəklən gəlmiş, səmimiyyətlə dolu poeziyasının 
xalq ruhu ilə bağlılığı, Azərbaycanımızı  böyük məhəbbətlə 
tərənnüm edib sevdirməsi, vətəndaşlığı, cazibə qüvvəsilə 
oxucuların qəlbini ehtizaza gətirməsidir. Səmimiyyətlə dolu 
pogziyası barədə şair özü müasirlərinə müraciətlə yazıb: 
 
Yazmaram ürəyim sizi anmasa, 
Sizin eşqinizlə alovlanmasa; 
Burdaca el durub məndən  sordu ki: 
Gözdən yaş çıxarmı ürək yanmasa? 
 
Qənçə açılarmı, bahar olmasa? 
Şölə titrəyərmi, rüzgar olmasa? 
Bu nəğmə ruhumdan qoparmı bilməm, 
Mənə ilham verən dostlar olmasa? 
 
Söz yox, ürəkdən yazdığındandır ki, ürəklərdə yaşayır 
Müşfiq. Axı bu onun bir şair kimi ən böyük arzusu idi: 
 
Hər kəs bilir həyatın sonu ölümdür, 
Ah bu qəmli dəyişmə yaman zulumdur. 
Şerim! Bu gülünc oyun bəllidir yarın, 
Sən də öl mənim kimi, fəqət məzarın olsun ürəklər! 
 
Vətəndaş  şairdi, cəsarətliydi, uzaqgörəndi Müşfiq. Milli 
musiqi alətlərimizdən olan tarın Maarif Komissarı Mustafa 
Quliyevin göstərişilə konservatoriyada tədris olunması qadağan 
ediləndə, «İnqilab və  mədəniyyət» jurnalı özünün 1929-cu il 
ikinci nömrəsindəki «Tar konservatoriyadan çıxarıldı» 
sərlövhəli xəbərində: «Azərbaycan  Dövlət Konservatoriyasını 

 

qüvvətləndirmək məqsədilə AXMK bir çox qərar qəbul 
etmişdir. Bu qərarlara görə  məcburi dərs kursu olan tarın 
öyrənilməsi konservatiriyanın bütün dərəcələrində  tədris 
planlarından götürülür və konservatiriya yanında olan Şərq 
orkestrosu ləğv olunur» yazanda Müşfiq sinəsini qabağa verdi:  
məşhur «Tar» şerini xalqına bəxş elədi,  tarın şöhrətini bir az da 
qaldırdı: 
 
Oxu, tar, oxu tar!… 
Səsindən ən lətif şerlər dinləyim. 
Oxu, tar, bir qadar… 
Nəğməni su kimi alışan ruhuma çiləyim. 
Oxu, tar! 
Səni kim unutar? 
Ey geniş kütləmin acısı, şərbəti- 
Alovlu sənəti. 
 
«Tar»  şeri vətəndaş  şairin uzaqgörənliyini göstərməklə 
bərabər, həm də sənətkar cəsarətini numayiş etdirən əsərdir: 
 
Çoxları üzünə durdular, 
Könlünü qırdılar. 
…Üstündən bir qara yel kimi əsdilər, 
Səsini kəsdilər. 
Daşlandı çəkənlər nazını, 
Beləcə qırdılar aşağın sazını. 
 
Müşfiq 20-ci illərin axırı, 30-cu illərin  əvvəlində 
klassiklərimizə etinasızlığı görəndə  qələmə sarıldı, «Yeni il» 
şerində dahi lirik haqqında ürək sözlərini bəyan elədi: 
 
Yazalım, özümüzü öyməyəlim,  
Füzuliyə dəyməyəlim. 
 
 

Axı Müşfiq  əsl varis kimi şifahi xalq ədəbiyyatımızı 
dərindən sevmiş, klassik ədəbiyyatımıza böyük məhəbbət 
bəsləmiş, bunların yaxşı  ənənələrindən həmişə öyrənməyin
yeni  şəraitdə onları davam və inkişaf etdirməyin  ən ardıcıl 
tərəfdarlarından olmuşdur. 
Müasirini özünü dərk edən, mühitinin hadisələrindən baş 
çıxaran, «xalqilə titrəyən, xalqilə gülən…» görmək istəyən 
Müşfiq «Alqış varlığını duyan insana!» misrasını heç də 
təsadüfi yaratmamışdı. Özünü dərk edən insanın  əzəli,  əbədi, 
nəcib sifətlərindən biri əməyə  məhəbbətdir. Məhz  əməyə 
bağlılıq insanı torpağı layiqilə dərk etməyə, ona səcdə etməyə 
gətirib çıxarır. Şairə görə əmək insana güc verir. İnsan gücü ilə 
yaşayışını asanlaşdırır, gözəlləşdirir. «Özündən alışan, özündən 
yanan, - hər sabah hamıdan erkən oyanan, iş başına qoşan» 
insanları şair bəxtiyar hesab edir. 
Milli musiqi alətlərimizin göz bəbəyi kimi qorunması və 
əmək mövzuları ilə yanaşı, M. Müşfiq insanın böyüklüyü, 
maarif, müəllim nüfuzu, səfil-sərgərdan həyat keçirən uşaqların 
himayəyə alınması, məktəblərə  cəlb olunması, qayğıkeşlik, 
qaynar gənclik və onun düzgün tərbiyə olunması, vətən və onun 
tanınmasında, yüksəlməsində iz qoyan şəxsiyyətlərin ucalığı, 
vətəndaşlığı, sənət və sənətkar, həyat eşqi, təkliyin acı aqibəti, 
təmiz, saf məhəbbəti, ülviliyi və s. məsələlər haqqında da 
yazmış, tutarlı poetik sözünü demişdir. 
 
Günlərim keçməyir ancaq əməklə, 
Xəyalım göyləri seyr eyləməklə 
Buludlar ömrümün karvanı olur, 
Fikrim o karvanın sarvanı olur. 
Sanıram ulduzlar həmvətənimdir, 
Demək, yer də mənim, göy də mənimdir, 
Hüzurumla cahan nə bəxtiyardır. 
 

 

Axırıncı misraya diqqət yetirək: insan yox, cahan insanın 
hüzurunda olmaqla özünü bəxtiyar saymalıdır. Bu, Müşfiq 
poeziyasında insana verilən qiymətin  ən böyük təzahürü deyil 
də bəs nədir? 
 
Füzuli yüksəldi 
             əsrinin fövqünə 
Sığmadı dəhası 
Bağdadın üfüqünə.    
*** 
O güldü-ağladı, ağladı-güldü, 
Gülüşü hıçqırdı, fəryadı güldü. 
Onun pərvazına pərvaz çatarmı? 
Güclü avazına avaz çatarmı? 
 
*** 
 
Altındaydı sözün səmənd atları, 
Çapanda titrərdi göyün qatları. 
O ki, söz atından tərpəndi düşdü,  
Sanki şerimizin bir bəndi düşdü. 
 
Bu misralar torpağımızın, mədəniyyətimizin, dilimizin 
inkişafında, tanınmasında müəyyən izləri, payları olan dahi 
sənətkarlarımız Füzuli, Sabir, Cəfər Cabbarlı kimi şəxsiyyətləri 
qabarıq  şəkildə  nəzərimizdə canlandırır, onları bir az da 
sevdirir. 
Yaxud onun Kefli İskəndərin dili ilə  Cəlil Məmməd-
quluzadə yaradıcılığının  şah damarını necə  də oxucular 
qarşısında nümayiş etdirdiyinə diqqət yetirək: 
 
«Ölüb – a!» – deyərək qışqırır cahan, 
Qalxmaz Fərhad kişi ağır yuxudan… 
Ac başım, dinc başım, səbr, təvəkkül, 
Çırpınmaq bilməyən xəstə bir könül… 
 

Qaranlıq qəlbimiz günəşə həsrət, 
Qurulmuş dirilik baxt üzərində, 
Basmış ruhumuzu kəsalət bizim, 
Vurur nəbzimizdə ətalət bizim. 
  
Ədəbiyyatın, sənətin bitib tükənməyə, tükənməyəcək, 
əzəli və bütün zamanlarda, dönə-dönəmüraciət etdikləri bəşəri 
mövzuda, məhəbbət mövzusunda Müşfiq də yazıb-yaratmışdır. 
Onun bu əsərlərində məhəbbətin səhri, ucalığı, sevdanın «sərin 
atəş»liliyi, ümid qapılarına dikilən baxışlar, sevən gəncin 
ürəyini dərindən tutub qoparan sevgilisinin gül əllərindən 
ərkyana giley-güzarı,  şikayəti, «hicran ümidinə» qalmaq, 
hicrandan nicat gözləmək, qısqanclığın qəlbi yaxıb-yandırması, 
qəlbdə fırtınalar qoparması, məhəbbətin neçə-neçə çaları, rəngi, 
acısı,  şirini öz ifadəsini tapmamışdırmı?! Emosional, musiqili, 
şairanə ifadəsini! «Bir də baxsan mənə» şerində belə bir bənd 
var: 
 
Baxışın qəlbimi incitmişdir, 
Bu baxışdan, bu duruşdan əl çək. 
Bir də baxsan mənə, iş bitmişdir; 
Bir də baxsan mənə, fikrim dönəcək. 
 
Az qala sevən gəncə demək istəyirsən: çox özündən 
demə, fikrin dönməyəcək, hələ sevdiyinin baxışı, duruşu sənin 
qəlbini çox incidəcək, sən də dözəcək, dözəcəksən. Başqa 
əlacın yoxdur. Axı sən sevirsən. Sevirsən! 
Qısqanclıq haqqında çox yazılıb, yazılır və yazılacaq. 
Müşfiqin lirik qəhrəmanı da sevdiyini qısqanır. Yaman 
qısqanır. Kimə? Nəyə görə? «Yenə o bağ olaydı!»  şerinə 
müraciət etsəniz bunu görərsiniz: 
 
Yenə o bağ olaydı, yenə o qumlu sahil, 
          Sular ötəydi dil-dil. 

 

Saçın kimi qıvrılan dalğalara dolaydım, 
          Dalıb ilham alaydım. 
Əndamını həvəslə qucaqlarkən dalğalar,  
          Qəlbimdə qasırğalar, 
Fırtınalar coşaydı, qısqanclıqlar  
                                                    doğaydı, 
           Məni hirsim boğaydı; 
Cumub alaydım səni daoğaların əlindən, 
           Yapışaydım belindən; 
Xəyalımız üzəydi sevda dənizlərində, 
            Ləpələr üzərində 
İlhamımın yelkəni zərrin saçın olaydı. 
            Sular xırçın olaydı.  
Necə  də  təbiidir, səmimidir, insanidir, ürəkdən gələndir 
bu sözlər. Ürəkdən gəldiyi üçün də təsir edir, birbaşa ürəklərə 
gedir. Ayrı cür mümkün  də deyil. 
Gözəl təbii mənzərələr, lirik peyzaj yaratmaq ustasıdır 
Müşfiq. 
 
Ulduzlar ətrafa nur səpələr, 
Bir bölük uşaqdır şən ləpələr 
Onların əlində top kimi ay. 
Sevgilim, başında ağ kəlağay 
          Sahilə gəl, 
          Seyr elə gəl. 
 
«Dəvət»  şerindən götürülən bu parçada hər  şey göz 
qabağında deyilmi? Hələ buradakı istirəyə (ləpələrin uşaqlara 
oxşadılması), bənzətməyə (ayın topa oxşadılması) diqqət edin. 
On dörd gecəlik ayın (topa oxşadıldığı üçün bizdə bu təsəvvür 
yaranır) ziyası altında titrəşən şən ləpələr (burada da həm bədii 
təyin, həm də istiarə var, çünki insana xas keyfiyyət – 
şənlənmək ləpələrə aid edilib), sahilə  gələn ağ  kəlağayılı 
 

sevgili, onu ürəyi çırpına-çırpına gözləyən lirik qəhrəman… 
Necə də yadda qalan, zövqü oxşayan, ruha qida verən lövhə. 
Bu kiçik şer parçasında həm də onu görürük ki, şairin 
poeziyası  bədii təsvir vasitələri ilə necə  zəngindir. Bu 
zənginliyi görmək xatirinə bir misal da gətirim: 
 
Yuxusuz bir beyin – susuz bir bulaq, 
Çalğısız əyləncə – tüstüsüz ocaq; 
Yelkənsiz bir gəmi – ruhsuz bir cəsəd. 
Budur azadlığa yabançı millət! 
 
«Azadlıq dastanı» poemasından götürülən bu dörd 
misrada  əvvəla, ustalıqla yaradılmış altı  bədii təyin var; 
ikincisi, üç tutarlı  bənzətmə diqqəti cəlb edir; üçüncüsü və  ən 
tutarlısı: yuxusuz beyinlə susuz bulaq, çalğısız  əyləncəylə 
tüstüsüz ocaq, yelkənsiz gəmiylə ruhsuz cəsəd azadlığa yabançı 
olan azadlıq uğrunda mübarizə aparmayan millətlə yanaşı 
qoyulur, dördüncü bənzətmə meydana çıxır və bütün bunlar şair 
fikrinin daha qüvvətli çıxmasında müstəsna  əhəmiyyət kəsb 
edir. 
Müşfiq yeni poetik formalar yaratmaq cəhətində  də öz 
qələm yoldaşlarından seçilən, fərqlənən şairlərimizdəndir. Qeyd 
edim ki narahat bir sənətkar olan Müşfiq onu məşğul edən, 
düşündürən, nifrət və  məhəbbətinə, kədər və sevincinə  səbəb 
olan məsələlərin ecazgar ifadəsi üçün həmişə  çırpınmış, 
rəngarəng mövzulu, məzmunlu poeziyasında  əlverişli poetik 
formaların da olmasına çalışmış, bu sahədəki axtarışını heç vaxt  
dayandırmamışdır. 
Ənənənin rolunu çox düzgün başa düşən, novatorluğu 
layiqincə qiymətləndirən şair istər hifahi xalq şerinin, istərsə də 
klassik  şerin poetik formalarına həmişə  həssaslıqla yanaşmış, 
bunların çoxunu: qoşma, gəraylı, bayatı, oxşama, rübai, 
məsnəvi, üçlük, dördlük (mürabbe), beşlik (müsəbbe), səkkizlik 
(müsəmmən), tərcibənd, tərkibbənd, müstəzad və s. 

 
10 
poeziyasında işlətmişdir.  Şairin Qərb  şerinin poetik forması 
olan sonetə biganə qalmadığını, sontlər yazdığını  və yeri 
düşdükcə özünün də yeni poetik formalar yaratdığını qeyd 
etsəm müəllifin bu sahəyə  nə  qədər böyük əhəmiyyət verdiyi 
aydınlaşır. 
Şair özünəməxsus bir formada yazdığı «Tərtərhes 
nəğmələri» və «Mingəçevir həsrəti»  əsərrində üçlükdən ibarət 
15 misralıq bənd yaratmışdır ki, burada birinci üçlüyün iki 
misrası öz aralarında qafiyələnir, üçüncü misra isə o biri 
üçlüklərin üçüncü misraları ilə  həmqafiyə olur. «Tərtərhes 
nəğmələri» əsərində bir bəndi gözdən keçirək: 
 
Hər yamacda bir tamaşa, 
Könlüm uçur dağa-daşa 
Seyr etdikcə təbiəti. 
Dağ başında duman gözəl, 
Bu qaralan orman gözəl. 
Könlümdədir məhəbbəti. 
Kim der sənə yaman, dünya, 
Sən gözəlsən aman, dünya, 
Ey günəşin əmanəti! 
Keçmişin göz yağmurundan 
Ürəyinin çamurundan 
Seçməliyiz şikayəti. 
Ey əzəldən yığın-yığın, 
Ölən, qalan insanlığın 
İlk cənnəti, son cənnəti! 
 
Şairin poeziyası  vəzn cəhətindən  də maraqlıdır. O, 
demək olar ki, heca vəzninin bütün bölgülərində (üç hecalıdan 
tutmuş iyirmi hecalıya qədər),  əruz vəzninin  əsasən, həzəc və 
rəməl bəhrlərində əsərlər, eləcə də sərbəst şerlər yazmışdır. Bu 
haqda «M.Müşfiq  şerində  vəznlər» məqaləmdə geniş  bəhs 
edilir: «Azərbaycan sovet ədəbiyyatında poetika məsələləri» 
 
11 
(ADU nəşriyyatı, Bakı, 1986, səh. 20-46). Məqalədəki bir tezisi 
xatırlatmaq istəyirəm: «… Tar»ı  və eləcə  də «Zəfər səsləri», 
«Gecə çeşməsi»  şerlərini tam heca vəznində yazılmış  şerlər 
kimi götürmək olmur. Bu şerlər heca vəzninin hər ritm vahidi 
üç təqtidən ibarət formasında» 
 
Olsalar da, tam heca deyillər, zahiri görünüşünə, 
misralarda hecaların qeyri-bərabərliyinə görə bu şerlər sərbəstə 
oxşasalar da, sərbəst də deyillər. Bəs onda bu şerlər hansı 
vəzndə yazılmışdır? Bu, Müşfiq icadıdır, heca ilə  sərbəsti 
yaxınlaşdıran bir vəzndir. Müşfiq vəznidir və bu vəznin poeziya 
tariximizdə yeganə nümunələrini Müşfiq yaratmışdır. Ona 
qədər nə heca vəznində, nə də sərbəstdə yazılan əsərlər arasında 
belə nümunələr təsadüf olunmamışdır. Elə düşünürəm ki
bundan sonra Müşfiq poeziyasının və eləcə də Azərbaycan … 
şerinin vəznlərindən danışılarkən heca vəzni,  əruz vəzni, 
sərbəst vəzn istilahları ilə yanaşı, Müşfiq vəzni istilahını da 
işlətmək lazım gələcəkdir». (səh. 42) 
Sözü məharətlə yerində işlədəndir, sözə hakimdir Müşfiq. 
 
Atamız dünyadan eh dedi getdi, 
Tez sənən ömrünə meh dedi getdt. 
Gül əkdi, vay dərdi cahan bağından, 
Tökdüyü yaşalara şeh dedi getdi. 
 
Mənalı səslərinlə şerim, incələş 
                bir kaman kimi! 
 
Gecəm belə keçdi, səhərim gəlsin! 
Dadıma sanballı sözlərim gəlsin! 
 
Poeziyasında aforistik ifadələr kimi səslənən elə sanballı, 
elə mənalı misralar, beytlər var ki, bunların daşıdığı poetik fikir 
oxucular tərəfindən razılıq hissilə, sevinclə, ürəklərindən xəbər 
verirmiş kimi dərhal qəbul olunur. Məharətlə yaradılmış belə 

 
12 
aforistik misraları, beytləri oxuyanda bədii sözün qüdrətinə, 
kəsərinə, təsirinə bir daha inanırsan. 
 
Həyat həm gülməkdir, həm ağlamaqdır. 
*** 
  
Zaman bir dərədir axıb dolanır, 
Bəzən durulursa, bəzən bulanır. 
*** 
Heyf, ömür qısa, arzu genişdir, 
Kim bu qayğı ilə titrəməmişdir? 
*** 
Bədbəxt bu dünyada tək yaşayandır. 
*** 
Həyat ondan küsənləri incidər. 
*** 
Cahan ki, solmayan bir bağça-bağdır, 
Burda rəvamıdır gülmədən ölmək! 
Yazıq o şəxsə ki qaraqabaqdır,  
Nə qədər yaraşır insana gülmək! 
«Sənin gülüşlərin» şerinin bu sonuncu  bəndinin axırıncı 
beyti xalq arasında artıq zərb-məsəl kimi işlənməkdədir. 
Poeziyası dedikcə musiqilidir, ahəngdardır, emosionaldır. 
Müşfiqtn: 
 
Yağış yağır, rəqs eyləyir gur damlalar, 
Sıra-sıra, inci-inci nur damlalar. 
Göydə iki qara bulud çatılaraq, 
İldırımlar şaqqıldayır şaraq-şaraq, 
Quşlar uçur yuvasına fırıl-fırıl, 
Şırıldayır navalçalar şırıl-şırıl. 
 
Mikayıl Müşfiq bir sənətkar olaraq arxayınlaşmağın nə 
olduğunu heç vaxt bilməmiş, daima öz sənətini inkişaf 
 
13 
etdirməküçün çırpınmış, özündən narazı qalmış, poetik 
duyğularının, böyük arzularının ifadəsi üçün münasib, uyğun 
bədii təsvir vasitələri tapmağa çalışmış, yeni forma axtarışlarını 
bir an belə olsun dayandırmamışdır. Görün «Sabir üçün» 
şerində o, ürəkdən gələn səmimiyyətlə nə gözəl demişdir: 
 
Neyləyim ki, fikrim kimi qəşəng olsun nəğmələrim? 
Parlaq bahar səmasilə həmrəng olsun nəğmələrim? 
Sevinclərlə uğuldayan bir zəng olsun nəğmələrim? 
Bir işıqlı, bir ətirli çələng olsun nəğmələrim? 
 
Əlbəttə,  şairin özünə müraciətən dediyi bu sözləri onun 
sənət  əhli qarşısında qoyduğu tələb kimi də düşmək olar. 
Müşfiq söz yox, düşündürücü poetik suallarının cavabını yalnız 
gecəli-gündüzlü ihləməkdə, «bir kəlmə bulmaqçın  əzaba, 
zəhmətə qatlaşmaqda», «sanballı sözləri dadına» çağırmaqla 
tapmış, bədii yaradıcılıqda istedadla bərabər gərgin əməyin də 
böyük rolunu qiymətləndirməyi unutmamışdır. Zəhmətsevər 
şair özünə  nə  rəva bilmişdisə, bunu qələm yoldaşlarına da 
məsləhət görmüş, onları  sənət aləmində xarüqələr yaratmağa 
səsləmişdir: 
Ey bizim dünyanın söz deyənləri, 
Ruhun dodağına tutun neyləri. 
Bir nəğmə çalın ki, heyrətdə qalsın 
Bütün dörürlərin müğənniləri. 
 
Müşfiq belə bir şair olmuşdu və belə bir şair olaraq da 
qalırdı. Axı o, yalnız cismən aramızda yox idi, poeziyası isə 
yaşayır, öz işini görür, poetik təsirini göstərirdi. Bəli, müasir 
Azərbaycan  poeziyasını Müşfiqsiz təsəvvür etmək mümkün 
deyildir. Bu, şairin sağlığında da belə idi, indi də belədir və 
belə də olacaqdır. 
Bu gün şerimizin ümumi vəziyyətindən, yaxud ayrı-ayrı 
şairlərin yaradıcılığındakı bu və ya digər nöqsandan danı-

 
14 
şılarkən haqlı olaraq M. Müşfiq şeri əsl poeziya nümunəsi kimi 
örnək göstərilir.  Şairin qələm yoldaşı  Rəsul Rza  1978-ci ildə 
yazmışdır: «Müşfiq  yaradıcılığından danıharkən bugünlü şeri-
mizin bir sıra aktual məsələləri haqqında bəzi fikirlər söyləmək 
lazım gəlir. 
Təbiətə aludəlik, təbiət mənzərələrinin  əbədi gözəl-
liklərini təkrar-təkrar vəsf etmək, standart sevgi motivləri, 
sızıltılar, intim məhəbbət macəraları bugünlü poeziyamızın 
kəsərliliyini, vətəndaşlıq pafosunuazaldır, ayrı-ayrı  gənclə-
rimizin yaradıcılıq yönünü arzu olunmayan bir yola çəkir. 
Belə fikir yarana bilər ki, mən təbiət təsviri, sevgi, ülfət 
məsələlərindən uzaqlaşmağı təbliğ edirəm. Yox, yüz dəfə yox. 
Müşfiqin şerinə diqqət edin. Bu şerdə təbiət mənzərələri, ülfət 
motivləri yoxdurmu? Var, ancaq necə? Belə  şerlərin çoxunda 
yeni duyum, orijinal, təzə söz var: 
 
Fikrim, hissin, xəyalım o qədər yüksəldi ki,  
Mənə elə gəldi ki, 
Bizlərdən əvvəl nə göy, nə yer, nə torpaq olmuş… 
 
- deyə Müşfiq onu əhatə edən aləm, təbiət, varlıq 
haqqında elə yazmışdır ki, bu sətirlər yalnız var olan aləm 
haqqında deyil, onun ümumi dəyəri, bəşəri mənası haqqında 
düşünməyə yol açır. 
Bu poetik deyim Müşfiqə aiddir, onundur, ona məx-
susdur. 
Təbiət mənzərəsini qələmə alırsan, sevgidən, məhəb-
bətdən yazırsansa, öz yolunu tap, özünəməxsusluğun görünsün. 
(Rəsul Rza. «Bizim Müşfiq», «Kommunist», 1 iyul 1978.) 
Haqlı idi xalq şairi Rəsul Rza. 
Müşfiqin nümueə göstərilməsi, ondan öyrənməyə çağırış 
mətbuatımızda tez-tez səslənir. Bu da, söz yox, bir daha onu 
göstərir ki, Müşfiq  ənənəsi yaşayır, yeni-yenigələn  ədəbi 
nəsillərə bir örnək olur. Qırxıncı illərin ikinci yarısında 
 
15 
ədəbiyyata gələn  ədəbi nəslin nümayəndəsi  Əliağa Kürçaylı 
şairin 70 illiyi qeyd olunarkən necə  də ürəkdən gələn 
səmimiyyətlə, vurğunluqla Müşfiqə, onun həmişəyaşar 
poeziyasına münasibətini bildirmişdi: 
«Qalsaydı, indi onun yetmiş yaşı tamam olurdu. Lakin 
kimsə onu yetmiş yaşında təsəvvür edə bilməz. Dahilərin 
dahiliyinə inanırıq, ancaq bir zaman uşaq və  gənc olduğuna 
inana bilmirik. İnana bilmirik ki, Şandor Petefi, Lermontov və 
Yesenin saçı-saqqalı ağarmış qoca kişiyə çevrilə bilərdilər. Axı 
biz A.Eynşteynin və L.N.Tolstoyun, Füzulinin və Sabirin də nə 
zamansa sütül bir cavan olduqlarına inanmırıq, daha doğrusu, 
bunu təsəvvür belə edə bilmirik. Dahilərin dahiliyi, böyüklərin 
böyüklüyü, yaşından asılı olmayaraq, şöhrət zirvəsinə çatdığı 
anda həkk olunub qalır, təsəvvürlərin aydın ekranında 
əbədiyyətə köçürülür. 
Qərinələr keçəcək, bir-birini əvəz edən nəsillər poeziya 
ümmanına baş vurarkən onunla rastlaşacaq, saçları gecənin 
gözündən qara, gözləri işıq gölü cavan dahini elə bu yaşda 
görəcək, poeziyasındakı yaşlılara məxsus müdrikliyi, heyrətlə, 
təəcüblə dərk edəndə dəyəcəklər: «Bu yaşda bu təb, bu ilham, 
bu dərinlik? Görünür o zamanlar insanlar qocalmırmış, elə 
beləcə cavan olurmuşlar, ömürlərinin axırına qədər…» 
60-cı illər ədəbi nəslinin nümayəndəsi olan  şair Ələkbər 
Salahzadə  yızır: «Bizim ədəbi nəsillər Müşfiqdən çox şey 
öyrənib, gələcək nəsillər Müşfiq yaradıcılığından, Müşfiq 
yaddaşından daha çox şey götürəcəklər». 
Eyni  ədəbi nəslin digər nümayəndəsi  şair Fikrət Sadıq 
qələm yoldaşı  Ələkbər Salahzadədən on il sonra yazmışdır: 
«Müşfiq bizim nəsil üçün doğrudan da bir məktəb idi. Şer 
məktəbi, qeyrət məktəbi və həqiqət məktəbi. 
 
Müşfiq həqiqəti – Müşfiq şeridir». 
 

 
16 
Müşfiq  şerinin, aforizm kimi səslənən, böyük təsir 
bağışlayan Müşfiq kəlamlarının yaşarı  təsirini müasir 
poeziyamızın, demək olar ki, bütün nəsillərinə məxsus şairlərin 
poetik nümunələrində görmək mümkündür. Məsələn, Hüseyn 
Arifin «Neçə ki, həyat var, şer də vardır», yaxud Süleyman 
Rüstəmin «Nə qədər ki, yer kürəmiz vardır, demək mən varam» 
misraları Müşfiqin məşhur «Əbədiyyət nəğməsi»  şerinin hər 
bəndinin sonunda təkrar olunur: 
 
Şair yeni-yeni sözlər bulacaq, 
Kainat olduqca şer olacaq! –  
 
Misralarını xatırlatmırmı? 
Müşfiqin poeziyası yaşayır. Öz bədii təsir qüvvəsini 
həmişə göstərir və göstərəcək. Bu barədə  şair Fikrət Qoca ilə 
söhbət edərkən o dedi: «Müşfiqsiz Azərbaycan  ədəbiyyatı 
bütöv olmazdı.  Əgər Müşfiq olmasaydı, bu ədəbiyyatda onun 
yeri güllə yarası kimi boş və ağrılı olacaqdı. Müşfiqi gizlətmək 
olmazdı. Sovet dövləti deyilən böyük bir imperiya onu 
yaddaşlardan silə bilməzdi.  Şairi cismən öldürə bildi, şair 
ilhamına qalib gələ bilmədi». 
Doğru deyir şair, həqiqi poeziyaya zaval yoxdur. O 
yaşayır, həmişə də yaşayacaq. 
 
                                                 Gülhüseyn Hüseynoğlu. 
 
17 
 
 



Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə