Lirik pedaqoji poema Az



Yüklə 5.17 Mb.
Pdf просмотр
səhifə4/8
tarix10.06.2017
ölçüsü5.17 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8
Qurusu mənimdir, yaşı mənimdir… 
 
İlahi, bir ömür səbir ver mənə
Kəndimə xidməti əcr ver mənə. 
Çiynimin üstündə qəbir ver mənə, 
Bilim ki qəbrimin daşı mənimdir. 
 
Onsuz nə sevincim vardır, nə qəmim. 
Çiynidir həyatım, dünya-aləmim. 
Gülüşü, sevinci könül məlhəmim, 
                   Gözündə hər damcı yaşı mənimdir. 
            *** 
 
 

 
 
 
78 
                                        *** 
Sənin adın ilə ömrə yol açdım, 
Əğyarı, dostumu bildim, Məktəbim! 
Sayəndə aləmə Günəş tək saçdım, 
Zülməti gözlərdən sildim, Məktəbim! 
 
Eşqinlə bulaq tək coşub çağladım, 
Andına əbədi könül bağladım. 
Sənsiz ötən günə, aya ağladım, 
Səninlə  illərlə güldüm, Məktəbim! 
 
Dərya mürəkkəbi, bağlar qələmi 
Kaş əvəz edəydi, yazam sevgimi... 
Bisütunlar yaran bir Fərhad kimi 
Səninçin dağları dəldim, Məktəbim!.. 
 
Elmdir ömrümün açan səhəri. 
Elmdir bağçamın bahar bəhəri. 
O ana qoynuna düşəndən bəri 
Sanıram həyata gəldim, Məktəbim! 
                                           *** 
 
       
 
 
 

 
 
 
79 
 
     ...Daha arxadadır Təhsil illəri, 
      O illər mənasız ötüb keçməyib. 
      Özünə həyatda Müəllimliyi        
      İsmayıl ötəri sənət seçməyib. 
 
 
      Halalı, haramı birinci dərsdən 
      Məktəbli ayırıb tanımalıdır. 
      Yandan köçürənlər qaçmır nəzərdən: 
                  Bilik hər bir kəsin şəxsi malıdır... 
 
 
Parta ardındadır sabahkı oğru, 
Haqqın Mənsuru da hələ burdadır. 
Böyük yalanların nadir ustası 
Əlinə düşəni təzə aldadır... 
 
 
Köçürmək, dublyor cavablar bitib, 
İsmayıl müəllim “halal” dərs deyir. 
Şagirdə ətraflı izahlar edib, 
Bəzi suallara cavab istəyir... 
 
 
 
 

 
 
 
80 
 
Müəllim dilindən çıxmaz bir yalan, 
Məktəb həqiqətin ilk carçısıdır. 
Şagird dərsə haram qatdığı  zaman 
Şeytanın əlinin bir qamçısıdır. 
 
 
          Bicliyi, gicliyi elm sayanlar 
Millətin başında sabah baltadır. 
Dərsdə artist kimi rol oynayanlar 
Həyatda özünü yalnız aldadır. 
 
 
          İsmayıl müəllim baxır gənclərə, 
          Min kitab oxuyur bir lal baxışda. 
Vaxt gərək itməsin heç hədər yerə, 
10 illik zəhmətçin qarda, yağışda... 
 
 
 Boy atıb böyüyən bu yeni nəsil 
         Ad qazandırmalıdır elə-obaya: 
         Kiçik Çiynimizin daim ilbəil 
         Şöhrəti yayılsın bütün dünyaya. 
 
 
 

 
 
 
81 
 
Hər şagird mühitin bir meyvəsidir, 
 İrsin izləri var hər birisində. 
 Hər tale bir könül hekayəsidir, 
 Min hikmət uyuyur onun içində... 
 
 Dəf edib mühitin, irsin təsirin, 
 Şagirdi tərbiyə yoluna çəkmək. 
Hətta ən dələduz, tərsin beyinin 
 Şumlayıb, tumlayıb, Mərifət əkmək! 
 
Bilik nəzəriyyə, bacarıq əməl, 
Vərdişlər hər kəsdə həyat tərzidir... 
Didaktika deyir: hər şeydən əvvəl 
Məktəb universal həyat dərsidir. 
 
Məktəbdən gəmisi çıxmayan losman 
Dalağalı  dəryanın ən cahilidir. 
Məktəbdir  dənizə açılan liman, 
Sinif gəmilərin ilk sahilidir. 
 
         
Öz könül qanıydı piltənin yağı, 
          Seyid yandıranda Dərsdə ilk çıraq. 
          İlk Dərsə, ilk Sözə hər il qabağı 
          Başlayaq Seyidi xatırlayaraq: 
 
 

 
 
 
82 
 
           “Yüz sərvi-xuraman ola, könlüm səni istər, 
 Yüz baği-gülüstan ola, könlüm səni istər. 
 
Yüz Zöhrə-cəbin, mahi-liqa, mehri-dilara, 
Yüz min məhi-taban ola, könlüm səni istər. 
 
Bu zülməti-zülfündə ləbin abi-bəqamız, 
Min çeşmeyi-heyvan ola, könlüm səni istər. 
 
Ey xubilərin şahı, könüldür sənə talib, 
Aləm hamı xuban ola, könlüm səni istər. 
 
Ey dusti, bizə huriyi-qılman nə gərəkdir, 
Yüz huriyi-qılman ola, könlüm səni istər. 
 
Seyyd deyiləm bəndi olam hər güli-alə, 
Yüz qönçeyi-xəndan ola, könlüm səni istər.” 
                (Seyid Əzim Şirvani.1835-1888) 
                            *** 
 
Seyid Məktəbinin tələbəsi tək, 
Könlümün səsini dinləyərək mən. 
Klassik şeirə göz yetirərək, 
Hər gün dərs alıram şair Seyiddən: 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
83 
 
                                *** 
Mənum Məcnun olan könlüm neçə dəştdən 
                                                         cavab istər, 
Nari-duzəx yaxan dövrüm cigərlərdən kabab  
                                                                   istər. 
 
Neçə Fərhad töküb qanın Bisütunlar üstə bəstə, 
Şirini-eşq ilən güllər külüngümdən sirab istər. 
 
Xərabat əhli bir muğam, yerim meyxanələr  
                                                                  küncü, 
Nəmə lazımdı göftgulər, xumar könlüm şərab  
                                                                     istər. 
 
Verər qətlimə fərmanın məni kafər bilib ol şux, 
Nə din, iman, sual-sorğu, nə dəftər, nə kitab  
                                                                      istər. 
 
Salıb əduyi-əğyarla məni hər gün min bəlayə, 
Müsəlmana müsəlmanın məkrubundan səvab  
                                                                    istər. 
  
     Əsiri-eşq üçün yoxdur bu dünyada xoş ötən gün, 
     Cünun boynunda tövq-zəncir cünundan gör nə  
                                                                     tab istər?! 
 
      Ey Ata, gəl, sədaqətlə çıxardaq ad könüllərdə, 
      Məhəbbət məşhəri bir gün bu dünyadan hesab  
                                                                           istər. 
 

 
 
 
84 
          
Xaqani,  Nəsimi,  Füzuli: məktəb! 
            Müdriklik, cəsarət, heyrət məktəbi. 
            Sözdən başlanğıc götürür mətləb
            Simurq qanadıdır şairin təbi... 
 
            Hamıya hər şeyi öyrətmək lazım!-- 
            Məhəbbət olmasa, həvəs də olmaz?..     
            Sevgisiz, inamsız mən necə yazım: 
            Cənab Komenski?.. Əziz Yan Amos?! 
 
            Xaqanim, Füzulim sevgi dərsidir, 
            Günəş də odunu onlardan alır. 
            Elə ki, qəlbimi zülmətlər didir: 
            Simürqlər qanadın üstümə salır. 
 
            Hərdən tənhalıqla danışır insan, 
            Təklik daha munis gəlir ürəyə. 
            Cəmiyyət fərdliyi sıxdığı zaman 
            Allahı görməkçin baxırıq göyə. 
 
          ...Dünən qalustuklu birisi gəlib, 
            Onun dərs işini yoxlamaq üçün. 
            Məktəbə yürüşün eləyib Səlib, 
            Orta əsrləri qaytara bir gün... 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
85 
İsmayıl müəllim baxır ”uşağa”, 
Başında heç nəyi yoxdur məmurun: 
Qaban qarınını verib qabağa, 
           Böyüyə, kiçiyə göstərir burun... 
 
           Xeyr, gədalığa don geyindirib, 
           Məktəbə “cihad”la dərs vermək olmaz. 
           Nə qədər bisavad məktəb ”bitirib”: 
           Hələ çox görəcək göz belə qanmaz... 
 
           Başı boş, ağlı küt belələrinə 
           Seyiddən bir hikmət Dərsi söyləyir. 
          --Hədə-qorxuların daim yerinə 
           Mərifət, elmdən danışın!- deyir: 
 
         --“Dedi bir kəs cənabi-Loğmanə, 
           Ey hünərvər, həkimi-fərzanə! 
            Hikməti kimdən iktibas etdin  
            Ki, belə feyzi-əzəmə yetdin? 
 
   Dedi ki, hikməti mən, ey sail, 
   Kor olandan etmişəm hasil. 
   Bir yeri kor bilməsə möhkəm, 
   Qoymaz ol mövzeü məhəllə qədəm.” 
           
 (Seyid Əzim. “Hikməti kimdən öyrəndin”şeiri) 
 
 
 
 
 

 
 
 
86 
                               3 
 
           Yan Amos Komenski: müasir məktəb. 
          XVII əsrin parlaq Günəşi! 
         “Böyük didaktika”  və  “Ana məktəb”: 
          Budur Yer üzünün əsl atəşi! 
 
         Müəllim qaydalar, qanunlar dili, 
       “Məxzənül-əsrar”a düşən açardır. 
       Qalmaz pünhanların bağlı kilidi, 
       Nə qədər dünyanda müəllim vardır. 
 
         Budur, inciyibdir kiçik Cəbrayıl, 
         Müəllim deyəni o niyə etmiş?.. 
        “Böyük tənəffüs”də ona İsrayıl 
        “Sən kişi deyisən, satqınsan”- demiş. 
 
        Doğruluq, kişilik, həqiqət dərsin 
        Öyrədir şagirdə Sinifdənxaric: 
        Haqsıza Həqiqət axı neyləsin, 
        Gülür xısın-xısın hələ İsrayıl... 
 
        Bu kiçik şeiri yazır dəftərə, 
           Cəbrayıl,  Müəllim gündəliyindən.   
           Dönüb Haqdan dönməz  Nəsimilərə 
        Həqiqət Mənsuru olur o gündən: 
 
 
 
          
  

 
 
 
87 
                                    *** 
          Hər zaman piyadadır, 
Atsız olur həqiqət. 
Zəqqutum, zəhər dadır, 
Dadsız olur həqiqət. 
 
Çoxdur üzə söyəni, 
Dalda ağız büzəni... 
 Yoxdur tərif deyəni-- 
Tostsuz olur həqiqət. 
 
Ayaq çarıq, yol çamır... 
Gözlərindən qan damır. 
Aləm görür, tanımır-- 
Adsız olur həqiqət. 
 
Çəkməz  bir addım geri:  
Heç yerdə yoxdur yeri... 
Saysızdır düşmənləri, 
                        Dostsuz olur həqiqət. 
 
              Yan Amos doqmatik, dar baxışları 
              “Ana məktəb”indən kənara atdı. 
               İnsandan Xaliqə, Allaha sarı 
              Əbədi, sarsılmaz körpü yaratdı. 
 
 
 
 
                                 

 
 
 
88 
                               4 
               Yalana, doğruya bölünüb dəhir: 
             Müşküldür məqsədə düzlüklə yetmək. 
             Müəllim olmağın ilkin şərtidir, 
                Bu əyri dünyanın düz yolun getmək. 
 
                 İsmayıl müəllim ilk Dərsi üzrə 
               Aparır özünün ilk təhlillərin. 
                Dediyi hər Sözdə şagirdlər içrə 
                Görür gələcəyin xoş əməllərin. 
 
                 Zaman yürüdükcə, illər keçdikcə 
                 Onlar böyüyəcək arzular kimi. 
                 İnsanlıq kamala gəlib yetdikcə 
                 Ömürlər axacaq lal sular kimi... 
                                   *** 
             “Sərfi-nəqdi-ömr edib mən kəsbi-ürfan  
                                                              etmişəm, 
              Əhli-dünya həm kamali-cəhl ilə təhsili-mal. 
            Dəhr bir bazaridir hər kim mətain ərz edər: 
              Əhli-dünya simü-zər, əhli-hünər fəzlü-kamal.” 
          (Məhəmməd Füzuli. Qitə.) 
                                    *** 
               Vətən binasının bünövrə daşın 
               Müəllim əliylə düzür bu həyat. 
                Günəş də Məktəblə qaldırır başın: 
               Fırlanır başına bütün kainat. 
 
 
 
   

 
 
 
89 
  Qovur bir-birini aylarla illər, 
   Önündə hələ çox məqsədlər durur. 
   Bir vaxt könül verib sevdiyi Dilbər 
   Onunla ailə həyatı qurur... 
 
   Soyunun estafet davamın etmək: 
   İnsanlıq içində əsl arzudur. 
   Vətənə şərəfli övlad böyütmək-- 
   Həyatda ən böyük səadət budur. 
 
    Nənələr, babalar sevinc içində, 
    Onlardan görəni onlar da gördü! 
    Babaya, nənəyə ev-eşiyində 
    Hər nəvə özüylə dünya gətirdi: 
 
 
                           *** 
  Nə qədər çərxi dönə nəslidə şahdır babalar. 
  Eldəniz, Şah İsmayıl, Xəlilullahdır babalar. 
  
  Onların bəyaz başı dağlarımın zirvəsidir, 
  Mürşidim, pirim, həmi evdə ocaqdır babalar. 
 
  Tarixin yol nişanı, ömrümüzün məşəlidir, 
  Gündüzə nurlu Günəş, şəbə çıraqdır babalar. 
 
 
 
 
 
  

 
 
 
90 
 
   Gələnim, gedənlərimdən ibrət dərsliyimiz, 
    Gələcək günlərimə canlı soraqdır babalar. 
 
              Dostu, ya düşməni ilk baxışda sərraf tanıyar, 
    Mərdü-mərdanəliyə bir ittifaqdır babalar. 
 
    Başları dağ vüqarı, rişələri, kökü dərin, 
    Göylərə qollar atan ilahi tağdır babalar. 
 
    Ey Ata, nəvələrin nə qədər el qeyrəti var: 
    Ölməyib, ölməyəcək, daima sağdır babalar! 
 
 
                                 *** 
            Çıxmayıb, çıxmayacaq yaddan əsla xan nənələr! 
               Bir nağıl aləmidir canımıza can nənələr!.. 
 
               Nənələr sevdiyi tək kimsə sevənməz bizi bil
               Qəlbə qəlb atəşidir qəlbi mehriban nənələr. 
 
               Ən ağır gündə belə başımızın üstə durar, 
               Ürəyi, qəlbi bütün  bizlədir hər an nənələr. 
 
   Babalar at belinə onların eşqilə çıxıb, 
   Eşqi, sevdası bütün dillərə dastan nənələr. 
 
 
 
                            
 

 
 
 
91 
  Oğula, övlada bir sirri-xudadır çox əcəb: 
   Dolanar kölgə kimi bəs niyə pünhan nənələr?! 
 
             Həcərin şücaəti, şah Nigarın şuxluğudur, 
   Qüvvədə tək doğulub bir şiri-aslan nənələr. 
 
   Ey Ata, yad eləyək onaları gəl daima biz: 
   Bizlədir daima həm şadü-xuraman nənələr!!   
                                 *** 
 
              
Böyüdü Mikayıl, Müşfiq bu evdə, 
                          Cümşidin, Afətin sədası gəldi... 
                          Onlar  “beş” alanda hər gün məktəbdə 
                          Nənənin, babanın qəddi düzəldi. 
 
                           Seyid Əzimimin Təhsil işığı 
                           İsmayılovların bəxtinə güldü. 
                           Onların evində hər Dərs qabağı 
               Dan yeri səhərdən əvvəl söküldü. 
 
                Şirvan! Məbədisən elmi-ürfanın, 
                          Sənin tarixinlə fəxr edirəm mən. 
                          Böyük Xaqanimin İntibahının 
              Məşəlin vermədin özgə ələ sən!! 
 
 
 
 
 
                                   5   

 
 
 
92 
                                       ***                               
“Mənim könlüm müəllimdir, dizim üstü  
                                                        dəbistanı, 
O şagirdəm ki, öyrəndim sükut ilə Əlifbanı. 
 
...Mənə öyrətdi çox şeylər, yazarsam cüzini  
                                                              çatmaz 
Səmanı dəftərim etsəm, mürəkkəb cümlə  
                                                           dəryanı.”* 
 
Xaqani, Xosrovü Cami, Füzulim də mənəm indi: 
Ucaldam Dehli, Xorasan, ya Bağdadı, ya  
                                                                    Şirvanı... 
 
”Sözün şəni o əndazə böyükdür ki, Müəllimlər 
Sözün məhsulu bilmişlər duanı, vəhyi,  
                                                             Quranı.”** 
 
Nəmə lazımdı malü-mülk, cəvahirat, ya simuzər, 
Mənəm həmin o qarışqa, tutub adım bu cahanı. 
 
Şad etmişəm çəyirtgənin qanadıyla yari-dostu: 
Qazanıb bu kəramətlə bütün təxti-Süleymanı. 
------------------------- 
* PS: Əfzələddin Xaqani Şirvani. İlk dünya İntibah şairi. 
Ə.X.Dəhləvi, Ə.Cami, M.Füzulinin nəzirə yazdıqları məşhur 
”Qəsideyi-şiniyə”- sindən. 
**PS:  Məhəmməd Füzuli. Xaqaninin “Qəsideyi-şiniyə”-sinə 
nəzirə yazılmış “Ənisül-qəlb” (Könül dostu) qəsidəsindən. 
 
 
 

 
 
 
93 
 
Bu gün eşqi-məhəbbətdə sadiq Məcnun adım  
                                                                   vardır, 
Mən intixab eləmişəm zora dəşti-biyabanı. 
 
Gecə-gündüz qılıb kəsbi-kəramətlər təhsil aldım, 
Dəyişmərəm cahana da nə bu elmi, nə ürfanı... 
 
Vətən eşqim ilə daim yanıb şəm tək külə döndüm, 
Məni pərvanə bilmişlər, şəmim Azərbaycanı! 
 
Seyid Əzim, müəllimim! Sənə rəhmət deyir Vətən, 
Yaratmısan tariximdə sən ilk Milli Dəbistanı! 
 
Cəhalətlə, nadanlarla aparıram cihadımı: 
Cahillərdir edən təmsil bu dünyada hər şeytanı. 
 
Bu gün dünyavü-aləmdə bir İblisdir, nə ki vardır: 
Fanatizm, xürafatla kor edənlər müsəlmanı. 
 
Ulu Şirvan, öz oğlunam, qəbul eylə dualarla 
Baba Dağımdan açdığım bu salavat, bu şükranı. 
 
Sənin zəvvarınam, Yurdum, üzü Kəbəyə  
                                                           səcdəndə: 
Xudaya eylərəm dua verib bizə Həcc imkanı. 
 
 
 
 
 

 
 
 
94 
 
Baba Dağın ətəyində əziz Ağsum mühafizdir: 
İgid Çiyni ərənləri el-obamın qəhrəmanı! 
 
Nadirlərin əsarətin devirmişdir həmin bu el, 
Unutmarıq o Şıxmüzə üstə milli o Meydanı...*  
 
Gözəl dinim, imanım var: Məhəmmədin (ə.s.)  
                                                       ümmətiyəm, 
Qəbul etmiş elim həm də Musa (ə.s.), İsa  
                                                 Məsihanı (ə.s.)... 
 
Başım üstən atəş yağa, qılınc çəkə mənə ədu, 
Dəyişmərəm dünya qopa bu din ilə bu imanı! 
 
Xərabat əhli bir muğam, yerim künci-kitabxanə, 
Mənim könül aləmimə yığın əhli-ürəfanı.  
 
Müridim, Mürşidim, Mövlam Müəllimlər olub  
                                                                       daim, 
Oların bir dırnağına dəyişmərəm bu dünyanı. 
------------------------- 
*PS:1749-cu ildə Quzey Azərbaycan xanları Şirvan 
camaatının çağırışına yetərək, işğalçı Nadir şahın Şirvandakı 
satrapı Şahsevən Əhməd şahın zülmünə son qoymuşlar. Bu, 
Azərbaycanın Quzeyində Azadlıq hərakatının ilk məşəli idi. 
Həmin tarixi savaş indiki Ağsu rayonunun Şixmüzə düzündə 
baş vermişdir. Dədəgünəşli dahi şairimiz Ağa Məsih 
Şirvaninin həmin il qələmə aldığı “Şahnamə” poemasında 
bu tarixi Zəfər mükəmməl bədii əksini tapmışdır. 
 

 
 
 
95 
Şirini-eşq ilə daim külüng vurdum nadanlığa,  
Bisütunlar yerə yıxar şagirdimin çalışqanı. 
 
Neçə Soktat və Əflatun, Ərəstunlar gəlib gedə: 
 Aça bilməz Araz adlı taleyimdə müəmmanı...  
 
Maariflə, Məktəb ilə yazılıbdır ürəyimdə 
Bu dünyanın tanıdığım mənə əziz hər ünvanı. 
 
Müəllimin önündə hey təzimdədir bütün aləm: 
Odur Adəm edən bizim bu dünyada hər insanı!!  
 
Dahi Seyid Əzimimin məktəbidir ürəyimin 
Ümid verən gecə-gündüz, Ata, şəmi-şəbistanı. 
                                *** 
 
                                     6 
          
İsmayıl müəllim eldə, obada 
           Qazanıb işiylə hörmət, ehtiram. 
         (Onu da söyləyim elə burada 
          Mən bəxtə, taleyə az inanıram.) 
 
           Hər kəs öz ağlıyla bir həyat qurur 
           Elmə, təcrübəyə əsaslanaraq. 
           Savadsız ayağın nahaqdan yorur: 
           Qələbə biliyi tanıyır ancaq... 
 
 
 
 
         

 
 
 
96 
       
Köksüz bir ağacdır, vətənsiz insan. 
        Çiyni kökümüzdür, ona bağlıyıq. 
        Kökümüz üstündə durduğumuzdan 
         Həyatda hər zaman qol-budaqlıyıq. 
 
       Gəlir xatirinə hər ötüb keçən: 
       O qarlı, baharlı, yağışlı günlər... 
       O könül güldürən, o göz güldürən 
       Yerə-göyə sığmaz toylar-düyünlər. 
 
       Körpəlik, uşaqlıq... O da bir aləm. 
       Ömrün hər vərəqi canlı əsərdir. 
       Bütün xalq deməkdir bəzən bir adam, 
       Bəzən ilkin addım bütün Zəfərdir. 
 
      O hələ kiçikdi, Dərsə getmirdi... 
      Keçdi taleyindən tufanlı bir gün. 
      Baxıb bu dünyanın üzünü gördü: 
      Həyat ilk mənasın aldı onunçün. 
 
       Gecə qeyzə gəlib tufan, qasırğa 
       Yüzlərcə ağacı yıxdı torpağa. 
       Tək bir palıd dözdü külək kəsincən: 
       Dayandı ayaqda necə var həmən!.. 
 
 
 
 
 
 
          

 
 
 
97 
              Meşədən uzağa düşənlər bütün 
           Qırılıb töküldü, tapşırıb canın. 
           Kökü torpaqlarda üzdə olanlar 
           Yıxılıb yer ilə oldular yeksan. 
 
           İsmayıl çox uşaq idi o zaman, 
           Hələ bilməyirdi nədir sel, tufan... 
           Məktəbə getməyə çatmırdı yaşı, 
           Qaçdı-tut oynardı dostu-yoldaşı. 
 
            Əlini alnına dayayıb bir an 
            O dərin bir məna çıxardı bundan: 
            Eldən uzaq düşən qüdrətsiz olar, 
            Hər tufan, qasırğa canını alar. 
 
            Mən də bu Palıd tək kök atsam dərin: 
            Başım üzərində durar göylərin! 
            Məni yıxa bilməz bir boran, külək, 
             Sinəmi gərərəm daim Palıd tək! 
 
            Beşcə yaşındaydı verəndə qərar: 
            Çiynidə yaşasın ömrü nə ki var. 
            (Köklə, gövdə ilə qaldı budaqlar, 
            Küləklərlə uçub getdi yarpaqlar...) 
 
 
 
 
 
 
          

 
 
 
98 
 
           Gör neçə tanışlar elindən küsdü, 
            Öz doğma kəndini tərk elədilər. 
            Nə qədər ömürün ipini kəsdi 
            Geriyə dönüşü olmayan səfər... 
 
            Dövr: sosializm.  Tələb: oxumaq! 
            Məmur yetişdirmək ali məqsəddir. 
            Gedib Moskvaya çıxsan da ancaq:    
            Qarşında milliyət birinci şərtdir... 
 
            Hər şeyi danışmaq olmaz məktəbdə, 
            Cənab Komenski, bağışla bizi. 
            “Hamıya hər şeyi” biz öyrədə, 
             Əyilir azacıq “Sağa” tərəzi... 
 
             Yoxdur məktəblərin muxtar hüququ, 
             Kimsə bilə bilməz tam həqiqəti. 
            Dalana dirənib Kommunizm yolu, 
            Uduzulub Qərbə “oyunlar” qəti. 
 
            Nə ağır sənaye, nə kollektiv kənd 
            Daha müşkilləri həll edə bilmir. 
           “Silahlanma yarış” olsa da, hərçənd 
           Büdcə məxaricə heç uyğun gəlmir. 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
99 
          
Hər bir şəraitdə Məktəb çalışıb, 
            Təhsil verməlidir bəşəriyyətə. 
             Prometey atəşi daim alışıb, 
             Kamalı yönəltsin Tək Həqiqətə!   
                                                  (Tanrıya!) 
 
            Şagird həyatının hər vərəqində 
            Gərək Müəllimin qiyməti dursun. 
            Həyat hər dəqiqə, saniyəsində 
            Müəllim qəlbinin ritmiylə vursun. 
 
           Bu, bəlkə, düzgündür, bəlkə də haqsız: 
           Məktəb həqiqətə cami olubdur. 
           Dünya yaranandan sual-sorğusuz 
           Müəllim bəşərə hami olubdur. 
 
            Dünyanın ən böyük Həcc zəvvarlığı 
            Məktəbə üz tutub getməkdən başlar. 
            Dünyanın ən böyük padişahlığı 
            Bir dərsi idarə etməkdən başlar... 
 
            Məktəb tərbiyəsi, məktəb təlimi: 
            Bu iki qanadla ruhumuz uçar. 
            Könül dinlədikcə bir Müəllimi 
            Arzular göylərdə min qanad açar. 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
100 
           
Yalana, doğruya bölünüb dəhir: 
             Müşküldür məqsədə düzlüklə yetmək. 
             Müəllim olmağın ilkin şərtidir, 
              Bu əyri dünyanın düz yolun getmək. 
 
              70- ci illər... Paytaxt  Bakıda 
              Avqust müəllimlər konfransıdır. 
              Nazir M.Mehdizadə* tribunada 
              Deyir: nədən razı, ya narazıdır...
 
                Karrar, Şilyan kənd, Çiyni, Sığırlı... 
                Ali məktəblərdə çoxdur məzunu... 
                 Kənd məktəb işimiz xeyli uğurlu: 
               “Pravda” qəzeti qeyd edib bunu...      
    ----------------------- 
 *PS: Akademik Mehdi Medizadə (Cəbrayıl qəzası Daşkəsən 
kəndi: 1903-1984). İki dəfə Azərbaycanın Təhsil (Maarif) naziri 
təyin edilmişdir: 1952-ci ildə və  1960-cı ildə (1980-ci ilədək). 
Azərbaycan maarifçiliyinin Qızıl dövrü onun adı ilə bağlıdır.. 
          
        

 
 
 
101 
         Bəli, fəxarətdir, böyük uğurdur: 
          Kənddə maarifimiz yüksəlir, demək! 
        Gözəl bəhrəsini veribdir, budur 
         Fasiləsiz təhsil, fədakar əmək. 
 
         O, örnək gətirir Seyid Əzimdən. 
         Danışır Sabirdən, Sultan Məciddən... 
         Məktəb öncülüdür, görürəm ki, mən 
       “Əhli-ürfan yurdu”(Xaqani) Şirvan da 
                                                           həmən. 
 
         Nazir adlar çəkir, ismlər çəkir, 
         Müəllim zəhmətin qaldırır göyə. 
         “İsmayıl!- üzlərə təbəssüm çökür,- 
          Şərəf gətirmişsiz Müəllimliyə!..” 
 
           İsmayıl müəllim təşəkkür edir: 
         --Borcumuz Vətənə xidmətimizdir. 
         --Bağ əsl bağbanlar əliylə bitir, 
          Nəticə: Pedaqoq qiymətimizdir! 
 
           Nazir öz keçmişin salır yadına, 
          Söz salır dahimiz Üzeyir bəydən. 
          Qayıdır Cəbrayıl, kənd həyatına, 
          Danışır bir yerdə dərs deməyindən... 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
102 
            
Üzeyir və Mehdi! Bu iki İnsan* 
               Seyid məktəbimin aynası oldu. 
               Milli məktəbimdə daima, hər an: 
               Vətənin ziyalı mənası oldu!.. 
 
                          
       7 
 
          
(...İndisə  Qarabağ, o gözəl diyar 
           İşğal zonasında boyun burubdur. 
            23 ildir hey mat-mat baxar: 
            Çaqqallar qoynunda yuva qurubdur?.. 
 
            Hanı Cəbrayılın Daşkəsən kəndi, 
            Orda Mehdi ruhu nigaran gəzir. 
            Haylar  Cəbrayılı alandan bəri 
           Vətəndə şaxtalı ruzigar əsir... 
 
            Oğuz dara düşsə, topdan, tüfəngdən 
            Öncə bayatılar, laylalar dinib. 
            Türklərdə bir qayda olub əzəldən: 
            Ədalət susanda Qayalar dinib...     
   -------------------------- 
    *PS: Hər iki dahi şəxsiyyət ilk pedaqoji fəaliyyətlərinə     
Cəbrayıl qəzasında (Hadrutda) başlamışlar. Bu dövrdən də onların 
əbədi dostluqları yaranmışdır. 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
103 
 
                  Susub Qarabağın dərdinə dünya,
 
                 Böyük diplomatik oyunlar içrə. 
                 Utanmaz cahandan eyləyib həya 
                  Dikmişdir başını Yzeyir yerə...): 
 
 
          Vətən içrə nə gözəl cənnətü-bağdır Üzeyir! 
          Gecə-gündüz Şuşama şəbi-çıraqdır Üzeyir! 
 
         Heçə tufanlı zamanlarda Nuhi-gəmim olub: 
         Gecə zülmətdə yenə tənha mayakdır Üzeyir! 
 
         Nə qədər xotkar-ədu Çənlibelə hücum  çəkə, 
         Qıratın üstdə hazır hey duracaqdır Üzeyir! 
 
       Azərbaycanımızın Himni kimi səslənərək:   
       Vətən Azadlığına çağıracaqdır Üzeyir! 
 
                 

 
 
 
104 
          
Mavi-al rəngli-yaşıl Bayrağımız min yaşasın, 
                   Ədu-əğyariləri dağıdacaqdır Üzeyir!   
 
                    Atanın bağrı kimi parçalanan yurdumuza 
                 Milli Birlik gətirən şanlı sabahdır Üzeyir!  
                                               ***    
   
      Yenə qəlbimdə mənim cuşə gəldi  “Şur”  səsi, 
      Xanımın,  Hacıbabamın, Yaqubumun gur səsi. 
 
 
     Çəkib hardan-haraya Şuşaya qaldırdı məni, 
     Qədir Rüstəmovumun həmən o məhşur səsi… 
 
 
    “Bərdaşt”, “Əraq-Kabil,” “Herat” gəzdim “Zil-   
                                                                Qatar”da, 
      Rübabə  Ərdəbilə  yetirdi  “Mahur”  səsi. 
 
 
     Əlibabam  Arif ilə, Alimim Zahid ilə,      
     Ağaxan, Mənsum ilə qaldıralar sur səsi. 
 
 
     “Üşşaq”i  “Hüseyni”də “Raki-Hindi” dolaşdım   
                                                                         mən, 
      Pəncgah”i,  “Rak Xorasan” “Rast” etdi  fəxfur   
                                                                           səsi. 
                                                                                       
  
 

 
 
 
105 
 
  “Çahargah”,”Zabil-segah,” “Bayati-Şiraz”   
                                                                   istərəm, 
   “Hümayun,” “Şüştər” ilə yaşayam  “Mənsur”    
                                                                          səsi.  
                                                                                
  Nola, ey Ata,  Musa əsasilə Araz bölüb, 
  Xəlqimi qurtaraydı Əsarətdən Tur səsi!..  
                                       *** 
                                                         
Yetir, ey badi-səba, yarə bizim naməmizi, 
 Ədu ədnalıq edib, zəbt eləyib xanəmizi... 
 
 Saqi, bir badə gətir, dərdimizə şərab səpək,  
 Bəlkə, dəmlik geriyə qaytara peymanəmizi. 
 
  Fərhadı, Məcnunu  çoxdan dilə salmış bu  
                                                                 vətən, 
  Biz hələ ölməmişik, yaymayın əfsanəmizi. 
 
 Yıxılıb könlüm evi, bayqular üstə ulayır, 
  Ədu-əğyarə verə gənceyi-viranəmizi... 
 
  Bizə min cövri-cəfa yar eləyə, xoşdu bizə, 
  Verəməz qəlbim ələ ölsə də cananəmizi. 
 
 Bizə ağıl nə gərək? Saqi, şərab süz bir içək:  
 Gətirək göz önünə Bəhluli-Danəndəmizi. 
 
 Atanın hər qəzəli bir Muğamat dəstgahıdır: 
 Fəqət hardan bulalım Xan kimi xanəndəmizi?!   

 
 
 
106 
           Qarabağ dərdini yaşayır könül, 
            Sanki Təbriz dərdi az imiş bizə. 
            Üzeyir “Azadlıq!” deyir, elə bil: 
            Vətən, Xalq sevdalı hər birimizə. 
 
            Azəri muğamı-- ürək yanğısı, 
            Dünyaya sığmayan milli aləmim. 
            Üzeyir qüdrətli ömrün mənası: 
            Taleyim, tarixim, sevincim, qəmim... 
 
          “Konservatoriya Qarabağdırsa, 
           Akademiya da Şirvandır bizdə!”(Firidun 
                                                                           Şuşinski) 
           Cərrah köksümüzü əgər yararsa, 
            Muğamat  görəcək ürəyimizdə. 
 
            Seyid, Mahmud ağa, Abbas Səhhətin 
            Muğam gecələrin Tarix unutmaz. 
            Şirvan anasıdır ilk qüdsiyyətin, 
            Millət öz anasın heş nəyə atmaz. 
 
            Tarixin anası Ulu Şirvanım, 
            Milli qürurumsan, canımsan mənim. 
             İstiqlal duyğulu Azərbaycanım, 
            Ürəyim, damarım, qanımsan mənim. 
             
 
 
 
            

 
 
 
107 
 
           
Ulu Şirvanşahlar layla səsində  
            Muğamı eşidib, Muğamı duydu. 
             Böyük Axsitanın* şah ölkəsində 
            Bülbüllər də gülə Muğam oxudu. 
 
 
             Dahi Axsitanım! Şah Xəzərimdə 
            Hər dalğa bir səhfə xatiratındır. 
             Bizə qürur verən hər səhərimdə, 
             Sənin tac zəfərin, şah həyatındır. 
 
 
 
   --------------------------------             
    *PS: XIX Şirvanşah I Axsitan (hakimiyyət dövrü:1160-1199). 
Sarayına bir çox dahi sənətkarları toplayaraq, Dünya İntibahının əsasını 
qoymuşdur. 
  N.Gəncəviyə “Leyli və Məcnun” poemasını yazmağı sifariş etmiş və 
ona yüksək maddi makafat vermişdir (Şairin həyat yoldaşı Afaq xanım 
da daxil olmaqla). Qızlarından Alçiçək xatunu Azərbaycan 
Atabəylərindən Cahan  Pəhləvanın kiçik oğlu Atabəy Əmir Əmirana ərə 
vermişdir. Tarixdə Azadlıq mücahidi kimi məşhurdur. 1170-ci ildə 
Xəzər dənizi  uğrunda qıpçaq-rus ordusu ilə vuruşaraq, 73 düşmən hərb 
gəmisini məhv etmişdir. Vətən ərazisini Dərbəndə qədər işğaldan azad 
etdiyinə görə bu  şücaəti Xaqaninin Qəsidəsində mədh edilmişdir. 
Nizaminin “İsgəndərnamə”sində ruslarla savaş qəhrəmanının həqiqi 
tarixi prototipidir. 
 
         
 
 
       

 
 
 
108 
 
        Əhmədağa oğlu Mahmud ağanın* (1826-1896) 
         Şamaxı məktəbi yadlardan çıxmaz. 
         Dinləyin səsini “Beytül-Səfa”nın, 
        Tarixi səsimdir o “Şur*”,  “Dil-Nüvaz”**... 
 
 
       “Şüştər”lə yatardı hər gecə Mahmud, 
       “Osmanlı” səsinə səhər durardı. 
         Başının üstündə kaman, tar və ud 
        Qılınc əvəzinə hazır durardı. 
 
 
---------------------------- 
  *PS: Mahmud ağa Əhmədağa oğlu (1826-1896) XIX əsr Şamaxı 
əsilzadələrindən və messanatlarından biridir. Maddi abidələr tikdirməklə 
bərabər, milli mənəvi  sərvətlərimizin qorunması qayğısına qalmışdır. 
Muğam, musiqi istedadlarımızı maddi həvəsləndirmiş, klassik 
şairlərimizin bir çoxuna himayədarlıq etmişdir.   “Beytül-Səfa” ədəbi-
bədii məclisinə Seyid Əzim Şirvaninin rəhbərliyi altında hər yerdən, o 
cümlədən Fransa, İran, Qarabağ, Bakı, Tiflisdən şeir-sənət    
xadimlərinin gəlişini təşkil etmişdir. Bu məclisdə müxtəlif sənət 
yarışmaları keçirilmiş, əsl sənətkarlar mükafatlandırılmışdır. Burada 
Hacı Hüsü, Məşədi İsi, Sadıqcan, Bülbülcan, Səttar, Cabbar 
Qaryağdıoğlu kimi böyük ustadlar məclis və müsamirələrdə iştirak 
etmişlər. Xaricdən rus rəssamı Qaqarin, fransız yazıçısı A.Düma və b. 
Məclisin tədbirlərinə qatılmışlar.   
 **PS:   “Şur” muğamlarımızdan biridir.  
***PS:  “Dil-Nüvaz”  “Nəva” muğamının “Dəşti”, “Azərbaycan” və 
“Dilkəş” kimi sərbəst oxunan qollarından biridir. 
 
 
 
 
 

 
 
 
109 
      
 
 
         1858-ci il. 
         A.Düma bu Məclisə qoymuşdu ayaq. 
         “Şüştər”in naləsi içində məlul   
         Şirvandan qaçmışdı o ağlayaraq. 
 
          Göz yaşı tökürdi bu əsir Vətən... 
          Muğam danışırdı Azadlıq haqda. 
         Xalqa “dur!” deyirdi Məhəmmədhəsən 
          Sadıqcan tarının “Nalə”si altda. 
 
          Seyid qəzəlinin dərin mənası: 
         “Səfa” məclisinin ruhi-nəvası! 
           Əhli-Şirvanımın könül səfası: 
           Budur diyarımın Muğam havası!.. 
 
           Üç min illik Dövlət keçmişimizə, 
           Muğamat əbədi könül bağıdır. 
           Şahanə duyğular söyləyir bizə: 
           Şirvan Muğamatın ilk ocağıdır. 
 
           1915. Dədəgünəşdə 
         “Səfa” məclisimin son səsi gəldi. 
          Camo, Ağalar bəy, Veysov, Səhhət də 
          Son kərə dağlarla ağladı,  güldü... 
 
 
 
 
 

 
 
 
110 
           
Seyid Şuşinski oxudu pəsdən, 
           Məhəmmədhəsənin “Desinlər”ini. 
           Vətənim oxudu muğ naləsindən: 
           Kor olmuş şairin son günlərini... 
 
           Mirzə Gülər xanım “erkək” səsilə 
          “Rast”a can gətirdi, “Segah”a nəfəs. 
           Məğribdən Məşriqə Tar gəlsə dilə: 
           Borcludur Muğamda Şirvana hər kəs! 
                          
                                     *** 
       “Guşi qıl ey ki, bilirsən özünü vaqifi-kar, 
      Agah ol gör ki, nədir naleyi-zar, nəğmeyi-tar.  
       Nədir ol xüşki olan çubidə bu naleyi-zar 
       Ki, sədasında onun qarət olub səbrü qərar?.. 
       Açma sən pərdəni, hər pərdədə var yüz  
                                                                  əsrar.” * 
                 (Seyid Əzim Şirvani) 
 
     “Rast” ilə  “Şur”a mənim könlümün öz meyli  
                                                                       ki var: 
    Ruhumu yerdən alıb göylərə qaldırdı bu Tar... 
    Dəşti-Muğamatımın guşələri duzəxi-nar:    
    Yarın hicrilə canım daima odlara yanar... 
    Açma sən pərdəni, hər pərdədə var yüz əsrar.    
 
  
     
-------------------------- 
    *PS: Son misranın ilk sözündə dəyişiklik edilmişdir. 
 
 
 

 
 
 
111 
     Qaili-qismətinəm, ey kəmanəbru, qaşına!  
      Ney kimi naləm alıb aləmi hər gün başına. 
       Nədən, ey şuxi, mənim baxmadın bir göz  
                                                                yaşıma? 
       Naleyi-ərzi-halım yazılanda baş daşıma: 
      Açma sən pərdəni, hər pərdədə var yüz  
                                                                   əsrar. 
 
       Ey Ata, “Rahab” ilə rahatıyıq rahımızın, 
       Öz əsiri-quluyuq eşqidə əmrahımızın: 
       Ləbi-pürxunidi rəng aləmə al ahımızın. 
       Dönə, bəlkə, üzü bir bizlərə Allahımızın: 
       Açma sən pərdəni, hər pərdədə var yüz  
                                                                  əsrar. 
         
        *** 
 “Daş ürəklərdə qopub daşları yandırdı Muğam, 
Haqqa düşmən olanı Haqqa tanındırdı  
                                                              Muğam.” 
               (Bəxtiyar Vahabzadə) 
 
Düşəli muğilərin məclisi-meyxanəsinə 
Məclisi-məhfilimi rahə barındırdı Muğam. 
 
 Onun hər guşəsi bir xaldı əhli arif üçün, 
Kamanı  “Şur”a çəkib, “Rast”ı dayandırdı  
                                                               Muğam. 
 
 
 
 

 
 
 
112 
Hər səsi, hər nəfəsi məna dolu hikmətdir, 
Bu nəva ilə bizi daim utandırdı Muğam. 
 
Ey Ata, “Dəşti” ilə dəşti-biyabana gedək, 
Məcnuni-bəxtimizi, bəlkə, oyandırdı Muğam. 
   *** 
      
Musiqi  “Cəngi”dir, musiqi “Şur”dur, 
        Musiqi könüldə ağlayan “Şüştər”.  
        Musiqi gəranay, musiqi şeypur, 
        Musiqi düşmənlə döyüşən əsgər!.. 
 
       Azəri muğamı-- ürək yanğısı, 
       Dünyaya sığmayan milli aləmim. 
      Üzeyir qüdrətli ömrün mənası: 
       Taleyim, tarixim, sevincim, qəmim... 
 
                                8 
 
      “Ana”, “Vətən” deyir ilk dərsdən uşaq, 
      Anasın tanıyır, Vətənini yox?!. 
      Hanı Azərbaycan?-Bakıdır ancaq 
     Onun Vətən haqda bildiyi az-çox... 
 
     Bölüb, parçalayıb böyük bir xalqı, 
     Kiçik əraziyə yerləşdiriblər. 
     Budurmu cahanda insanlıq haqqı, 
     Budurmu qərbçilik, ədalət, hünər?.. 
 
 
   
           

 
 
 
113 
            Şərqin ən mədəni, dahi milləti 
            Təcrübə sexidir imperiyaların. 
             BMT eşitsin bu həqiqəti: 
             Əqlə üstün gəlib cahanda Qarın. 
 
             Təbrizim, Kərküküm, Bakım ayrılıb, 
             Bir torpaq üç yerə bölünüb nədən? 
             Antitürk quzğunlar əlində qalıb, 
             Beş min illik dövlət olan bir VƏTƏN... 
 
             Övhədi, Xaqani, Nizamisiylə... 
             Həbibi, Nəsimi, Füzulisiylə... 
             Seyidi, Sabiri, Cavidi ilə... 
             Cahan yetirməyib digər Xalq belə!!! 
 
             Açın bu zənciri, bu sərhədləri, 
             Yetər parçalayıb, böldünüz bizi. 
              Bir Bütöv bilirik bu əziz yeri: 
              Kəngərdən*  Dərbəndə** vətənimizi! 
 
               İki əsr oldu qədim yurdumda 
              Yetər “maraqları” bölüşdürdünüz. 
              Mənim Təbrizimdə, mənim Urmumda 
               Rza Pəhləviylə meydan sürdünüz... 
 
 -------------- 
  
*PS:Kəngər körfəzi indi “Fars” adlandırılır?! 
   **PS: Dərbənd Qədim Azərbaycan Şirvanşahlar    
      dövlətinin paytaxt şəhərlərindən biri olub. 
 
 

 
 
 
114 
               Eşidin səsini Şəhriyarımın: 
              “Ayrılıq, ayrılıq, aman Ayrılıq!..” 
               Sonu yox bu zalım İntizarımın, 
              “Dünyada ölümdən yaman Ayrılıq!..” 
 
            *** 
          “Gecələr fikrindən yata bilmirəm*, 
           Bu fikri başımdan ata bilmirəm. 
           Neyləyim ki, sənə çata bilmirəm..” 
           Ey mənim sağalmaz yaram, Azadlıq! 
           Ey mənim bütövüm, param, Azadlıq! 
 
 
            Babam Eldənizdir, Şah İsmayıldır! 
            Yolunu gözlərəm gör neçə ildir. 
            Bu yurdda kölələr bizdən deyildir: 
            Ey mənim harayım, ünüm, Azadlıq! 
            Ey mənim təvəllüd günüm, Azadlıq! 
 
             Behrəngim, Səhəndim, Biriyam, yaşa! 
            Şərəflə həyatı vurdunuz başa... 
            Qovuşar gün gələr qardaş qardaşa! 
             Ey mənim birliyim, tamım, Azadlıq! 
             Ey mənim vüsalım, kamım, Azadlıq!          
   ----------- 
  *PS:Dırnaq işarəsi ilə verilən misralar  Şəhriyarın, ona yazılan musuqi 
isə Əli Səliminindir .  Nəzirə bizimdir. 
 
 
 
 
           

 
 
 
115 
            
            Urmiya, İrəvan, Qarabağ darda. 
            Babəkim, Səttarım, hardasız, harda?.. 
            Çağırır sizləri kaman da, tar da:  
            Ey mənim kök telim, simim, Azadlıq!  
            Ey mənim ürəyim, sevgim, Azadlıq! 
 
             Atayam, könlümün var intizarı, 
             Savaşda sınaram hər dostu, yarı. 
             Bütöv bir Vətəndir türkün şüarı: 
             Ey mənim ilhamım, duyğum, Azadlıq! 
             Ey mənim əbədi ruhum, Azadlıq!.. 
                                   *** 
 
              Fərman kölə etmir-- əsl kölələr 
              Qorxudan bağırı yarılanlardır. 
     Ruhu--qul, varlığı – qara kölgələr, 
              Həyatçın ayağa sarılanlardır. 
 
    Qul kimdir?--bilsin ki, dilin yeyənlər: 
             Qul deyil savaşda kəfən geyənlər! 
    Qul--zülmə, zalıma boyun əyənlər, 
              Zəfərə ümidi qırılanlardır. 
 
      Xoşbəxtlər güləndə gözündən gülər. 
               Gülün bahar eşqi daşları dələr. 
               İgidlər alnından gülləyə gələr, 
               Kölələr kürəkdən vurulanlardır. 
 
 
 

 
 
 
116 
           Azaddır--  əməli, sözü  doğrular. 
           Azaddır--  Vicdanı gül qoxulular. 
   Azaddır--meydanda  Qoç Koroğlular. 
           Kölələr--savaşdan yorulanlardır. 
 
           Azadlar--adının üstə duranlar, 
           Ürəyi  Kəbəylə dövrə vuranlar!! 
           Kölələr-- əmrlə yatıb duranlar, 
           Zamanı əl ilə qurulanlardır. 
                *** 
          İranın başına At gedişlərin 
          İraqda Gülbəndyan-İngilis qurdu. 
          Turanı bölüşən bütün işlərin 
          Başında çox yerdə İngilis durdu. 
 
          11, 20-də, 46-da da (1911, 1920, 1946-cı  
                                                                  illər)     
            İngilis barmağı yıxdı Təbrizi. 
           Türkün düşmənləri bütün dünyada 
           Birləşib daima əzdilər bizi. 
 
           Qərbə  “şərəf” sözü yaraşmır daha: 
            Xəyanət, istila-adınız budur. 
           Kürəkdən vurdunuz Azərbaycana: 
           Qanlı bıçağınız Tarixdə durur... 
 
 
 
 
             
 

 
 
 
117 
  
              Kuti, Manna, Maday, Atropatena, 
             Şirvanşahım: Bütöv Azərbaycanım! 
              Bəllidir Tarixdə bütün cahana 
              Babəkli, Səttarlı şöhrətim, şanım! 
 
             Yurdumu, yuvamı  düşmən bölsə də, 
             Tarixim, millətim bütöv qalıbdır. 
             Neçə kəz taleyim yerə ensə də, 
             Bayrağım qəlbimdə hey ucalıbdır. 
 
              Doqquz əsr bundan irəli yazdı 
              Xaqanim “Mədain xərabələri”n (1156), 
              Qərb bura tanklarla ayağın basdı  
                                                               (1990--...), 
               Şumladı İraqda kökünü elin... 
 
               Hələ bombalanır Füzulim Bağdad: 
               Tarix od içində, qan içindədir. 
               Quruca bir sözdür Qərbdə “demokrat”, 
               Bütün qeylü-qallar Neft üstündədir… 
 
            ...Xanlıqlar tayfaya böldülər bizi (1747— 
                                                                     1828): 
              Üz-üzə qoydular  hər birimizi. 
              Sonra rus Qartalı leş üçün gəldi (1813— 
                                                                       1828), 
                Elə ki, azacıq qarnı düzəldi; 
 
 
        

 
 
 
118 
 
           Dedi: Azərbaycan yalnız mənimdir, 
            Həm bir qan çanağım, həm neft  
                                                        çənimdir. 
            Qarın qullarına biz bir qul olduq, 
            Xalqlar zindanında daim boğulduq... 
 
            Bir Azərbaycanı bölüb yüz yerə, 
            Verdilər haqqını səmum yellərə. 
            Kərküküm, Təbrizim, Bakım ayrıldı. 
            Ürəyim, damarım, başım ayrıldı. 
 
           “Gülüstan” * adını verdi Bəxtiyar, 
            Milli bəxtimizin qara üzünə. 
             İmperiya “azadlıq” eləyib şüar: 
            Qan yazdı tarixin hər səhifəsinə.  
 
            150 İllik bir Müqavilənin 
            Qüvvədən düşdüyü gün Bəxtiyarı 
            Atdılar qoynuna qara məhbəsin. 
             Tarix unutmasın gərək bunları!!. 
 
             BMT göz yumdu bu həqiqətə, 
             Duymadı yurdumun Hicran fəryadın. 
             Məcnunlar ağladı bu müsibətə, 
             Külüngü dağlarda sındı Fərhadın...  
 
 
------------------ 
 *PS: Şair-pedaqoq Bəxtiyar Vahabzadənin  Sovet dönəmində 
”Gülüstan” poeması  ilə bağlı həbsi nəzərdə tutulur. 
 

 
 
 
119 
 
              
 İsmayıl müəllim ədəbiyyatın 
             Milli qüdrətini Dərsdə öyrədir. 
             Min yalan üzü də olsa həyatın, 
             Tarix mənəvinin ardınca gedir. 
 
              Bədii bərbəzək deyildir Sənət, 
              O bir məramnamə, məqsəd deməkdir. 
              Söz, fikir əməldə bir əbədiyyət, 
              Sənətkar tarixdə Millət deməkdir! 
 
                                 9
 
 
     
   Burda yad eləmək istəyirəm mən 
         İki şəxsiyyəti Müəllimlərdən: 
        Biri Mir Cəlaldır, digəri Puşkin, 
         Onlar müəllimdir daim mənimçin.  
 
 

 
 
 
120 
         
Olmuş həqiqəti açıb deyim mən 
          Qorxunc  Sovet dövrü dönəmlərində:  
          Müəllim köməyə gəlibdir bəzən 
          Tələbəsi dara düşən zəmində... 
 
          Bəxtiyar həbs oldu günün birində, 
          KQB ən dərin zindana saldı. 
          Qoca Əzrayılın gözü önündə 
          Bir Simürq şairi himayə aldı... 
 
          Müəllim-Tələbə ehtiramında 
          Bu şanlı hadisə əsl örnəkdir. 
          Təhsilin müqəddəs hər ehramında 
          Bu olay daima deyiləcəkdir. 
 
          Bəxtiyar düşəndə dərin zindana, 
          Ona zamin durdu böyük Mir Cəlal. 
          Belə bir cəsarət Azərbaycana 
          Gələrdi o dövr üçün bir xəyal...  
 
           Mir Cəlal müəllim öz dəstəyini 
          Sonacan elədi Bəxtiyar üçün: 
          Tarix gizlətməsin öz bildiyini, 
         Açıq yazmalıyıq bunları bu gün!.. 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
121 
              
KQB zindanı içindən alıb 
                BDU-ya gətirdi, edib kamiyab. 
                Baxaq bu gerçəyə nəzərlər salıb: 
                Qoy bağlı qalmasın bu “Açıq kitab”...* 
 
                Eşq olsun o böyük əziz İnsana, 
                Bir örnək yaratdı Azərbaycana! 
                Bu, Milli Məktəbin şanlı üzüdür: 
                Seyid Əzimimin canlı özüdür!! 
                 ...Çar Litsey yaratdı Zadəganlara, 
                   Puşkin də birinci Litseyə getdi. 
                   Nazir Turgenevə borclu olsa da, 
                   Ömürlük özünü bir məhbus etdi.   
------------------------- 
 PS: “Açıq kitab” romanı tələbə-gənclərə qarşı Sovet dövrü təhsil 
sistemindəki bürokratiya əleyhinə yazıçı- pedaqoq Mir Cəlal 
(Paşayev) tərəfindən yazılmış ən maraqlı romanlardan biridir. 
              
 

 
 
 
122 
            
          
 
Nə Çara təzimlər elədi Puşkin, 
            Nə də ki Hökmdar övladlarına. 
            Pərt etdi Litseyin Açılış günün, 
            Od qoyub Qartalın qanadlarına. 
 
 
           
 
             I Nikolay və  Aleksandr (II) 
             Puşkinin ilk Litsey yoldaşlarıykən, 
            Ona çar taxtında edib min cəbr: 
            Sürgündən sürgünə sürdülər felən. 
 
             İkinci əhv etdi, nəhayət, onu, 
             Bildi Ruslar üçün kim oduğunu! 
             Saray divarları içinə aldı: 
             Zindandan çıxarıb, zindana saldı... 
 
 

 
 
 
123 
 
       
    Uğurlu  “məhəbbət süjeti” qurub, 
            Çəkdi Danteslərin duellerinə. 
            Belə bir Oyunla arxadan vurub
            Namərdlik göstərdi  Xalq şairinə... 
 
 
    ...Cəhalət Sokratı edam edəndə 
             Dünya zülmət içrə hələ yatırdı. 
             Əflatun, Ksenofont alıb qələmə, 
             Sokratı bu günə, bizə çatdırdı... 
 
             İmperator dedi: Haqq edin mənə, 
             Sokrat işıq idi bizə gərəksiz. 
             Nifrət eləyərək onun elminə, 
             Bununçün o şamı söndürmüşük biz! 
 
 

 
 
 
124 
              Sokrat!  Ey bəşərin ilk Müəllimi, 
              Böyük hüzurunda baş əyirəm mən. 
              Qəbul et məni də tələbən kimi, 
              Rica eləyirəm tək bunu Səndən! 
 
              Sokratın Son sözü: İblisə qarşı 
              Adəmin birinci İttihamıdır. 
              Kamil savaşında Naqisə qarşı 
              Hamımız Sokratıq, Sokrat hamıdır! 
 
 
                --Mən zəhər içərək ölürəm, fəqət 
                 Dəyişib, dünyanı dəyişdirin siz! 
                 Zəhərdən güclüdür hər bir Həqiqət, 
                  Haqq və Həqiqətlə işlər görün siz! 
 
 
 

 
 
 
125 
           
             Yalan taxtda belə otursa, yenə 
             Kölədir Həqiqət önündə daim. 
            Gec-tez diz çökəcək Haqqın hökmünə 
             Nə qədər qüdrətli olsa da zalım. 
 
             Tarix sökəcəkdir zər-zibasını 
             Nadanın. Sormayın çoxmu uzaqdır: 
             Çıxarıb əynindən hər libasını 
              Həqiqət Yalanı lüt qoyacaqdır! 
 
              Gözü aldatsa da süslər, bəzəklər, 
              Köpük tək yatacaq boş təntənələr... 
              Qoy bilsin, anlasın təmiz ürəklər: 
              Tarixlə qardaşdır Ağıl və Hünər! 
 
              Əflatun gəlməyib görürəm bura, 
              Ölüyə tamaşa nəyə gerəkdir! 
              O, gətirəcək həyat biz Sokratlara: 
              Sabah “Estafet”i  önə çəkərək... 
 
               Mən zəhər içərək ölürəm, fəqət 
               Dəyişin, dünyanı dəyişdirin siz. 
               Candan əziz olsun sizə Həqiqət, 
               Dayanın yanında həqiqətin siz! 
 
 
 
 
 
           

 
 
 
126 
            Xalqın qarşısında boş şöhrət üçün 
            Mənə Ölüm hökmü çıxarıb Yalan. 
            Mənə məğlub adı verməyin bu gün: 
            Qalib gələ bilməz Arifə Nadan!.. 
 
            Tarixə yazdığım şan-şöhrət üçün 
            Mənim edamıma qərar verib Şah. 
            Tarix qarşısında ədalət üçün 
             Sokratla sırada dayanın Sabah!.. 
 
             Həqiqət ölümə yenilə bilməz: 
             Xalqın gücündədir Haqqın qüdrəti. 
             Cəsarət yiyəsi olunuz bir az: 
             Sevin Haqqınızı və Həqiqəti!.. 
 
             Nə qədər bicbala iş qursalar da, 
            Ağıldan məhrumdur bütün tiranlar. 
            Ləl üstə yatışır ilan da, mar da: 
            Uçuq xarabadır könlü viranlar... 
 
            Qaldırın məşəlin Zəkanın göyə, 
            Dünyanı işıqlı bir Məktəb edin. 
            Nadanı taxtından endirin yerə, 
            Haqqın dərgahına Alimlə gedin! 
 
 
 
 
 
           

 
 
 
127 
          
Mən zəhər içərək ölürəm, fəqət 
            Dəyişin, dünyanı dəyişdirin siz! 
            Həqiqət Allahdır, Allah Həqiqət, 
            Yalanı dünyada İblis biliniz!.. 
 
             Afina! Uydurma Tarixdən nağıl: 
             Zorun tərəfində dayanmaz, bil, Haqq! 
            Tənhalıq içində düşünür Ağıl, 
             Təntənə giclərə gərəkdir ancaq! 
 
             Tarixə Qılınclar, Qalxanlar deyil, 
             Elm, Mədəniyyət yol açacaqdır. 
             Bizi istilalar, tiranlar deyil, 
             Məktəblər, Qələmlər yaşadacaqdır! 
 
             Allahımın hökmü olduğu üçün 
             Daim qarşı durdum hər cəhalətə. 
             Həyata gözümü yumsam da bu gün, 
             Gözümü yummadım bir həqiqətə. 
 
               Qaldırın məşəlin Zəkanın göyə, 
               Dünyanı işıqlı bir Məktəb edin. 
               Nadanı taxtından endirin yerə, 
               Haqqın dərgahına Alimlə gedin! 
 
 
 
 
 
           
          

 
 
 
128 
           Sokrat şərəfinə, ağlın gücünə 
           Bir Akademiya Əflatun açdı. 
           Alıb Estafeti Sokratdan yenə 
           Ərəstu cahana nur, işıq saçdı!.. 
 
           Təlimlə, təhsillə, tərbiyə ilə 
           Özünə işıqlı yol açıb bəşər. 
           Günəş də bir gündüz deyildir hələ, 
           İnsan zəkasında açmazsa Səhər! 
 
           Bir Sokrat qanmaza güdaza getdi, 
           Min Sokrat doğuldu onun yerində. 
           İmperator öldü, Sokratsa indi 
           Yaşayır dünyanın Məktəblərində. 
 
  ...Həsənoğlu, Nasir, Qazi, Nəsimi, 
            Həbibi, Füzuli, Nəbati, Seyid. 
            Övhədi, Xaqani, Qətran, Nizami, 
            Vaqif, Ağaməsih, Vidadi, Cavid!.. 
 
            Müşfiq!..  Bu siyahı burada bitməz, 
            Səma kağız olsa, yenə də yetməz... 
            Onlardır bu xalqın, yurdun birliyi, 
            Onlardır Vətənin soy böyüklüyü!.. 
 
 
 
 
 
       
 

 
 
 
129 
 
               ... Yan Amos doqmatik, dar baxışları 
          “Ana məktəb”indən kənara atdı. 
             İnsandan Xaliqə, Allaha sarı 
             Əbədi, sarsılmaz körpü yaratdı. 
 
                 1869-cu il!.. 
             Seyid məktəb açdı doğma Şirvanda. 
             Milli bir ruh olub, elədi mənzil 
            Bu, ilk Ana dilli məktəb Turanda! 
 
      -- “Cəfər, ey nuri-dideyi-Seyyid! 
           Qönçeyi-növrəsideyi-Seyyid! 
         ...Demə bu kafər, ol müsəlmandır, 
            Hər kimin elmi var, o, İnsandır! 
 
            Elm bir nur, cəhl zülmətdir, 
            Cəhl cəhənnəm, elm cənnətdir. 
            Sənə hər kimsə elm edər təlim, 
            Ona vacibdir eyləmək təzim.” 
 
                   Cəsarət lazımdır düz söz deməyə, 
                   Vicdan olan yerdə cəsarət də var. 
                   Bütün zamanlarda, hər yerdə, məncə, 
                   Dekabristdirlər* əsl ziyalılar! 
 
   ------------------ 
*PS:Çarizmə qarşı üsyan qaldırmış XIX əsr Rus dekabristləri  
nəzərdə  tutulur. 
 
 
           

 
 
 
130 
 
          “Bonapart Napoleon haqqında Oda” 
            Dahi əsərində Bayron* yazırdı: 
           “Elə düşünürdün Şan dağlarında 
            İçi boş təriflər sənə hazırdır?.. 
 
              Hanı lovğalığın, boş təşəxxüsün, 
              Sultanlıq, lentalar, ordenlər hanı?.. 
              Hanı əyləncələr, təmtaraq, süsün... 
              Bədbəxt bir uşaqsan! Şöhrət qurbanı! 
 
              Varmıdır İnsanlıq adın ucaldan? 
              Amerikan Sintsinat! Tanı bir onu! 
              Yalnız bunun üçün bədbəxtdir cahan: 
              Yoxdur ikinci bir Vaşinqtonu...” ** 
      -------------------------- 
  
*PS:Corc Qordon Bayron. XIX əsr ingilis romantik şairi. 
Tərcümələr müəllifə məxsusdur. 
   **PS: ABŞ Azadlıq ordusunun komandanı, general Corc 
Vaşinqton, ilk Prezident. 

 
 
 
131 
            --“Ey qul! Azadlığı özün əldə et! 
            Zəncir dəyişdirmə! Taleyini qur! 
            Qullar ya qul olur: bir ölü, bir mevt, 
            Ya da rüsvaylığın qanıyla yuyur!..” 
                (C.Q.Bayron)                  
 
             Puşkinin “Azadlıq” şeirindən budur 
            Mənim anladığım Həqiqət deyə: 
            “Beyinsiz hər bir xalq yalnız Qoyundur,     
             Layiqdir qırxılıb, həm kəsilməyə!..”      
 
 
           
... Yan Amos doqmatik, dar baxışları 
         “Ana məktəb”indən kənara atdı. 
           İnsandan Xaliqə, Allaha sarı 
              Əbədi, sarsılmaz körpü yaratdı.  
-------------------- 
 *PS: C.Q.Bayron. “Çayld-Haroldun səyahəti” poemasından.  
Tərcümə müəllifə məxsusdur. 

 
 
 
132 
          “Hamıya hər şeyi öyrətmək !”- budur 
           Bəşər həyatının dürüst mənası. 
          Cahanın, vücudun çoxusu sudur, 
         Düşüncə, fikirdir İnsan dünyası. 
 
         Hər bir “Pan”çılığa “daloy” deyirəm: 
          Panamerikanizmə, Panavropaya... 
         Panislam, Panturan heç istəmirəm: 
         Beyət eləyirəm PANSOFİYA-ya!* 
 
         Məşriq, çox öyünmə ilk Dan yerinlə, 
         Nivitsa kəndində Qərb doğdu Günəş. 
         İblisi məhv etdi orda ilk kərə 
         İnsan zəkasında açılan Atəş!.. 
 
 
  
------------------------- 
   PS: Dahi çex maarifçisi. Sinif-dərs sistemli müasir Məktəbin 
banisi Yan Amos Komenski Çexiyanın Cənubi Moraviya 
bölgəsində yerləşən kiçik Nivitsa kəndində kasıb ailədə doğulub. 
Uşaqkən yetim qalıb. Yeddi cildlik “Böyük didaktika” əsərinin 
əsas tezislərini o, pedaqoji  
fəaliyyətinin ilk dövründən, 1612- ci ildən “Çex dilinin xəzinəsi” 
adlı Məktəb ensiklopediyası ilə irəli sürməyə başlayıb. 
Bəşəriyyətin tam savadlanması üçün hazırlanmış bu ideya 
indiyəcən bütün mütərəqqi  qüvvələrə hakim kəsilmişdir. 
 
 
 
 
          
 

 
 
 
133 
 
           Yan Amos Komenski (28.III.1592-15.XI.1670), 
                                              o dahi İNSAN  
        Dəyişdi bəşərin aqibətini.   
        “Böyük didaktika”  ilə həmzəban 
        Yaratdı zəkada “Yer cənnəti”ni!   
 
       “Dünya labirinti və qəlb cənnəti”(1623): 
         30 illik savaş, talana cavab!! 
         Sevgiyə çevirdi min-min nifrəti 
         Yan Amos qəlbində dərdlə iztirab. 
 
          Öz  Ana dilinə məhəbbətini 
          Yazdı “Çex dilinin xəzinəsi”nə (1612- 
                                                                1656). 
           Bəşərin, Zəkanın bəsirətini 
           Çevirdi qəlblərin təranəsinə. 
 
          “Çex didaktikası”nı yazdığı üçün 
           Katolik güruhu qovdu Leşnoya.* 
           Tərk edib talanmış, dağılmış evin, 
            Sığındı  otuz il qonşu Polşaya. 
 
 
 
--------------------- 
*PS: Leşno şəhəri Polşada yerləşir. Müəllim katolik kilsəsinin 
məcburiyyəti və talan-təqiblər üzündən öz ölkəsini tərk edərək 28 
il bu şəhərdə yaşayıb, pedaqoji fəaliyyət göstərmişdir

 
 
 

 
 
 
134 
           Yalnız məktəbdarlıq etdi burada, 
            Dərs verdi gənclərə Gimnaziyada. 
            Vaxt tapıb dərslərdən, işdən arada 
            Yazdı “Didaktika” * o, latınca da... 
 
           Tarixdə ilk dəfə “Ana məktəb”lə  
                                                        (1632)** 
            Evdə tərbiyəyə bir önəm verdi. 
            Ananın verdiyi təlim, ədəblə 
           Ailəni məktəb, dərsə çevirdi!    
 
            Xartlib*** səs verdi ilk kəz Amosa: 
            İngilislərdirmi mühafizəkar?! 
            Fəqət müharibələr qoymadı qura 
            Beynəlxalq Alimlər Birliyin onlar... 
   ------------------------ 
*PS:Çexcə “Didaktika”nı 1632-ci ildə bitirən Müəllim, bundan sonra 
1633-1638-ci illərdə “Böyük didaktika” (Didactica magna) adı ilə onun 
latın versiyasını yazmışdır. 
**PS: “Ana məktəb” (İnformatorium şkoly materske. 1632.) ailə 
tərbiyəsi  ilə bağlı tarixdə yazılmış ilk pedaqoji əsərdir.  
***PS: Xartlib XVII əsrin görkəmli İngilis ictimai xadimi. 1637-1638-ci 
illərdə yazdığı iki hissəli Məqaləsi (Pansophiac prodromus) ilə bütün 
dünyada ümumbəşəri elmi-texnoloji nailiyyətlərin birləşdirilməsi 
Pansofik ideyasına  ilk dəfə beynəlxalq dəstək vermişdir. O, Beynəlxalq 
Alimlər Komissiyasının təşkili ilə əlaqədar Müəllimi İngiltərəyə dəvət 
etmişdir.  
 
 
 
 
 
       
          Onu dəvət etdi İsveç, həm Macar... 

 
 
 
135 
         “Pansofiya məktəb”in (1651) Hunqarda  
                                                                  yazdı. 
          Qələmə aldığı Məktəb-Oyunlar* 
          Nadanlıq savaşın səhnədən pozdu. 
 
           1654-də Leşnoya 
           Yenidən qayıdıb gəldi Yan Amos. 
           Yol açdı Polşada Pansofiyaya 
           Yaratdı tarixdə ilk rəsmli  
                                            Qamus**(1658). 
 
         Cin-Şeytan niyyətli qanlı savaşlar 
         Üzündən nə qədər əsər yaxıldı... 
         Məhv etdi nə qədər Başı kütbaşlar, 
         Amosdan bəşərə az əsər qaldı... 
 
 
 
  --------------- 
  
*PS: J.A.Komenski Hunqariyada pedaqoji fəaliyyəti dövründə 
səkkiz pedaqoji pyes yazmışdır. Bunları 1656-cı ildə nəşr etdiyi 
“Məktəb-Oyun” kitabında bir yerə cəmləşdirmədir. 
**PS:Y.A.Komenskinin 1658-ci ildə qələmə aldığı tarixdə ilk 
rəsmli ensiklopediya (Duyulan əşyalar dünyası Rəsmlərdə) 
nəzərdə tutulur. Bu əsər XIX əsrin II yarısına qədər Avropa 
məktəblərində istifadə olunmuşdur. 
 
 
 
           
        

 
 
 
136 
           
Hərb qızdı İsveçlə təkrar Polşada. 
             Amsterdam Senatı Yana yer verdi. 
            “Bəşər əməlinin təshihi haqda”(1644- ?)* 
             Kitabdan hissələr nəşr edildi... 
                                                                     
           “Ümumi oyanış”, “Ümumbəsirət”(1662) 
            Vətəndən qürbətdə işığa çıxdı. 
             Neçə dəfələrlə qara cəhalət 
            O nurlu simanın evini yaxdı... 
 
           “Ümumi müdriklik”, “Ümumtərbiyə”, 
           “Ümumdünyəvi dil”, “Ümumi islah”, 
           “Ümumxəbərləşmə”--bu Yeddi cildlə** 
             Tarixin üzünə açıldı Sabah!.. 
 
             Yan sülhə çağırdı bəşəriyyəti 
             Gözəl “Sülh mələyi”(1667) əsəri ilə. 
             Hər cür münaqişə və ziddiyyəti 
             Dinc yolla həll etmək nəzəri ilə!! 
 
   ------------------------- 
 *PS,**PS: Böyük Müəllimin bu kitabı ümumilikdə 3000 
səhifədir. 1644-cü ildən ömrünün sonunacan yazdığı bu əsər 7 
cilddir. Onun ilk iki cildi: “Panqeriya” (Ümumi oyanış) və 
“Panovqiya” (Ümumbəsirət) 1667-ci ildə nəşr edilmişdir. Digər 
beş hissə: “Pansofiya” (Ümumi müdriklik), “Panpediya” (Ümumi 
tərbiyə), “Panqlotiya” (Ümumi dil), “Panortoziya” (Ümumi islah) 
və “Pannuteziya” (Ümumi xəbərləşmə/məlumatlanma) isə XX 
əsrin 20-ci illərində tapılıb üzə çıxarılmışdır. 
 
 
           

 
 
 
137 
            “Böyük didaktika”: borcdur bu həyat, 
              Varlığın mənbəyi Allahdır!-dedi. 
              Yan Amos Komenski, o işıqlı ad 
              Cahanda bəşəri ilk Günəş idi. 
 
              Tərbiyə üç qola bölünə bilər: 
              Mənəvi tərbiyə, Elm, Dini dərk. 
              Tərbiyə olmasa, Yer üstə bəşər 
              Cəhalət üzündən olacaq həlak. 
 
              Beş təhsil dövrünə bölünüb Həyat: 
              Ailə məktəbi, Anadilli dərs, 
              Latın gimnaziyası, Akademiya. 
              Budur mənəvi can, mənəvi nəfəs!.. 
 
              Beşinci təhsildir Həyatın özü: 
              Həyat dərsi dedi Yan Amos buna. 
              “Pansofiya” deyə öyrətdi bizi 
              Həyatın əbədi Dərs olduğuna!! 
 
              Dünya, İnsan, Vəhy,-- Qurani-Şərif 
              Bunlara Allahın kitabı deyib. 
              Qutsaldır Yazıdan oxunan Hərf, 
              Onlara Tanrının nəfəsi dəyib. 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
138 
                                 
                               10 
 
             Bu gün Ellinizm yunan dövrünün 
           Dünyaya açılan son vərəqidir. 
           Nizami* Bəşərin bütövlüyünün 
          Planet üstündə nəcib fəxridir. 
 
             Böyük ədəbiyyat camiyəsində 
             Böyük Azərbaycan dühası budur! 
             Böyük Füzulilər hər səhifəsində 
             Qəlbimizdə Milli Birlik oyadır. 
 
             Bir gün qovuşacaq gücü Millətin, 
             O gün uzaq deyil, yaxındır bizə. 
             Dahillər şahidlik gətirir bü gün 
             Böyük Azərbaycan taleyimizə! 
 
              37-ci il. Məhşəri dəhrin: 
              Neçə dahimizin ömrünü kəsdi... 
             Qəlbində min nifrət, min hiddət, min 
                                                                       kin: 
 
              Dağlar dözməyənə bu millət dözdü... 
 
--------------------- 
*PS:Dahi Azərbaycan şairi, Xaqanidən başlayan ilk dünya 
intibahının layiqli davamçısı Şeyx Nizami Gəncəvi və onun son 
Azərbaycan Atabəylərinə ithaf etdiyi “İsgəndərnamə” poeması 
nəzərdə tutulur. 
 

 
 
 
139 
             Ömürlər yaşayır neçə könüldə, 
              Şairlər əbədi canlı həyatdır. 
              Ailədə, yurdda, dostluqda, eldə 
              Sədaqət ən böyük mənəviyyatdır. 
            ...Qan rəngi almışdı o günü üfüq, 
             Edam olunurdu şair Vətəndə: 
             30 yaşda idi Mikayıl Müşfiq (1908-1938) 
             Nargin adasında güllələnəndə. 
 
             Bir Dilbər başına qara bağladı, 
             Göz yumdu dünyanın “Ədalət”inə. 
             Tarix bulud-bulud göydən ağladı 
             Bu dahi şairin müsibətinə. 
 
             Haqqı, Həqiqəti güllələdilər, 
             Fəqət öldürməyi bacarmadılar. 
             Günəş zülməti yox edənə qədər 
             Bulanıb duruldu nə qədər sular... 
 
             Xeyr! Bu məhəbbət sonsuz qalmadı: 
             Müşfiqlər doğuldu bu yurdda bir də. 
             Daima canlıdır şərəf həyatda: 
             Cavidlər ölmədi əsla Sibirdə... 
 
 
           
 

 
 
 
140 
           Yaşatdı bu eşqi minlərcə Dilbər: 
           Neçə Mikayıllar!..  Neçə Müşfiqlər!.. 
           İsmayıl müəllim öz ocağında 
           Bir mələk saxladı Dilbər adında. 
 
             İsmayılovlar ailəsindən 
            O Dilbər xanımın hökmiylə tezdən 
            Mikayıl, Müfiqlər Məktəbə getdi. 
            Şairin ruhunu şadiman etdi!! 
 
             Nə gözəl örnəkdir ailə üçün bu! 
             Necə də ölməzdir könüldə arzu! 
             Eşq olsun Xalqımın təmiz qəlbinə, 
             Vəfalı eşqinə, sadiq eşqinə!.. 
 
              Nə gözəl, müqəddəc adətimiz var: 
             Adın daşıyırıq kiminsə biz də... 
             Deyirəm hər zaman, hər yerdə, Dostlar, 
             Yaşadaq adları əməlimizdə!! 
 
           ...Qan rəngi almışdı o günü üfüq, 
             Edam olunurdu şair Vətəndə: 
             30 yaşda idi Mikayıl Müşfiq 
            Nargin adasında güllələnəndə... 
 
 
   
1   2   3   4   5   6   7   8


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə