Klinik protokol Az ərbaycan Respublikas



Yüklə 287.42 Kb.
Pdf просмотр
səhifə1/2
tarix23.12.2016
ölçüsü287.42 Kb.
  1   2

 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi 

kollegiyasının 4 aprel 2012-ci il tarixli 

9 saylı qərarı ilə təsdiq edilmişdir 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

VƏRƏMİN PROFİLAKTİKASI 

ÜZRƏ 

KLİNİK PROTOKOL 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bakı - 2012 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

55.4 


V 59 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

V 59   Vərəmin profilaktikası üzrə klinik protokol, 2012. – 32 səh. 



 

Bu klinik protokol ABŞ-ın Beynəlxalq  İnkişaf Agentliyi 

tərəfindən maliyyələşdirilən “İlkin Səhiyyə Xidmətlərinin 

Gücləndirilməsi” Layihəsinin dəstəyi ilə hazırlanmışdır. 

 

2

 



 

 

 



 

 

Klinik protokol Az



ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

3

 



Klinik protokolun redaktoru:  

C.Məmmədov  

Səhiyyə Nazirliyi İctimai Səhiyyə və İslahatlar  

 

Mərkəzinin direktoru, t.f.d. 



Klinik protokolun tərtibçilər heyəti: 

E.Məmmədbəyov Səhiyyə Nazirliyinin baş ftiziatrı,  

 Elmi-Tədqiqat Ağciyər Xəstəlikləri İnstitutunun  

 direktoru, 

Ə.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət 

 

Həkimləri Təkmilləşdirmə İnstitutunun Ftiziatriya  



 kafedrasının müdiri, professor, t.e.d. 

İ.Axundova Elmi-Tədqiqat Ağciyər Xəstəlikləri  

 

İnstitutunun elm üzrə direktor müavini, t.f.d. 



İ.Qasımov Elmi-Tədqiqat Ağciyər Xəstəlikləri  

 

İnstitutunun II terapiya şöbəsinin müdiri, t.f.d. 



Ə.Musayev Elmi-Tədqiqat Ağciyər Xəstəlikləri  

 

İnstitutunun I Ftiziatriya şöbəsinin müdiri 



S.Məmmədova Elmi-Tədqiqat Ağciyər Xəstəlikləri İnstitutunun  

 

Uşaq Ağciyər Vərəmi şöbəsinin həkim-ftiziatrı 



İ.Məmmədova Elmi-Tədqiqat Ağciyər Xəstəlikləri İnstitutunun 

 I 


ftiziatriya 

şöbəsinin həkim-ftiziatrı  

Z.Qədimova Azərbaycan Tibb Universitetinin Ağciyər 

 

Xəstəlikləri kafedrasının assistenti, t.f.d. 



M.Cəbrayılova Respublika 

Gigiyena 

və Epidemiologiya Mərkəzinin 

epidemiologiya şöbəsinin həkim-epidemioloqu 

M.Qurbanova Bakı Şəhər Baş Səhiyyə İdarəsi 1 nömrəli Vərəm  

 

Əleyhinə Dispanserin Uşaq şöbəsinin müdiri,  



 ftiziatr-pediatr 

G.Hüseynova Səhiyyə Nazirliyi İctimai Səhiyyə və İslahatlar  

 

 

Mərkəzinin Tibbi keyfiyyət standartları  



 

 

şöbəsinin müdiri 



Rəyçi: 

Y.Şıxəliyev Bakı Şəhər Baş Səhiyyə İdarəsi 1 nömrəli Vərəm  

 

Əleyhinə Dispanserin baş həkimi, professor, t.e.d. 



Bu protokolun hazırlanmasında A.Paseçnikov, ABŞ-ın Beynəlxalq 

İnkişaf Agentliyi tərəfindən maliyyələşdirilən ”İlkin Səhiyyə Xidmətlərinin 

Gücləndirilməsi“ Layihəsinin vərəm üzrə baş  məsləhətçisi, t.e.n., ekspert 

qismində iştirak etmişdir. 

 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

4

Sübutların etibarlılıq dərəcəsi və elmi tədqiqatların tipləri 



Sübutların 

etibarlılıq 

dərəcəsi 

Sübutların mənbələri  

(elmi tədqiqatların tipləri) 

Ia 

Sübutlar meta-analiz, sistematik icmal və ya 

randomizasiya olunmuş klinik tədqiqatlardan (RKT) 

alınmışdır 



Ib 

Sübutlar ən azı bir RKT-dən alınmışdır 



IIa 

Sübutlar ən azı bir yaxşı planlaşdırılmış, nəzarət edilən

randomizasiya olunmamış tədqiqatdan alınmışdır 

IIb 

Sübutlar ən azı bir yaxşı planlaşdırılmış kvazi-

eksperimental tədqiqatdan alınmışdır 

III 

Sübutlar təsviri tədqiqatdan (məsələn, müqayisəli, 

korrelyasion tədqiqatlar, ayrı-ayrı halların öyrənilməsi) 

alınmışdır 



IV 

Sübutlar ekspertlərin rəyinə və ya klinik təcrübəyə 

əsaslanmışdır 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

5

Tövsiyələrin etibarlılıq səviyyəsi şkalası 



Tövsiyənin 

etibarlılıq 

səviyyəsi 

Tövsiyənin əsaslandığı sübutların etibarlılıq 

dərəcəsi 

 



RKT-lərin yüksək keyfiyyətli meta-analizi, 

sistematik icmalı və ya nəticələri uyğun 

populyasiyaya şamil edilə bilən, sistematik səhv 

ehtimalı çox aşağı olan (++) irimiqyaslı RKT. 

 

Sübutların etibarlılıq dərəcəsi Ia. 



 



Kohort və ya klinik hal - nəzarət tipli tədqiqatların 

yüksək keyfiyyətli (++) sistematik icmalı, yaxud 

 

Sistematik səhv riski çox aşağı olan (++) yüksək 



keyfiyyətli kohort və ya klinik hal - nəzarət tipli 

tədqiqat, yaxud  

 

Nəticələri uyğun populyasiyaya şamil edilə bilən, 



sistematik səhv riski yüksək olmayan (+) RKT. 

 



Sübutların etibarlılıq dərəcəsi Ib və IIa. 

 



Nəticələri uyğun populyasiyaya şamil edilə bilən, 

sistematik səhv riski yüksək olmayan (+) kohort və 

ya klinik hal - nəzarət tipli və ya nəzarət edilən, 

randomizasiya olunmamış tədqiqat, yaxud  

 

Nəticələri uyğun populyasiyaya bilavasitə şamil 



edilə bilməyən, sistematik səhv riski çox aşağı olan 

və ya yüksək olmayan (++ və ya +) RKT. 

 

Sübutların etibarlılıq dərəcəsi IIb. 



 



Klinik hallar seriyasının təsviri, yaxud  

 



Nəzarət edilməyən tədqiqat, yaxud  

 



Ekspertlərin rəyi.  

 



Yüksək səviyyəli sübutların mövcud olmamasının 

göstəricisidir. 

 

Sübutların etibarlılıq dərəcəsi III və IV. 



 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

6

İxtisarların siyahısı 



АR – 

Azərbaycan Respublikası 



BÇİ  – 

bədən çəkisi indeksi  



ÇDD VM 

– çox dərmana davamlı olan vərəm mikobakteriyası 



GDD VM 

– genişləndirilmiş dərman çeşidinə davamlı olan  

 

vərəm mikobakteriyası 



DNT 

– dezoksiribonuklein turşusu 



– etambutol 



– izoniazid 



İİV 

– insanın immunçatışmazlığı virusu 



GEM 

– Gigiyena və Epidemiologiya Mərkəzi 



KJB 

– Kalmett-Jeren basilı (BCG-Bacillus Calmette-Guerin) 



KP 

– kimyəvi profilaktika 



QİÇS 

– Qazanılmış İmmunçatışmazlığı Sindromu  



PPD-L 

– М. Linnikovanın durulaşdırılmış təmizlənmiş zülal 

 

   törəməsi (Purified Protein Derivative – M. Linnikova) 



PT 

– preventiv terapiya 



PZR 

– Polimeraz Zəncirvari Reaksiyası 



– rifampisin  



RNT 

– ribonuklein turşusu 



– streptomisin 



SN 

– Səhiyyə Nazirliyi 



TKA 

 Tuberculinum Koch-Alt  



TNF-α  

– törəmə nekrozu faktoru  



TV  

– tuberkulin vahidi 



ÜST 

– Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı 



VM 

– vərəm mikobakteriyası 



YYRZ  

– Yüksək Yoluxma Riski daşıyan Zonalar 

 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

7

Protokol vərəm əleyhinə tədbirlərin həyata keçirilməsində iştirak 



edən aşağıdakı tibb işçilərinə ünvanlanır: vərəm  əleyhinə 

dispanserlərin və ilkin səhiyyə xidmətinin (poliklinikalar, 

ambulatoriyalar, feldşer-mama məntəqələri, sahə  xəstəxanaları) 

həkimlərinə və tibb bacılarına; ilkin səhiyyə müəssisələrinin, vərəmlə 

mübarizə xidmətinin,  şəhər və rayon səviyyəli tibb müəssisələrinin 

rəhbərlərinə; həmçinin gigiyena və epidemiologiya mərkəzlərinin 

işçilərinə. 

 

Hədəf qrupu: ilkin səhiyyə müəssisəsinin  əhatə sahəsində 

yaşayan  əhali, ambulatoriya və  xəstəxana müəssisələrinə müraciət 

edənlər, idarə və ya müəssisə nəzdindəki tibb müəssisələrində xidmət 

alan kontingentlər 

 

Protokol xəstələrin erkən aşkar olunmasının vərəmlə mübarizə 

sistemindəki rolunu və yerini müəyyənləşdirilmə  və onu təsvir 

etməsi, infeksiya mənbələrinin erkən və tam aşkar olunmasına 

yönəldilmiş  tədbirləri müəyyənləşdirməsi, xəstələnmə riskinin 

azaldılması, xəstələnmə, xəstəliyin yayılmasının və onunla bağlı 

ölümlə  nəticələn halların sayının azaldılmasının dəstəklənməsi üzrə 

sübutlu təbabətə  əsaslanan müasir metodik tövsiyələrin verilməsi 

məqsədini daşıyır. 

ÜMUMİ MÜDDƏALAR 

Profilaktikanın əsas bölmələri 

Vərəmlə mübarizənin profilaktik tədbirləri üç əsas bölmədən 

ibarətdir: 

 



Vaksinasiya  

 



Kimyəvi profilaktika  

 



İnfeksion nəzarət 

Vaksinasiya 

Hal-hazırda vaksinasiya üçün KJB vaksini istifadə olunur. Həmin 

vaksin vərəmə qarşı güclü və etibarlı vasitə sayılmır, çünki 

vaksinasiya olunmuş insanın vərəmə yoluxmaq və xəstələnmək belə 

ehtimalı qalır. Bir sıra ölkələrdə aparılan tədqiqatlar göstərmişdir ki, 

KJB vaksinasiyanın effektivliyi 0%-dən 80%-ə

20

 qədər dəyişir.



 

ÜST-


 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

8

nin ekspertləri hesab edirlər ki, KJB vaksinasiyanın qoruyucu effekti 



orta hesabla 10-20 il ərzində saxlanılır və KJB vərəm meningiti və 

vərəmin yayılmış formalarının rast gəlinmə tezliyini azaldır, ancaq 

vərəmin digər formaları ilə  xəstələnmə  və  vərəm residivlərinin 

inkişafına az təsir göstərir

8

. Lakin bir sıra müasir mənbələrə əsasən, 



KJB vaksinasiyası vərəm mikobakteriyası (VM) ilə yoluxma tezliyini 

azaldır 


31

Yuxarıda qeyd olunan səbəblərə  əsasən KJB vaksinasiyasının 



vərəmin yayılmasına təsirini qiymətləndirmək çətindir.  

Kimyəvi profilaktika 

Kimyəvi profilaktikanın (KP) əsas məqsədi VM ilə yoluxmanın 

və ya latent infeksiyanın proqressivləşməsinin qarşısının alınmasıdır. 

KP-nin yüksək effektivliyinin təmin edilməsi üçün bir sıra  şərtlərin 

icra edilməsi tələb olunur: müalicəyə yönəltmə, müalicə kursunun 

düzgün təyin edilməsi və tam sona çatdırılması, vərəm 

mikrobakteriyasının dərmanlara həssaslığının nəzərə alınması. 

İzoniazidlə (H) aparılan KP-nin 6 aydan az olmayan

3,9,16,32

 müddəti 

optimal sayılır.  İzoniazidə güman edilən rezistentlik hallarında 

rifampisinlə aparılan 4 aydan az olmayan müalicə alternativ rejim 

kimi qəbul oluna bilər. VM-nin çoxsaylı  dərman rezistentliyinə 

meyilliliyi olduğu hallarda KP aparılmır. 



İnfeksion nəzarət 

İnfeksion nəzarət tədbirləri insanların uzun müddət yerləşdiyi 

otaqdaxili sahədə  vərəmə yoluxmanın qarşısını alınmasından 

ibarətdir. 

Çox vacib olan faktı nəzərə almaq lazımdır ki, bakteriyanın ilkin 

ifraz müddətindən xəstəliyin başlanmasına qədər, adətən, 2-3 ay vaxt 

ötür.  

Bu müddət  ərzində  xəstəliyə  həssas olan və  xəstə ilə  təmasda 



olan insanlar, hətta hər hansı profilaktik tədbirədək çatdırmayaraq, 

xəstəliyə artıq yoluxurlar. Bundan başqa, təxminən 70%-ə yaxın 

təmasda olanların xəstəliyə ailədən kənar yoluxması, aktiv formalı 

vərəmlə  xəstənin evdə meydana çıxmasından öncə olur. Buna görə 

də, vərəmli xəstələrin izolyasiyası VM ilə yoluxmuş  və  vərəmin 

sonradan inkişaf edən aktiv formasının olduğu insanların sayını 

azaltmır. 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

9

İnfeksion nəzarət üzrə  tədbirlərin iki əsas məqsədini 



fərqləndirmək lazımdır: 

 



vərəmli xəstələrdən sağlam insanlara vərəmin yoluxmasının 

qarşısının alınması 

 

vərəmli xəstələr arasında infeksiyanın ötürülməsinin 



qarşısının alınması 

Axırıncı halda, söhbət VM dərmanlara rezistent formalarının 

ötürülməsindən gedir. Əksər hallarda bu, vərəm  əleyhinə 

müəssisələrin daxilində baş verir. 

İnfeksion nəzarətin əsas tədbirləri aşağıdakılardır:  

 



İnzibati tədbirlər: 

 



Müalicə müəssisələrinin daxilində yüksək yoluxma riski 

daşıyan zonaların müəyyən edilməsi (YYRZ) 

 

Hospitalizasiya olunanların nəzərə çarpan dərəcədə 



azaldılması  

 



Xəstələrin  əksər hissəsinin müalicəsinin ambulator şəraitdə 

aparılması 

 

Hospitalizasiyaya ehtiyacı olanların müalicəsinin birnəfərlik 



infeksion boks tipli palatalarda aparılması 

 



Xəstə növü (ilkin aşkar olunmuş, əvvəllər müalicə alanlar) və 

VM-nin dərman rezistentliyinə 

əsaslanaraq vərəm 

müəssisələrinin profillərə ayrılması 

 

Texniki tədbirlər: 



 

Otaqların və YYRZ-nin təbii ventilyasiyasından effektiv 



istifadəsi 

 



YYRZ-də mexaniki ventilyasiyanın quraşdırılması 

 



YYRZ-nin havanın ultra-bənövşəyi  şüalandırılması üçün 

lazım olan avadanlıqla təmin edilməsi  

 

Fərdi tədbirlər:  



 

Tibbi personalın xüsusi respiratorlardan istifadə etməsi 



(PFR95)  

 



Xəstələrin cərrahi maskalardan istifadə etməsi  

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 10

KJB VAKSİNASİYANIN ƏSAS TƏRİFİ 

KJB 

Kalmett-Jeren basilı (Bacillus Calmette-Guerin) öküz tipli vərəm 

basillərindən (Mycobacterium bovis) hazırlanmış, patogenliyi itmiş, 

virulentliyi zəiflədilmiş, vərəm  əleyhinə diri vaksindir. Həmin basil 

xüsusi qidalı mühitdə yetişdirildiyinə görə insan üçün öz 

virulentliyini itirmişdir.  

Hal-hazırda, Azərbaycanda Hindistanda istehsal edilmiş KJB 

vaksini istifadə olunur, amma böyüklər arasında əhalinin çox hissəsi 

Rusiya ştamplı KJB-1 vaksini ilə vaksinasiya olunmuşlar. 

Tuberkulin 

Tuberkulin - VM-nın 6-8 həftəlik kulturasının 4% qliserinli ət-

pepton bulyonunda becərilmiş buxarla 1 saat ərzində pasterizə 

olunmuş, bakterial cisimciklərdən filtrasiya yolu ilə  təmizlənmiş  və 

90ºC temperaturda əvvəlki həcminin 1/10-nə  qədər qatılaşdırılmış 

su-qliserin ekstraktıdır. Qeyri-spesifik allergik reaksiyalar ATK-nın 

PPD ilə  əvəz edilməsinə  səbəb olmuşdur (ingl. Purified Protein 

Derivative). F.Seibertin 1934-cü ildə hazırladığı PPD-S ÜST 

tərəfindən 1952-ci ildə quru təmizlənmiş tuberkulinin beynəlxalq 

standart preparat kimi təsdiq edilmişdir. SSRİ-də isə “PPD” adı 

altında istifadə olan tuberkulin Linnikova tərəfindən hazırlanmışdır 

və PPD-L (M. Linnikova) tuberkulini olaraq, qəbul edilmişdir. PPD-

L-də stabilizator kimi (0.005%-li tvin-80) və konservant kimi (0.01% 

xinizol) istifadə edilirdi. PPD-L – müxtəlif formalarda istifadə 

olunur: quru, təmizlənmiş tuberkulin (hər ampulda – 50000 TB 

vahidi olan) və standart, durulaşdırılmış (0,01 ml – 2 TB, 5, 10 və s 

vahidi olan). Hal-hazırda, Azərbaycanda PPD-L tuberkulinindən 

istifadə olunur. 



PPD-L tuberkulinin beynəlxalq təsir vahidi 

Beynəlxalq tuberkulin vahidi kimi preparatın elə bir miqdarı 

qəbul edilib ki, o 80-90% VM ilə spontan yoluxmuş  şəxslərdə 

tuberkulinə qarşı  həssaslığı  aşkar edir. 1 TV (Tuberkulin Vahidi) 

PPD-L-in fəallığı – 0,06 mkq quru təmizlənmiş tuberkulinin standart 

preparatının fəallığına müvafiqdir. 



 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 11

Mantu reaksiyası 

Tuberkulinin tərkibinə daxil olan mikobakterial antigen 

kompleksinin yeridilən nahiyəsində immunkompetent hüceyrələrin 

toplanma fenomeni Mantu reaksiyasının əsasını təşkil edir. Belə hal 

tuberkulinin yeridilən nahiyəsində  dərinin qızartı  və infiltrasiyası 

kimi özünü büruzə verir və insan orqanizminin mikobakteriyalar 

vasitəsi ilə yoluxmasını təsdiq edir.  

Onların arasında ya vərəm, ya KJB vaksini və ya qeyri-vərəm 

mikobakteriyaları da ola bilər. Bunun nəticəsi olaraq, Mantu 

reaksiyası  vərəmin latent formaları üçün yüksək



 

spesifik diaqnostik 

üsul deyildir, xüsusən də o ölkələrdə ki, KJB-vaksinasiyası geniş 

istifadə olunur və ya qeyri-vərəm mikobakteriyaların  ətraf mühitdə 

geniş yayılması müşahidə olunur. Buna baxmayaraq, digər üsulların 

əlçatmazlığından və ya həssaslığının aşağı  səviyyədə olması 

səbəbindən Mantu reaksiyası indiyə kimi vərəmin 

immunodiaqnostikasının əsasını təşkil edir



.

 

Viraj (Mantu sınağının konversiyası) 

Tuberkulin sınaqlarının  virajı  (konversiyası) – vərəm  əleyhinə 

peyvənd ilə  əlaqədar olmayan tuberkulinə qarşı ilk dəfə  aşkar 

olunmuş müsbət reaksiya və ya ötən ildə  əldə edilmiş reaksiya ilə 

müqayisədə  əmələ  gəlmiş papulanın 6 mm və ya daha çox 

böyüməsidir.  

Mantu sınağının konversiyası, mikobakterial antigenlərin 

mövcudluğuna insan orqanizminin immun reaksiyasının 

formalaşmasını  təsdiqləyir. Bu, KJB vaksinasiyasına, vərəm və ya 

qeyri-vərəm mikobakteriyaları vasitəsi ilə yoluxmasına cavab olaraq 

əmələ gələ bilər . 

İlkin immun defisiti nəticəsində immunitetin kəskin azalması, 

QİÇS, immunsuppressiv terapiya və digər xəstəliklərin ağır formaları ilə 

olan şəxslərdə, əksər hallarda, yalançı-mənfi reaksiya müşahidə olunur. 

Bu kimi hallarda Mantu sınağının nəticələri izah olduğu zaman 

nəzərə almaq lazımdır. 

Mantu sınağının aparılma texnikası, tuberkulinin dəridaxilinə 

yeridilməsi deməkdir. Bu üsul Şarl Mantu tərəfindən 1908-ci ildə 

təklif edilmişdir. SSRİ-də Linnikovanın (PPD-L) standart 

durulaşdırılmış tuberkulinin 2 TV (tuberkulin vahidi) dəridaxili 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



inyeksiyasından istifadə olunurdu (2 TV – 0,1 ml-də). Həmin üsul 

hal-hazırda Azərbaycanda da istifadə olunmaqdadır.  

Mantu sınağı qoyulandan 72 saat sonra tuberkulinin yeridilmə 

nahiyəsində  dərinin bərkimiş sahəsi diametrinin ölçülməsi ilə 

(qızarma istisna olmaqla) qiymətləndirilir (Şəkil 1). 

Şəkil 1. Mantu sınağı müsbətdir. 

 

 



Mantu sınağının nəticəsinin ölçülməsi  Şəkil 2 və 3-də göstəril-

mişdir. 


Şəkil 2. Yalnız bərkimiş (indurasiya) sahə ölçülür. 



Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə