Klinik protokol Az ərbaycan Respublikas



Yüklə 2.93 Mb.
Pdf просмотр
səhifə1/3
tarix23.12.2016
ölçüsü2.93 Mb.
  1   2   3

 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi

 

kollegiyasının 25 noyabr 2013

-cü il tarixli 

38 saylı qərarı ilə təsdiq edilmişdir

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

DAĞINIQ SKLEROZ

UN 

DİAQNOSTİKA VƏ MÜALİCƏSİ

 

ÜZRƏ

 

KLİNİK PROTOKOL

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bakı 

- 2013 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

56.14 



D 12 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

D 12  D



ağınıq sklerozun diaqnostika və müalicəsi üzrə klinik protokol 

– 2013. – 

40 səh. 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 

 

 



 

 

Klinik protokol Az



ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 



Redaktor: 

C.Məmmədov 

Səhiyyə  Nazirliyi  İctimai  Səhiyyə  və  İslahatlar 

Mərkəzinin direktoru, t.f.d. 

Tərtibçilər: 

R.Şirəliyeva 

Ə.Əliyev  adına  Azərbaycan  Dövlət  Həkimləri 

Təkmilləşdirmə  İnstitutunun  Sinir  xəstəlikləri 

kafedrasının müdiri, professor, t.e.d. 

F.Məmmədbəyov  Azərbaycan Tibb Universitetinin Nevrologiya və 

tibbi genetika kafedrasının dosenti, t.f.d. 

A.Məmmədbəyli  Azərbaycan Tibb Universitetinin Nevrologiya və 

tibbi genetika kafedrasının assistenti, t.f.d. 

Z.Sadıxova 

Ə.Əliyev  adına  Azərbaycan  Dövlət  Həkimləri 

Təkmilləşdirmə  İnstitutunun  Sinir  xəstəlikləri 

kafedrasının dosenti, t.f.d. 

T.Hüseynov 

Səhiyyə  Nazirliyi  İctimai  Səhiyyə  və  İslahatlar 

Mərkəzinin  Tibbi  keyfiyyət  standartları 

şöbəsinin həkim-metodisti, t.f.d. 

M.Qədimova 

Akademik  M.Ə.Mirqasımov  adına  Respublika 

Klinik  Xəstəxanasının  II Sinir  xəstəlikləri 

şöbəsinin həkim-nevropatoloqu 

R.Əliyev 

Ə.Əliyev  adına  Azərbaycan  Dövlət  Həkimləri 

Təkmilləşdirmə  İnstitutunun  Sinir  xəstəlikləri 

kafedrasının baş laborantı 

Rəyçilər: 

F.Balakişiyeva 

Elmi-

Tədqiqat  Tibbi  Bərpa  İnstitutunun  Fiziki 



üsullarla müalicə bölməsinin rəhbəri, t.e.d. 

R.Zeynalov 

Elmi-

Tədqiqat  Tibbi  Bərpa  İnstitutunun 



Nevroloji şöbəsinin elmi rəhbəri, t.f.d. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 



Sübutların etibarlılıq dərəcəsi və elmi tədqiqatların tipləri 



Sübutların 

etibarlılıq 

dərəcəsi 

Sübutların mənbələri  

(elmi tədqiqatların tipləri) 

Ia 

Sübutlar meta-

analiz, sistematik icmal və ya 

randomizasiya olunmuş klinik tədqiqatlardan (RKT) 

alınmışdır 

Ib 

Sübutlar ən azı bir RKT-dən alınmışdır 



IIa 

Sübutlar ən azı bir yaxşı planlaşdırılmış, nəzarət edilən, 

randomizasiya olunmamış tədqiqatdan alınmışdır 

IIb 

Sübutlar ən azı bir yaxşı planlaşdırılmış kvazi-

eksperimental tədqiqatdan alınmışdır 

III 

Sübutlar təsviri tədqiqatdan (məsələn, müqayisəli, 

korrelyasion tədqiqatlar, ayrı-ayrı halların öyrənilməsi) 

alınmışdır 



IV 

Sübutlar ekspertlərin rəyinə və ya klinik təcrübəyə 

əsaslanmışdır 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 



Tövsiyələrin etibarlılıq səviyyəsi şkalası 



Tövsiyələrin 

eti

barlılıq 

səviyyəsi 

Tövsiyələrin əsaslandığı sübutların  

etibarlılıq dərəcəsi 

RKT-


lərin yüksək keyfiyyətli meta-analizi, sistematik 

icmalı  və  ya  nəticələri  uyğun  populyasiyaya  şamil 

edilə  bilən,  sistematik  səhv  ehtimalı  çox  aşağı  olan 

(++) irimiqyaslı RKT. 

Sübutların etibarlılıq dərəcəsi Ia. 

Kohort  və  ya  klinik  hal  -  nəzarət  tipli  tədqiqatların 

yüksək keyfiyyətli (++) sistematik icmalı, yaxud 

Sistematik  səhv  riski  çox  aşağı  olan  (++)  yüksək 

keyfiyyətli  kohort  və  ya  klinik  hal  -  nəzarət  tipli 

tədqiqat, yaxud 

Nəticələri  uyğun  populyasiyaya  şamil  edilə  bilən, 

sistematik səhv riski yüksək olmayan (+) RKT. 

Sübutların etibarlılıq dərəcəsi Ib və IIa. 

Nəticələri  uyğun  populyasiyaya  şamil  edilə  bilən, 

sistematik  səhv  riski  yüksək  olmayan  (+)  kohort  və 

ya klinik hal - 

nəzarət  tipli  və  ya  nəzarət  edilən, 

randomizasiya olunmamış tədqiqat, yaxud 

Nəticələri uyğun populyasiyaya bilavasitə şamil edilə 

bilməyən, sistematik səhv riski çox aşağı olan və ya 

yüksək olmayan (++ və ya +) RKT. 

Sübutların etibarlılıq dərəcəsi IIb. 



Klinik hallar seriyasının təsviri, yaxud 

Nəzarət edilməyən tədqiqat, yaxud 

Ekspertlərin rəyi. 

Yüksək  səviyyəli  sübutların  mövcud  olmamasının 

göstəricisidir. 

Sübutların etibarlılıq dərəcəsi III və IV. 

 

 



 

 

 



 

 

Klinik protokol Az



ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 



İxtisarların siyahısı 



DS 

dağınıq skleroz 



EÇS 

eritrositlərin çökmə sürəti 



HEB 

hematoensefalik baryer 



KİS 

klinik izoləolunmuş sindrom 



QİÇS 

qazanılmış immunçatışmazlığı sindromu 



MELAS 

mitoxondrial ensefalopatiya, laktat asidoz və 

 

insultabənzər epizodlar  



MRT 

maqnit rezonans tomoqrafiya 



MSS 

mərkəzi sinir sistemi 



OBM 

onurğa beyni mayesi 



PEQ 

endoskopik qastrostomiya

 

ÜST 

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı 

 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 



Protokol 

nevroloqlar, ailə həkimləri, fizioterapevtlər, psixiatrlar, 

oftalmoloqlar,  müalicə  bədən  tərbiyəsi  və  fiziki  müalicə  metodları 

mütəxəssisləri, səhiyyə təşkilatçıları, ali və orta tibb təhsili müəssisə-

lərinin  tələbələri,  Azərbaycan  Dövlət  Həkimləri  Təkmilləşdirmə 

İnstitutunun həkim müdavimləri üçün nəzərdə tutulmuşdur. 

Pasiyent qrupu

dağınıq sklerozu olan pasiyentlər. 



Protokol 

dağınıq  sklerozun  erkən  diaqnostikasının  və  bununla 

bağlı  ixtisaslaşdırılmış  xidmətlərə  ünvanlandırma  sisteminin 

yaxşılaşdırılması, dağınıq sklerozu olan pasiyentlərin müasir müalicə 

ilə  təmin  edilməsi,  həyat  keyfiyyətinin  aşağı  düşməsinin  qarşısı 

alınması  və  ya  azaldılması,  həmçinin  bu  xəstəliklə  bağlı  əlilliyin 

səviyyəsinin aşağı salınması üzrə sübutlu təbabətə əsaslanan müasir 

metodik tövsiyələrin verilməsi məqsədini daşıyır. 



ÜMUMİ MÜDDƏALAR 

Dağınıq skleroz (sin. çoxsaylı skleroz, lat. sclerosis disseminata

–  MSS-

nin  ağ  cisminin  iltihabi  neyrodegerativ  xəstəliyidir.  Bu, 



xronik,  vaxtaşırı  kəskinləşmə  ilə  keçən  və  pasiyentlərin  müxtəlif 

dərəcədə əlilliyinə səbəb olan xəstəlikdir. Xəstəliyin başlanmasından 

20 il sonra xəstələrin 60%-i sərbəst hərəkət edə bilmir. Çox hallarda 

xəstəlik  ömrün  uzunluğuna  o  qədər  də  təsir  etmir,  lakin  nadir 

hallarda xəstəlik çox sürətlə irəliləyir.  

Klinik  müayinələr  göstərir  ki,  xəstələrin  MSS-də  zədələnmələr 

əmələ  gəlir  və  bu  zədələnmələr  zaman  keçdikcə  səpələnir.  Zədələr 

ocaqlarda olan iltihabi proses 

nəticəsində  yaranan  çapıqlardır. 

Diaqnozun  təsdiqlənməsi  üçün  yeganə  bir  patoqnomonik  test 

mövcud  deyil  və  xəstənin  sağlığında  çox  nadir  hallarda  onu  təsdiq 

edən histoloji müayinə mümkün olur. Ona görə də həm xəstələr, həm 

də həkimlər müəyyən dərəcədə qeyri-müəyyənlik qarşısında qalırlar. 

Epidemiologiya 

DS-


nin  yayılmasında  coğrafi  amillərlə  (iqlim)  yanaşı  sosial-

iqtisadi,  ekoloji  və  etnoqrafik  amillər,  xüsusən  əhali  tərəfindən 

istifadə edilən qida məhsulları da müəyyən əhəmiyyət kəsb edə bilər. 

Ekvatordan u

zaqlaşdıqca  dağınıq  sklerozun  yayılmasında  artım 

müşahidə edilir.  

 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

Dağınıq skleroza ən çox 18-45 yaşlarda rast gəlinir, amma bütün 



yaş qruplarında təsadüf edilə bilər. Qadınlarda kişilərə nisbətən çox 

rast gəlinir (1,6-2:1). ÜST-nin məlumatına görə nevroloji xəstəliklər 

arasında  dağınıq  skleroz  cavan  yaşlı  şəxslərin  əlilliyinin  əsas 

səbəbidir.  Xəstəliyin  başlanmasından  10  il  sonra  xəstələrin              

30-37%-

i  yalnız  başqasının  köməyi  ilə  hərəkət  edə  bilir,                  



50% pasiyentlər peşəkar işlərini yerinə yetirməkdə çətinlik çəkirlər, 

pasiyentlərin  80%-dən  çoxu  iş  yerlərini  dəyişməyə  məcbur  olurlar. 

Dağınıq sklerozdan ölüm halları 100000 əhaliyə 2 nəfər təşkil edir. 

50%  hallarda  ölümün  səbəbi  pnevmoniya  və  sidik  çıxarıcı  yolların 

infeksion  xəstəlikləri  (urosepsis)  kimi  ağırlaşmalar  olur.  Ölən 

pasiyentlərin orta yaş həddi 51,0 yaş təşkil edir. Ümumi populyasiya 

ilə müqayisədə dağınıq skleroz pasiyentləri arasında özünə qəsd etmə 

halları  əhəmiyyətli  dərəcədə  çoxdur  (4-7,5  dəfə).  Özünəqəsd  ilə 

ölənlər qrupunda orta yaş həddi 44-dür. 

Etiologiya və patogenez 

Xəstəliyin səbəbi naməlum olaraq qalmaqdadır. Müasir fikirlərə 

görə  DS  mənşəyində  virus,  genetik  və  coğrafi  amillər  dayanan 

multifaktorial xəstəlikdir. 

DS-

nin  patogenezində  immun  sistemin  vəziyyətinin  əhəmiyyəti 



böyükdür.  Qanda  və  OBM-də  immun  reaksiya  göstəricilərində 

dəyişiklik,  spesifik  beyin  antigenlərinə,  xüsusən  mielinin  əsas 

zülalına qarşı anticismlərin olması və nəhayət, immunosupressorların 

xəstəliyin  kəskinləşməsini  ləngitməsi,  eləcə  də  sinir  toxumasında 

histoloji dəyişikliklər bunu sübut edir.  

XBT-

10 ÜZRƏ TƏSNİFAT 

M

ərkəzi sinir sisteminin demielinsizləşmə xəstəlikləri (G35-G37) 



G35 

Dağınıq skleroz 

 

Daxil edilib: 

Dağınıq skleroz: 

 



ƏGO 

 



baş beyin kötüyünün  

 



onurğa beyninin 

 



disseminə olunmuş 

 



gen

eralizə olunmuş 



G36 

Kəskin disseminə olunmuş mielinsizləşmənin digər forması

 

Çıxarılıb: infeksiyadan sonrakı ƏGO ensefalit və ensefalomielit (G04.8) 

 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 



G36.0 



Optikonevromielit [Devik xəstəliyi] 

 

Görmə sinirində mielinsizləşmə 



 

Çıxarılıb: görmə sinirinin ƏGO nevriti (H46) 

G36.1 

Kəskin və yarımkəskin hemorragik leykoensefalit 

 

[Xarst xəstəliyi] 

G36.8 

Kəskin disseminə olunmuş mielinsizləşmənin digər 

 

dəqiqləşdirilmiş forması 

G36.9 

Dəqiqləşdirilməmiş kəskin disseminə olunmuş 

 

mielinsizləşmə 

G37 

Mərkəzi sinir sisteminin digər mielinsizləşmə 

 

xəstəlikləri 

G37.0  Diffuz skleroz 

Periaksial ensefalit Şilder xəstəliyi 

 

Çıxarılıb: adrenoleykodistofiya [Addison-Şilder] (E71.3) 

G37.1 

Döyənək cisminin mərkəzi mielinsizləşməsi 

G37.2 

Mərkəzi pontin mielinoliz 

G37.3 

Mərkəzi sinir sisteminin mielinsizləşmə xəstəliklərində 

 

kəskin köndələn mielit 

 

ƏGO kəskin köndələn mielit 



 

Çıxarılıb: dağınıq skleroz (G35) 

 

 



 

optikonevromielit [Devik xəstəliyi] (G36.0) 



G37.4 

Yarımkəskin nekrozlaşan mielit 

G37.5  Konsentrik skleroz [Balo] 

G37.8 

Mərkəzi sinir sisteminin digər dəqiqləşdirilmiş 

 

mielinsizləşmə xəstəlikləri 

G37.9 

Mərkəzi sinir sisteminin dəqiqləşdirilməmiş 

 

mielinsizləşmə xəstəliyi 

Klinik mənzərə 

DS-


nin klinik mənzərəsi çox rəngarəngdir, bu xəstəliyə xas olan 

bir  dənə  də  patoqnomik  əlamət yoxdur. Hal-hazırda  diaqnostik 

səhvlər  6-34%  təşkil  edir  ki,  bu  da  autopsiyanın  nəticələri  ilə 

təsdiqlənir. 

DS zamanı ən çox rast gəlinən piramid traktın zədələnməsidir – 

90%  və  bu,  xəstələrin  əlilliyinin  əsas  səbəbidir.  Ocağın 

lokalizasiyasından  asılı  olaraq hemi-, para-  və  nadir  hallarda 

monoparezlər müşahidə edilir. Aşağı ətraflar yuxarı ətraflara nəzərən 

daha çox zədələnirlər. Spastiklik çox vaxt parezlərdən daha qabarıq 

olur. 


 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

10 


Hissiyyatın pozulmasına xəstələrin 85-90%-də rast gəlinir. Erkən 

mərhələlərdə paresteziyalar, dizesteziyalar, ağrı hissiyyatının mozaik 

pozulması,  vibrasion  hissiyyatın  enməsi  müşahidə  edilirsə,  daha 

gecikmiş  mərhələlərdə  səthi  və  proprioseptiv  hissiyyatın  naqil  və 

nadir hallarda seqmentar pozuntu

lar aşkar edilir. 

Beyincik  mənşəli  pozuntular  əsas  əlamətləri  bədənin 

müvazinətinin,  yerişin  pozulması,  dismetriya,  intension  tremor, 

dizartriya, nistaqm olan statiko-

lokomotor  və  dinamik  ataksiya  ilə 

xarakterizə  olunur.  Digər  əlamətlərdən  asinergiya,  əzələ 

hipotoniyasını göstərmək olar. Ataksiya xəstələrin davamlı əlilliyinin 

əsas səbəblərindəndir. 

Görmə  pozulmaları  xəstələrin  60%-də  xəstəliyin  müxtəlif 

mərhələlində  rast  gəlinir  və  əksər  hallarda  kəskin  optik  nevritin, 

nadir  hallarda  proqressivləşən  bir  və  ya  iki  tərəfli  görmə 

pozulmalarının inkişafı ilə xarakterizə olunur. 

DS  zamanı  kəllə-beyin  sinirlərinin  və  beyin  kötüyünün 

zədələnmə simptomlarına tez-tez rast gəlinir və onlar aşağıdakı kimi 

özünü göstərir: 

-

 

gözün hərəki pozuntuları, xüsusilə uzaqlaşdırıcı sinirin parezi 



və nüvələrarası oftalmoplegiya 

-

 



mimiki əzələlərin mərkəzi və periferik parezləri 

-

 



nistaqmın müxtəlif tipləri 

-

 



trigeminal neyropatiya 

-

 



başgicəllənmə 

-

 



psevdobulbar pozuntular 

(dizartriya, disfagiya və s.). 

Çanaq orqanlarının funksiyalarının pozulmasına DS-nin müxtəlif 

mərhələlərində xəstələrin 80%-də rast gəlinir. Bu patologiyalar sidik 

ifrazının  pozulması  (sidik  saxlaya  bilməmək,  sidik  ifrazının 

ləngiməsi  və  ya  hər  iki  pozuntunun  kombinasiyası);  defekasiyanın 

pozulması  (qəbizlik,  nadir  hallarda  nəcisi  saxlaya  bilməmək);  cinsi 

fu

nksiyanın  pozulması  (erektil,  eyakulyator  disfunksiya,  libidonun 



enməsi, anorqazmiya) ilə büruzə verir. 

Xəstələrin 90%-də neyropsixoloji pozuntular, sindromlar və psixi 

pozulmalar 

aşkar  edilir.  Bunlardan  tez-tez  rast  gəlinəni 

aşağıdakılardır: 

-

 



nevrozabənzər əlamətlər (astenik, isterik və isteriyaya bənzər 

reaksiyalar, obsessiv pozuntular) 

 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

11 


-

 

affektiv pozuntular 



(depressiv sindrom və ya eyforiya) 

-

 



idrakın enməsi 

Nadir  hallarda  alın  simptomatikasının  üstünlüyü  ilə  qabarıq 

demensiya,  kəskin  produktiv  psixotik  simptomatika (hallüsinasiya, 

deliriy),  kəskin  bipolyar  epizodlar  (maniakal-depressiv)  müəyyən 

edilə  bilər.  DS-li xəstələrdə  afaziyaya  nadir  hallarda  rast  gəlinir,  o, 

kəskin inkişaf edir və adətən, bir neçə həftəyə keçib gedir. 

Depressiya  və  əzələ  zəifliyi  ilə  əlaqəsi  olmayan  “Xronik 

yorğunluq sindromu” – iş qabiliyyətinin azalması və ümumi zəiflik 

xəstələrin 80%-də aşkarlanır. 

Ağrı  DS-li  xəstələrin  tez-tez  rast  gəlinən  (50%) 

şikayətlərindəndir. 

Ağrılar 


kəskin/yarımkəskin 

(trigeminal 

nevralgiya;  dilaltı  sinirin  nevralgiyası;  tonik  əzələ  spazmları; 

ətraflarda  paroksizmal  ağrılar  və  Lermitt  sindromu;  baş  ağrısı; 

kökcük  ağrıları;  optik  nevritlərdə  periorbital  nahiyədə  ağrı;  sidik 

kisəsinin  boşalmasının  pozulması  nəticəsində  qasıq  və  qasıqüstü 

nahiyədə  ağrı)  və  xronik  (ətrafların  əzələlərində  ağrılı  spazmalar, 

dizesteziyalar, likvorodinamik pozuntular 

zamanı  xronik  baş  ağrısı, 

damar mənşəli xronik baş ağrıları, kökcük ağrıları və s.) ola bilər. 

Paroksizmal  vəziyyətlərə  xəstələrin  25%-də  rast  gəlinir  və 

psixoemosional g

ərginliklə,  fiziki  yüklənmə,  hiperventilyasiya  ilə 

provokasiya  olunan,  müxtəlif  tezliklə  təkrarlanan  (sutkada  100  və 

daha  artıq),  qısamüddətli  (bir  neçə  saniyədən  2-3  dəqiqəyə  qədər) 

sensor  və  ya  motor  pozulmalarla  xarakterizə  olunur.  DS  zamanı 

izoləolunmuş və ya kombinasiya halında aşağıdakı simptomlara rast 

gəlmək olar: 

-

 

ataksiya 



-

 

dizartriya 



-

 

başgicəllənmə 



-

 

görmə itiliyinin enməsi 



-

 

trigeminal nevralgiya 



-

 

Lermitt sindromu 



-

 

paresteziyalar, dizesteziyalar 



-

 

ağrılı tonik spazmlar 



-

 

əzələ zəifliyi epizodları, keçib gedən mono- və hemiparezlər. 



Epileptik tutmalara 5%-

ə  qədər  xəstələrdə  rast  gəlinir,  ikincili 

generalizə  olunmuş  xarakterli  olur,  nadir  hallarda  parsial  tutmalar 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

12 


müşahidə  edilir.  50%  hallarda  epileptik  tutmanın  səbəbi  DS  olur, 

digər hallarda tutmalar başqa səbəbdən yaranır. 

DS-

nin gedişinə görə 3 forması ayırd edilir: 



-

 

kəskinləşmə və remissiyalar forması 



-

 

ikincili proqressivləşən forma 



-

 

birincili proqressivləşən forma 



Kəskinləşmə  və  remissiyalar  forması  dəqiq  təsvir  edilən 

kəskinləşmələr və remissiya dövründə proqressivləşməsiz pozulmuş 

funksiyaların  sonrakı  tam  və  ya  hissəvi  bərpa  olunması  ilə  gedən 

dalğavari  gedişlə  xarakterizə  olunur.  Xəstələrin  80%-də  xəstəliyin 

erkən mərhələsində bu gediş forması müşahidə edilir. 

Kəskinləşmə (kəskin həmlə, ekzaserbasiya) – yeni simptom və ya 

simptomlar  qrupunun  yaranması,  eləcə  də  xəstədə  əvvəllər  olan 

simptomların  xəstənin  nevroloji  statusunun  bir  aydan  az  olmayan 

dövrdə  stabilləşməsi  və  ya  yaxşılaşmasından  sonra  nəzərə  çarpan 

pisləşməsi  ilə  xarakterizə  olunur.  24  saatdan  az  olmayan  müddət 

davam  edən  obyektiv  nevroloji  simptomların  müşayiət  edilməsi 

halında kəskinləşmə haqda nəticə çıxarılır. Kəskinləşmənin müddəti  

24  saatdan  2  aya  qədər  davam  edir.  İki  kəskinləşmə  arasındakı 

interval  1  aydan  az  olmamalıdır.  Remissiya  –  nevroloji  müayinə 

zamanı aşkarlanan simptomu və ya simptomların 1 aydan az olmayan 

müddətdə nəzərə çarpan azalması və ya itməsidir. 

İkincili  proqressivləşən  forma  –  remissiyalarla  gedən  formanın 

nadir kəskinləşmələr (və ya kəskinləşməsiz) və stabilizasiya dövrləri 

ilə  müşayiət  olunan  nevroloji  simptomatikanın  yavaş-yavaş  inkişaf 

etməsi vəziyyətinə keçməsi ilə xarakterizə olunur. Əvvəllər remissiyalı 

forması olan xəstələrin 50%-i ilk on il ərzində bu formaya keçir. 

Birincili  proqressiv  forma  xəstəliyin  başlanğıc  dövründən  nadir 

stabilizasiya və müvəqqəti, nəzərə çarpmayan yaxşılaşma dövrləri ilə 

gedən proqressivləşmə ilə fərqlənir. Xəstələrin 10-15%-də bu forma 

müşahidə olunur. 

Klinik  izoləolunmuş  sindrom  (KİS)  –  MSS-nin bir (monofokal 

epizod)  və  ya  bir  neçə  (multifokal  epizod)  şöbəsində  bir 

demielinizasiya epizodunun nəticəsidir. KİS zamanı ocaqlar çox vaxt 

MSS-

nin aşağıdakı şöbələrində aşkarlanır: 



-

 

onurğa beyni – köndələn mielit 



-

 

görmə sinirləri – görmə sinirinin nevriti (retrobulbar nevrit) 



 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

13 


-

 

beyin kötüyü 



KİS  DS  meyarlarına  tam  cavab  vermir.  KİS  yalnız                    

30-70% hallarda DS-

yə  çevrilir.  Xəstəlik,  adətən,  sensor  (46%), 

vizual  (33%),  serebellar  (30%)  və  motor  (26%)  simptomlar  ilə 

müşayiət olunur.  

Cədvəl 1. KİS-nin fərqli xüsusiyyətləri: 




Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə