Journal of Turgut Özal Medical Center 3(3): 1996 213 rwxol]P2ojx6xqxpxYH*hqho'H÷huohqgluph dr. Hakan Ekmekçi



Yüklə 50.06 Kb.
Pdf просмотр
tarix13.03.2017
ölçüsü50.06 Kb.

Journal of Turgut Özal Medical Center 3(3):1996

213

%RWXOL]P2OJX6XQXPXYH*HQHO'H÷HUOHQGLUPH



Dr. Hakan Ekmekçi

1

,

'U $ (QJLQ $UÕVR\



2

,    

'U 0QLIH 0IWR÷OX



1

,

  Dr. Hamza Karabiber

2

,

'U +LNPHW <ÕOPD]



1

,

'U 0 $OL %HUHNHWR÷OX



1

,

Dr. Turan Arslan

3

Botulizm oldukça nadir evrensel bir enfeksiyondur. Clostridium botulinum toksini, nöromüsküler

NDYúDNODUGD YH VLQDSVODUGD YH RWRQRPLN VLQDSVODUGD DVHWLONROLQ VDOÕQÕPÕQÕ HQJHOOH\HUHN HWNL HGHU .RQWDPLQH

JÕGDQÕQ \HQLOPHVL VRQUDVÕ VÕNOÕNOD HY \DSÕPÕ NRQVHUYH JÕGD KÕ]OD JHOLúHQ X]XY NDVODUÕQÕQ \DQÕVÕUD J|] \]

NRQXúPD VROXQXP YH RWRQRPLN NDVODUÕGD HWNLOH\HQ \D\JÕQ NDV JoV]O÷ ROXúXU %X oDOÕúPDGD  NOLQLN

ROJX VXQXODUDN ERWXOL]PLQ IDUNOÕ YH NHQGLQH |]J J|UQPQ D\GÕQODWÕOPDVÕ DPDoODQPÕúWÕU >7XUJXW g]DO 7ÕS

Merkezi Dergisi 1996;3(3):213-216]

Anahtar Kelimeler: Botulizm, Clostridium botulinum, toksikasyon

Botulism : three case reports and general evaluation

Botulism is a very rare worldwide infection. The toxin of Clostridium botulinum acts by preventing the

release of acetylcholine at neuromuscular junctions and autonomic synapses. After eating contaminated

food, often home-canned food, a rapidly developing generalized muscle weakness occurs, affecting ocular,

facial, speech, respiratory, and autonomic muscles, as well as limb muscles. In this study, it is aimed to

enlighten the peculiar and specific features of botulism via presenting 3 clinical cases. [Journal of Turgut

Özal Medical Center 1996;3(3):213-216]

Key Words: Botulism, Clostridium botulinum, foodborne toxication

                                                          

1

øQ|Q hQLYHUVLWHVL 7ÕS )DNOWHVL 1|URORML $QDELOLP 'DOÕ 0DODW\D



2

øQ|Q hQLYHUVLWHVL 7ÕS )DNOWHVL 3HGLDWUL $QDELOLP 'DOÕ 0DODW\D

3

øQ|Q hQLYHUVLWHVL 7ÕS )DNOWHVL øQIHNVL\RQ +DVWDOÕNODUÕ $QDELOLP 'DOÕ 0DODW\D



%RWXOL]P \D\JÕQ YH KÕ]OÕ JHOLúHQ NDV ]DDIL\HWL

ile karakterize bir entoksikasyondur. Klinik tablo

Q|URPVNOHU NDYúDN YH RWRQRPLN VLQDSVWD

DVHWLONROLQ VDOÕQÕPÕQÕ HQJHOOH\HQ Clostridium



botulinum

HN]RWRNVLQOHULQLQ DOÕQÕPÕ\OD RUWD\D oÕNDU

*HQHOOLNOH HY \DSÕPÕ NRQVHUYH WNHWLPL\OH

ELUOLNWHGLU ø\L EDNÕP NRúXOODUÕQGD ELOH |OP RUDQÕ

\NVHN RODQ ERWXOL]PGH HUNHQ WDQÕ WHGDYL YH \R÷XQ

EDNÕP L]OHPL WDUWÕúPDVÕ] KD\DW NXUWDUÕFÕGÕU

%X oDOÕúPDGD NOLQL÷LPL]GH ERWXOL]P WDQÕVÕ LOH

L]OHQPLú RODQ  ROJXQXQ NOLQLN L]OHP YH WHGDYL

|]HOOLNOHUL VXQXOPXú YH ONHPL]GH GH QDGLU

ROPD\DUDN J|UOHQ EX KDVWDOÕ÷D DLW ELOJLOHULPL]

J|]GHQ JHoLULOPLúWLU

OLGU SUNUMU

OLGU 1

 %R÷D]ÕQGD G÷POHQPH KLVVL YH

\XWPD ]RUOX÷X \DNÕQPDVÕ\OD øQ|Q hQLYHUVLWHVL 7ÕS

)DNOWHVL .XODN %XUXQ %R÷D] SROLNOLQL÷LQH



7XUJXW g]DO 7ÕS 0HUNH]L 'HUJLVL   

%RWXOL]P  ROJX VXQXPX YH JHQHO GH÷HUOHQGLUPH

H. Ekmekçi ve ark.

214

EDúYXUDQ YH EXUDGDQ 1|URORML SROLNOLQL÷LQH

J|QGHULOHQ  \DúÕQGD ED\DQ KDVWDQÕQ |\NVQGH

 \DúÕQGDNL NÕ]ÕQÕQ GD EHQ]HU úLND\HWOHUOH  JQ

|QFH ELU KDVWDKDQHQLQ DFLO VHUYLVLQH J|WUOG÷ 

JQ |QFH VROXQXPXQXQ ]RUODúWÕ÷Õ YH D\QÕ JQ

L]OHQPHNWH ROGX÷X KDVWDQHGH |OG÷ |÷UHQLOGL

1|URORMLN PXD\HQHVLQGH SDODWDO DUNODUÕQ \HWHUOL

oHNPHGL÷L |÷UPH UHIOHNVLQLQ ELODWHUDO D]DOGÕ÷Õ

WP HNVWUHPLWHOHUGH WRQXVXQ NÕVPHQ D]DOPÕú ROGX÷X

YH \D\JÕQ KDILI ELU NXYYHW ND\EÕQÕQ YDUOÕ÷Õ J|UOG

g\NV GHULQOHúWLULOGL÷LQGH \DNODúÕN ELU KDIWD |QFH

ELUNDo JQ VWVWH HYGH \DSÕOPÕú IDVXO\H NRQVHUYHVL

\HGLNOHUL |÷UHQLOGL $LOHQLQ GL÷HU IHUWOHUL\OH LOJLOL

VRUJXODPDGD WP DLOHQLQ D\QÕ NDYDQR]GDNL

IDVO\HGHQ \HGLNOHUL DQFDN NÕ]Õ YH NHQGLVL GÕúÕQGD

NLPVHGH KDVWDOÕN EXOJXVX ROPDGÕ÷Õ |÷UHQLOGL g\N

ve nörolojik muayene özellikleri nedeniyle

ERWXOLQXP HQWRNVLNDV\RQX WDQÕVÕ NRQGX 

%DNÕP hQLWHVL QH \DWÕUÕODQ KDVWDQÕQ L]OHPL VÕUDVÕQGD

VROXQXP VÕNÕQWÕVÕ JHOLúPHVL QHGHQL\OH WUDNHRVWRPL

DoÕOGÕ


YH

VROXQXPX


PHNDQLN

YHQWLODV\RQOD

VUGUOG  KDIWDQÕQ VRQXQGD VSRQWDQ VROXQXPX

G]HOHQ KDVWD UHVSLUDW|UGHQ D\UÕOGÕ \DNODúÕN  JQ

LoLQGH WUDNHRVWRPL NDSDWÕOGÕ YH úLID\OD WDEXUFX

HGLOGL hoQF D\GD \DSÕODQ NRQWURO PXD\HQHVLQGH

Q|URORMLN PXD\HQHVLQLQ QRUPDO VÕQÕUODU LoLQGH

EXOXQPDVÕQD UD÷PHQ KDOVL]OLN \DNÕQPDODUÕ VUPHNWH

ROGX÷X WHVSLW HGLOGL

OLGU 2

 %XODQWÕ NXVPD \DNÕQPDVÕ\OD 0DODW\D

Devlet Hastanesine getirilen, ancak solunumunun

JLGHUHN ]RUODúPDVÕ YH UHVVLWDV\RQD FHYDS YHUHQ

NDUGL\RSXOPRQHU DUUHVW JHOLúPHVL ]HULQH øQ|Q

hQLYHUVLWHVL 7ÕS )DNOWHVL 3HGLDWUL $QD %LOLP 'DOÕ

QD VHYN HGLOHQ  \DúÕQGD NÕ] oRFX÷XQXQ

muayenesinde genel durumunun kötü, solunumunun

\]H\HO ROGX÷X NRRSHUDV\RQ NXUXODPDGÕ÷Õ GLUHNW

YH LQGLUHNW ÕúÕN UHDNVL\RQODUÕQÕQ ]D\ÕI RODUDN

DOÕQGÕ÷Õ HNVWUHPLWHOHUGH WRQXVXQ D]DOPÕú ROGX÷X YH

GHULQ WHQGRQ UHIOHNVOHULQLQ KLSRDNWLI RODUDN DOÕQGÕ÷Õ

J|UOG +DVWD VROXQXPXQXQ \HWHUVL] ROPDVÕ

QHGHQL\OH HQWEH HGLOGL YH UHVSLUDW|UH ED÷ODQGÕ YH

WULYDODQ ERWXOLQXP DQWLWRNVLQL FLOW WHVWL \DSÕOGÕNWDQ

sonra, uygun dozda verildi,  36 gün hastanede

NDOGÕNWDQ VRQUD ROJX VD÷OÕNOÕ ELU úHNLOGH WDEXUFX

edildi.


OLGU 3

 øOHUOH\LFL JHQHO JoV]ON NRQXúPD

YH QHIHV DOPDGD ]RUOXN \DNÕQPDODUÕ\OD 0DODW\D

'HYOHW +DVWDQHVLQH EDúYXUDQ DQFDN VROXQXPXQXQ

JLGHUHN ]RUODúPDVÕ ]HULQH øQ|Q hQLYHUVLWHVL 7ÕS

)DNOWHVL øQIHNVL\RQ +DVWDOÕNODUÕ $QD %LOLP 'DOÕ  QD

VHYN

HGLOHQ




\DúÕQGD


ED\DQ

KDVWDQÕQ


muayenesinde genel durumunun kötü, solunumunun

\]H\HO ROGX÷X NRRSHUDV\RQ NXUXODPDGÕ÷Õ GLUHNW

YH LQGLUHNW ÕúÕN UHDNVL\RQODUÕQÕQ ]D\ÕI RODUDN

DOÕQGÕ÷Õ HNVWUHPLWHOHUGH WRQXVXQ D]DOPÕú ROGX÷X

J|UOG +DVWD VROXQXPXQXQ \HWHUVL] ROPDVÕ

QHGHQL\OH HQWEH HGLOGL YH UHVSLUDW|UH ED÷ODQGÕ

g\N

YH

PXD\HQH



EXOJXODUÕ\OD

ERWXOLQXP

HQWRNVLNDV\RQX WDQÕVÕ NRQGX  VDDWWH WULYDODQ

ERWXOLQXP DQWLWRNVLQ VHUXPX HOGH HGLOHUHN X\JXODQGÕ

DQFDN

ROJX


JHOLúHQ

PHNDQLN


YHQWLODV\RQ

NRPSOLNDV\RQODUÕ\OD  JQ ND\EHGLOGL

7$57,ù0$

Botulinum toksini bugüne kadar bilinen en

potansiyel biyolojik zehirdir (1). Günümüzde

antijenik spesifitelerine göre 8 tip nörotoksini

D\UÕúWÕUÕOPÕúWÕU  $ % & & ' ( ) *  $QFDN

LQVDQGD VÕNOÕNOD $ % YH ( WLSOHUL KDVWDOÕ÷D \RO DoDU

YH HQ D÷ÕU NOLQLN VH\LU Q|URWRNVLQ WLS $ LOH ROXúXU

.DQD NDUÕúDQ WRNVLQ VDGHFH SHULIHULN VLQLU VLVWHPLQH

HWNLU    7RNVLQLQ HWNL PHNDQL]PDVÕQÕQ DVHWLONROLQLQ

HN]RVLWR]XQX EORNH HGHUHN VDOÕQÕP LúOHPLQL ER]PD

úHNOLQGH ROGX÷X |QH VUOPúWU    $\UÕFD KD\YDQ

GHQH\OHULQGH SDUDOL]OHULQ L\LOHúPHVLQGH \HQL VLQLU

KFUH WHUPLQDO \DSÕPÕQÕQ GD URO R\QDGÕ÷Õ

J|VWHULOPLúWLU    6LQLU XoODUÕQGD DVHWLONROLQ

VDOÕQÕPÕQGD D]DOPD EL\RNLP\DVDO RODUDN J|VWHULOPLú

ROPDVÕQD UD÷PHQ IL]\RSDWRORMLN ER]XNOXN WDP

WDQÕPODQDPDPÕúWÕU 3DWRORMLN RODUDN EDúOÕFD EH\LQ YH

EH\LQ VDSÕQGD ROPDN ]HUH oHúLWOL RUJDQODUÕQ NoN

oDSOÕ

GDPDUODUÕQGD



WURPEV

JHOLúWL÷L

GH

J|VWHULOPLúWLU   



(Q VÕN EDNWHUL \D GD WRNVLQOHUL\OH EXODúPÕú

JÕGDODUÕQ DOÕQÕPÕQGDQ VRQUD RUWD\D oÕNDU 'DKD

seyrek olarak yara enfeksiyonu ve infant

ED÷ÕUVD÷ÕQGD C. botulinum¶XQ oR÷DOPDVÕ\OD GD

JHOLúHELOHFH÷L ELOLQPHNWHGLU 2OJXODUÕPÕ]ÕQ WPQGH

KDVWDOÕN HYGH \DSÕOPÕú NRQVHUYH JÕGDODUÕQ \HQPHVLQL

WDNLEHQ RUWD\D oÕNPÕúWÕU

2UJDQL]PDQÕQ VSRUX ÕVÕ\D YH NXUXOX÷D ROGXNoD

dirençlidir. Sporlar ancak 120

°

C'de 30 dakika



ND\QDWÕODUDN \RN HGLOHELOLUOHU    C. botulinum 3 -

48

°



& VÕFDNOÕNODUGD YH    S+ GH÷HUOHULQGH

oR÷DODELOLU YH WRNVLQ UHWHELOLU .OWUOHULQGH

RUJDQL]PD KHUKDQJL ELU JD] NDEDUFÕ÷Õ UHQN YH WDW

GH÷LúLNOL÷L \DSPDGÕ÷Õ LoLQ EHVLQLQ NRQWDPLQH ROXS

ROPDGÕ÷Õ DQODúÕODPD] %DNWHULQLQ WRNVLQL \NVHN


Journal of Turgut Özal Medical Center 3(3):1996

Botulism : three case reports and general evaluation

Ekmekçi H, et al.

215

ÕVÕ\D GX\DUOÕGÕU DQFDN WRNVLQ \DSÕVÕQÕQ ER]XOPDVÕ

için besinler yenilmeden önce en az 10 dakika

ND\QDWÕOPD \D GD 

°

&¶GH  GDNLND ÕVÕWÕOPDVÕ



gereklidir (5). Toksin gastrik sindirime de

GLUHQoOLGLU YH EHVLQOHUOH DOÕQGÕNWDQ VRQUD NROD\FD

NDQD NDUÕúÕU    7RNVLQ NROLQHUMLN VLQLU YH]LNOQH

\DSÕúÕU E|\OHOLNOH DVHWLONROLQ VDOÕQÕPÕQÕ JHUL

G|QúV] RODUDN EORNH HGHU %X EORNDM VLQLU

DNWLYLWHVL\OH Q|URPXVNOHU NDYúDNWD SRWDQVL\HOL]H

ROXU 6RQXo RODUDN LOHUOH\LFL NDV NXYYHWVL]OL÷L

JHOLúLU


%DúODQJÕo ELUNDo VDDWWHQ VHNL] JQH NDGDU

X]D\DELOLUVH GH HQ VÕN    VDDW DUDVÕQGD RUWD\D

oÕNDU øNLQFL YH oQF ROJXODUÕPÕ]GD EDúODQJÕo LON

 VDDW LoLQGHGLU øON ROJXPX]GD LVH NOLQLN EXOJXODU

\DNODúÕN \HGL JQON ELU VUH\L WDNLEHQ oÕNPÕú D\QÕ

DLOHGHQ EHQ]HU EXOJXODU J|VWHUHQ ELU EDúND ROJXQXQ

\DNÕQPDODUÕQÕQ LVH NRQWDPLQH JÕGDQÕQ DOÕPÕQGDQ

\DNODúÕN  VDDW VRQUD RUWD\D oÕNWÕ÷Õ YH EX NLúLQLQ

VROXQXP \HWPH]OL÷L LOH ND\EHGLOGL÷L |\NGHQ

|÷UHQLOPLúWLU .RQWDPLQH JÕGD\Õ D\QÕ DQGD DODQ

NLúLOHUGH EDúODQJÕo EXOJXODUÕQÕQ RUWD\D oÕNPDVÕQÕQ

QLoLQ IDUNOÕ ]DPDQODUD UDVWODGÕ÷Õ VRUXVXQXQ

\DQÕWODQPDVÕ

NROD\


GH÷LOGLU

$OÕQDQ


WRNVLQ

PLNWDUÕQÕQ IDUNOÕ ROPDVÕ LON DNOD JHOHQ QHGHQ ROVD GD

LON ROJXPX]GD GD KDVWDQH\H \DWÕúÕQGDQ VRQUDNL ELU

NDo JQ LoLQGH VROXQXP \HWPH]OL÷LQLQ JHOLúPLú

ROPDVÕ EX NLúLQLQ GH EHQ]HU úHNLOGH KDVWDOÕN

WDEORVXQD QHGHQ RODFDN NDGDU WRNVLQ DOPÕú ROGX÷XQX

GúQGUPHNWHGLU

%DúODQJÕoWD JHQHOOLNOH D÷Õ] NXUXOX÷X NXVPD

LVKDO NDUÕQ D÷UÕVÕ JLEL WDQÕ NR\GXUXFX ROPD\DQ

EXOJXODU J|UOU 3DUDOLWLN LOHXV JHOLúHELOLU .UDQL\DO

VLQLU IHOoOHUL  HQ VÕN SLWR] GLSORSL GLVIDML GLVIRQL 

HNVWUHPLWH YH VROXQXP NDVODUÕQGD JoV]ON YH EXQX

WDNLEHQ |OP JHOLúHELOLU 6ROXQXP NDVODUÕQÕQ IHOFL

GL÷HU EXOJXODUD |QFON HGHELOLU 6ROXQXP

\HWPH]OL÷L JHOLúPHGLNoH ELOLQo ER]XNOX÷X J|UOPH]

YFXW ÕVÕVÕ YH EH\LQ RPXULOLN VÕYÕVÕ EXOJXODUÕ QRUPDO

VÕQÕUODU LoLQGH NDOÕU   

(Q L\L \R÷XQ EDNÕP NRúXOODUÕQGD ELOH |OP RUDQÕ



RODUDN


ELOGLULOPHNWHGLU

 


ùLGGHWOL

zehirlenmelerde mekanik ventilasyon birkaç ay

VUHELOLU

.XUWXODQ


KDVWDODUÕQ

E\N


ELU

oR÷XQOX÷XQGD WDP L\LOHúPH ROXU =DPDQ ]DPDQ  \ÕO

JLEL X]XQ ELU VUHGHQ VRQUD ELOH KDILI \DNÕQPDODU

GHYDP HGHELOLU     \DúÕQGDQ E\N ROPDN YH

]HKLUOHQPH ROD\ODUÕQGD LON \D GD WHN ROJX ROPDN

|OP ULVNLQL DUWÕUÕU     \DúÕQGDQ E\N

LQNEDV\RQ VUHVL  VDDWWHQ NÕVD VUPú

]HKLUOHQPH ROD\ODUÕQGD LON \D GD WHN ROJX ROPD\DQ

ROJXODUGD L\LOHúPH VUHVL GDKD X]XQGXU   

.HVLQ WDQÕ WRNVLQ \D GD HWNHQLQ KDVWD \D GD

besinde belirlenmesi ile konur. Ancak bu

LQFHOHPHOHU oRN D] VD\ÕGDNL NXUXOXúWD PPNQ

olabilmektedir. Bu nedenle, ülkemizdeki bir çok

VD÷OÕN NXUXOXúXQGD WDQÕ |\N YH NOLQLN EXOJXODUOD

NRQPDNWDGÕU dRN D] PLNWDUGD WRNVLQ ELOH \XWPD

VROXPD J|] YH\D GHUL \DUDODUÕQGDQ HPLOLP \ROX\OD

zehirlenmeye ve ölüme neden olabilir. Bu nedenle

WRNVLQ LoHUPHVL RODVÕ KHU WUO |UQHN GLNNDWOH

WRSODQPDOÕ YH VD÷OÕN SHUVRQHOL \D GD GL÷HU NLúLOHUH

EXODúPD\DFDN úHNLOGH \RN HGLOPHOLGLU

.OLQLN EDúODQJÕo J|]OHQPHVLQGHQ VRQUDNL LON 

saati içinde trivalan botulinum antitoksin serumunun

YHULOPHVL L\LOHúPH VUHVLQL NÕVDOWPDNWDGÕU 7ULYDODQ

DQWLWRNVLQ VHUXPXQXQ YHULOGL÷L KDVWDODUGD GDKD

GúN |OP KÕ]Õ YH GDKD KÕ]OÕ L\LOHúPH J|]OHQPLúWLU

olarak 250.000 IU/kg/gün penisilin tedavisi

intravenöz ya da oral yolla verilmelidir.

6RQXo RODUDN DNXW EXOEHU IHOoOHUOH EDúYXUDQ ÕúÕN

UHDNVL\RQX ]D\ÕI ELOLQFL DoÕN YH YFXW ÕVÕVÕ QRUPDO

NLúLOHUGH ERWXOL]P GúQOPHOL YH VRQ ELU KDIWD

LoHULVLQGH HYGH KD]ÕUODQPÕú NRQVHUYH EHVLQ \HPH

|\NV D\UÕQWÕOÕ RODUDN VRUXOPDOÕGÕU %X KDVWDOÕNWD

GR÷UX WDQÕ HUNHQ WHGDYL YH \DNÕQ L]OHP WDUWÕúPDVÕ]

KD\DW NXUWDUÕFÕGÕU



REFERANSLAR

1.

 



Kao I, Drachman DM. Botulinum toxin: mechanism of

presynaptic blockade. Science 1976; 173: 1256-8.

2.

 

McDonald TD, Lange DJ. Botulism: diagnosis and



treatment. Hospital Medicine 1992; 3: 42-57.

3.

 



Duchen LW, Strich SJ. The effect of Botulism toxin on the

pattern of innervation of skeletal muscle in the mouse. Q J

Exp Physiol 1968;  53: 84.

4.

 



Cotran SR, Kumar V, Robbins SL. Robbins Pathologic

Basis of Disease. WB Saunders Co. Philadelphia 1989.

5.

 

Werner SB, Chin J. Botulism - diagnosis, management and



public health consideration. Calin Med 1973; 118: 84-9.

6.

 



Dowell VR. Coproexamination for botulinal toxin and

Clostridium botulinum: A new procedure for laboratory

diagnosis of botulism. JAMA 1987; 228: 1829-31.

7.

 



Mac Donald KL, Cohen ML, Blake PA. The changing

epidemiology of adult botulism in the United State. Am J

Epidemiol 1986; 124: 794-800.

8.

 



Wilcox P, Audolfatto G, Fairborn MS, Pardy RL. Long term

follow-up of symptoms, pulmonary functions, respiratory



7XUJXW g]DO 7ÕS 0HUNH]L 'HUJLVL   

%RWXOL]P  ROJX VXQXPX YH JHQHO GH÷HUOHQGLUPH

H. Ekmekçi ve ark.

216

muscle strength, and exercise performance after botulism.

Am Rev Respir Dis 1989; 148: 578-83.

9.

 



Tacket CO, Shandera WX, Mann JM, et al. Equine antitoxin

use and other factors that predict outcome in type A

foodborne botulism. 1984; 76: 74-7.

Mehmet Buyruk Cad.

Talat Bey Sok.

Mehmet Bey Apt. 40 / 3



44300 - MALATYA

Каталог: articles
articles -> Dişlərin çəkilməsi əməliyyatı. Ümumi və yerli fəsadlar. Müəllif: Dos. H.Ə.Əsədov
articles -> ÜZ-ÇƏNƏ CƏrrahiYYƏSİNDƏ VƏ CƏrrahi stomatologiyada ağrisizlaşdirma üsullari müəllif: Dos. S. Z.Əliyev
articles -> Üz-çənə nahiyyəsinin iltihabı prosesləri Müəllif: H.Ə.Əsədov
articles -> Müəllif : Kərimov R. A. Ə.Əliyev adına adhti
articles -> AĞCİYƏRİN İRİNLİ-İLTİhabi XƏSTƏLİKLƏRİ Ümumi anlayiş
articles -> F. tularensis patogeni aşağıda qeyd olunanlarda aşkar olunur: F. tularensis patogeni aşağıda qeyd olunanlarda aşkar olunur
articles -> Qara ciyərin xərçəngi Ə.Əliyev ad. Az. Hti
articles -> Əhalinin 5-10% təsadüf edilir
articles -> Yersinia pestis bakteriyası ilə yüksək ölümcül yoluxucu xəstəlik


Поделитесь с Вашими друзьями:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə