Hastal›klara yol açan bakteri, virüs ve di¤er enfektif ajanlar gibi vücuda



Yüklə 157.59 Kb.
Pdf просмотр
tarix20.06.2017
ölçüsü157.59 Kb.

Hastal›klara yol açan bakteri, virüs

ve  di¤er  enfektif  ajanlar  gibi  vücuda

yabanc› olan maddeler, antijen olarak

bilinirler  ve  vücudun  ba¤›fl›kl›k  siste-

mi  taraf›ndan  “istilac›lar”  olarak  ta-

n›mlan›rlar. Bu enfektif ajanlara karfl›

vücudun  do¤al  savunma  ajanlar›ysa,

antijenleri bulan ve yok eden bir pro-

tein çeflidi olan antikorlard›r.

Antikorlar›n  oldukça  önemli  iki

özelli¤i, çeflitli hastal›klarla savafl›mda

onlar› son derece etkin k›lar; 

1) Her bir antikorun sadece tek bir

antijene  ba¤lanma  özgüllü¤ü  göster-

mesi 

2) Baz› antijenlerin ba¤›fl›kl›k siste-



mini bir kez uyarmalar› sonras›nda o

hastal›k  için  ömür  boyu  dayan›kl›l›k

sa¤lamas›  (Örne¤in;  k›zam›k  ve  suçi-

çe¤i gibi çocuk hastal›klar›na karfl› vü-

cudun üretti¤i antikorlar, hayat boyu

bu  hastal›klara  karfl›  vücutta  direnç

oluflmas›n› sa¤lar)

Antikorlar›n  bu  ikinci  özelli¤inden

yararlan›larak,  afl›lar  gelifltirilmifl  bulu-

nuyor. Etkisiz hale getirilmifl ya da etki-

leri azalt›lm›fl bakteri ya da virüslerin ya

da yüzeylerindeki bu proteinden haz›r-

lanan  afl›,  içeri¤indeki  antijenlere  karfl›

vücutta antikor oluflumunu sa¤lar.

Genel olarak, vücut taraf›ndan sa¤-

l›kl›  dokular›  hedef  alan  antikorlar

üretilmez.  Üretildi¤inde  vücudun  ba-

¤›fl›kl›k  sistemi  bunlara  sald›r›r.  Yani

“otoimmün” cevap oluflur. Ancak ilaç

formunda  vücuda  al›nan  bu  tip  anti-

korlar, belirli düzensizliklerin düzeltil-

mesine yard›mc› olur.

Hastal›klarla savafl›m sa¤layan anti-

korlar›n büyük miktarlarda ve saf ola-

rak  elde  edilmesi,  uzun  süredir  bilim

insanlar›n›  peflinden  koflturan  bir  he-

def. Kullan›lan klasik yöntem, labora-

tuvar  hayvanlar›na  antijen  verilmesi

sonras›nda oluflan antikorlar›n toplan-

mas›. Ancak, bu yöntemde iki önemli

sorunla karfl› karfl›ya kal›n›r: elde edi-

len  antiserum  içerisinde  istenmeyen

birçok maddenin bulunmas› ve bu ne-

denle de elde edilen kullan›labilir anti-

kor miktar›n›n oldukça düflük olmas›.

Monoklonal  antikor  teknolojisi  ile,

antikorlar›n  saf  halde  ve  oldukça  bü-

yük  miktarlarda  üretilmesi  olanakl›

50

Ocak 2002



B‹L‹M

ve

TEKN‹K



Düflmanlar›m›z›n üretti¤i dostlar

Düflmanlar›m›z›n üretti¤i dostlar

M

MO

ON



NO

OK

KL



LO

ON

NA



AL

L

A



AN

NT

T‹



‹K

KO

OR



RL

LA

AR



R

hale  gelmifl  bulunuyor.  Bu  amaç  için

kullan›lan  yöntem,  basitçe  flöyle:  Ön-

celikle,  istenen  antikorlar›  do¤al  ola-

rak  üreten  hücreler  elde  edilir.  Daha

sonraysa  bu  hücrelere  sonsuz  bölün-

me yetene¤i kazand›r›l›r ve kültür or-

tam›nda,  istenen  antikoru  üretecek

hibrid (melez) hücreler gelifltirilir. Bu

flekilde  do¤al  hücreler,  kültür  orta-

m›nda  birer  antikor  fabrikas›na  dö-

nüfltürülmüfl olur. Örne¤in, myeloma,

kemik ili¤inde oluflan ve hücre kültü-

ründe  üretilmeye  uygun  olan  bir  tü-

mör  tipi.  Myeloma  hücreleri,  antikor

üretme  yetene¤ine  sahip  olan  dalak

hücreleri ile kaynaflt›r›ld›klar›nda, olu-

flan  hibrid  (melez)  hücreler  büyük

miktarlarda  monoklonal  antikor  üre-

tebilir. Bu flekilde, iki farkl› hücre tipi-

nin  istenen  özellikleri  birlefltirilmifl

olur: sürekli olarak bölünme yetene¤i

ve büyük miktarlarda saf antikor üre-

tebilme yetene¤i.

Bu  teknolojide,  sonsuz  bölünme

yetene¤ine  sahip  tümör  hücreleriyle

antikor  üretebilen  memeli  hücreleri

kaynaflt›r›larak, sürekli olarak antikor

üreten “hibridoma” ad› verilen hücre-

ler elde edilir. Bu hücreler tek bir tip

hibrid  hücreden  türedikleri  için  de

“monoklonal  hücreler”  olarak  adlan-

d›r›l›rlar.  Geleneksel  yöntemlerle  üre-

tilen antikorlarsa, birçok hücreden el-

de edildikleri için, “poliklonal” olarak

adland›r›l›rlar.  Örnegin,  kültür  orta-

m›nda fare hibridoma hücreleri. 

Monoklonal  tekni¤inde,  seçilen

hibrid hücreler tek bir tip spesifik an-

tikor  üretirler.  Bu  nedenle  de,  hasta-

l›klarla  savafl›mda,  klasik  tekniklerle

üretilen  poliklonal  antikorlardan  po-

tansiyel olarak çok daha etkili olurlar.

Çünkü ilaçlar, yabanc› maddenin yan›

s›ra, vücudun kendi hücrelerine de et-

ki ederek mide bulant›s› ve allerjik re-

aksiyonlar gibi istenmeyen yan etkile-

re yol açabilirler. Radyoaktif kimyasal

ya da toksin ile iflaretlenmifl olan mo-

noklonal  antikorlarsa  yaln›zca  hedef

moleküle  yönelmeleri  nedeniyle,  ol-

dukça az bir yan etkiye neden olurlar.

Monoklonal  antikorlar,  t›p  alan›n-

daki araflt›rmalarda genifl çapta kulla-

n›lmakta. Bu alandaki çal›flmalar›n ço-

¤uysa,  oldukça  yeni.  Farelerden  elde

edilen  monoklonal  antikorlar,  insan

ba¤›fl›kl›k sistemiyle daha fazla uyum

gösterebilmeleri  için  ço¤unlukla  “in-

sanlaflt›r›lm›fl” hücreler oluyor. 

1980’li y›llarda monoklonal antikor

tekni¤inin  bulunufluyla  ilgili  haberle-

rin  bas›na  yans›mas›ndan  sonra,  diz-

ginlenemeyen  bir  iyimserlik  bafl  gös-

termiflti. Bu antikorlar; kanser, otoim-

mün  rahats›zl›klar  (kendi  ba¤›fl›kl›k

sistemimizin kendi hücre ve dokular›-

m›za  karfl›  harekete  geçmesi),  sepsis

ve akut enflamasyonlar (yang›) gibi za-

y›flat›c› ya da ölümcül hastal›klara ya-

kalanm›fl  milyonlarca  hastaya  umut

vermiflti.  Bulafl›c›  hastal›klar  da  mo-

noklonal  antikorlar  ile  tedavi  edilebi-

lecekti. 

51

Ocak 2002



B‹L‹M

ve

TEKN‹K



A n t i j e n

1

Fareye antijen verilerek, 



bu antijene karfl› antikorlar›n

yap›m› sa¤lan›yor.

2a

Fare B lenfositleri 



(antikor oluflturan hücreler)

dalaktan izole ediliyor.

3

Hücreler birlefltirilerek



hibridomalar

oluflturuluyor. 

D a l a k

2b

Sonsuz üreme 



yetene¤ine sahip 

insan B lenfositleri,

kanserli kemik 

ili¤inden elde ediliyor.

4

Farkl› kültür ortamlar›na al›nan



hibridomalar›n bölünerek 

ço¤almalar› sa¤lan›yor.

5

Orijinal antijene ba¤lanabilen antikoru 



üreten hibridoma kültürü seçiliyor.

6

Laboratuvar ortam› ya da fare vücudunda



bu hibridomalar ço¤alt›l›yor.

7

Antikorlar saflaflt›r›l›yor.



Monoklonallerin oluflturulmas›nda, hibridoma denilen kaynaflt›r›lm›fl hücrelerin 

kullan›m›n› içeren geleneksel yöntem.



Ancak  ifller  beklenildi¤i  gibi  yürü-

medi. Tedavi amac›yla monoklonal an-

tikor uygulanan hastalarda, bu yaban-

c› antikorlara karfl› vücudun kendi an-

tikorlar›n›n  olufltu¤u  ve  sonuçta  has-

talar›n  tam  olarak  aç›klanamayan  bir

nedenden  dolay›  daha  da  hasta  hale

geldikleri  görüldü.  Beklenmedik  bir

baflka sonuçsa, monoklonal antikorla-

r›n  hedeflerine  ulaflamadan  önce  yok

edilmeleri oldu. Bu seri baflar›s›zl›kla-

r›n sonucunda klinik deneyler alt üst

oldu  ve  tüm  stoklar  üreticilerin  elle-

rinde kald›. Kaybolan milyonlarca do-

lar›n arkas›ndaysa, sadece hayal k›r›k-

l›¤› kald›...

fians eseri, tüm bu olumsuzluklara

karfl›n  araflt›rmadan  vazgeçmeyen  bi-

lim  adamlar›,  yeni  bir  teknik  kullana-

rak  monoklonal  antikorlar›  yeniden

gelifltirmeyi baflard›lar. Amerikan G›da

ve ‹laç ‹daresi (FDA) taraf›ndan de¤er-

lendirip  onaylanm›fl  olan  monoklonal

antikor  bazl›  birçok  efektif  ilaç,  piya-

saya sürülmek için s›ra bekliyor. Görü-

nüfle göre, yeniden gelifltirilen monok-

lonal  antikorlar,  içinde  bulundu¤u-

muz y›llara damgas›n› vurmak üzere.

fiimdiden 10 adet monoklonal baz-

l›  ilaç  piyasaya  sürülmüfl  ve  3  tanesi

de  FDA’dan  onay  bekler  durumda.

Bunlar›n  d›fl›nda,  yaklafl›k  100  adet

antikor da, hayvan deneylerinde umut

verici görüldü¤ü için insanlarda dene-

me aflamas›na geçirilmifl. 

Monoklonal  araflt›rmalar›  ve  üreti-

mi  yapan  firmalardan  Genentech,  ge-

çen  Temmuz  ay›nda  FDA’n›n  iste¤i

üzerine allerji ve ast›m tedavisi için pi-

yasaya  sürmeye  haz›rland›¤›  Xolair

isimli monoklonal antikorun uzun dö-

nemli  güvenilirli¤inin  kan›tlanabilme-

si için, klinik deneyler hakk›nda daha

ayr›nt›l› bilgi vermek zorunda kalm›fl-

t›. FDA taraf›ndan yay›nlanan bu me-

saj,  tüm  h›z›yla  yürümekte  olan  mo-

noklonal çal›flmalar›na biraz olsun en-

difle düflürmüfltü. 

Herfleye  karfl›n,  monoklonal  anti-

korlar›n  avantajlar›n›  görmezden  gel-

mek oldukça zor. Medarex firmas›n›n

yöneticisi Donald L. Drakeman, bu an-

tikorlar›n  normal  ilaçlardan  daha  ko-

lay  ve  ucuza  üretildi¤ini  belirtiyor.

Monoklonal  antikorlar  büyük  mole-

küller olmalar› nedeniyle her hastal›k

için  uygun  olmayabiliyor.  Ancak,  kü-

çük  inorganik  moleküllerden  bir  ila-

c›n  üretilmesi  5  y›la  yak›n  bir  zaman

alabilirken,  ayn›  hastal›k  için  monok-

lonal antikor bazl› bir ilac›n üretimi 1

ya da 2 y›l gibi çok k›sa bir sürede ta-

mamlanabiliyor. Bu da, inorganik kö-

kenli bir ilac›n üretimi için 20 milyon

dolar  harcamak  yerine,  ayn›  ifllemi

monoklonal antikor bazl› bir ilaç üre-

timi için sadece 2 milyon dolar harca-

yarak halletmek anlam›na geliyor.

Monoklonallerin  bir  di¤er  avantaj›

da,  neredeyse  hiç  toksik  etki  göster-

memeleri.  Bu  da,  çeflitli  sendromlara

yol açabilecek toksinleri içeren, ya da

vücutta  birikim  sonucu  zehirlenmele-

re  yol  açabilen  ço¤u  ilac›n  yan›nda,

monoklonalleri  oldukça  güvenli  bir

hale getiriyor. 

Monoklonal Yöntemleri

Monoklonallerin daha önce baflar›-

s›z  olmalar›n›n  nedeni,  üretim  yönte-

minin  eksikli¤i  olmufltu.  Bu  klasik

üretim yöntemi, 1975 y›l›nda Georges

J. F. Köhler ve César Milstein isimli iki

immünolog  taraf›ndan  keflfedilmiflti.

‹ngiltere’deki  Cambridge  T›bbi  Arafl-

t›rmalar  Konseyi  Moleküler  Biyoloji

Laboratuvar›’nda  çal›flan  bu  iki  bilim

adam›, bu bulufllar›yla 1984 Fizyoloji-

T›p Nobel Ödülüne lay›k görülmüfller-

di. 

Temel  süreç,  bir  fareye  antijen  en-



jekte edilmesi yoluyla, farenin antikor

üretici  hücreleri  olan  B  lenfositlerin,

verilen antijene karfl› antikor üretme-

lerini sa¤lama esas›na dayan›r. 

1.  Fareye  antijen  verilmesinden

sonra, antikor üreten B lenfositler da-

laktan toplan›r. 

2. Fareden al›nan B lenfosit hücre-

leri, sonsuz üreme potansiyeline sahip

hücrelerle (örne¤in; myeloma hücrele-

ri) kaynaflt›r›l›r. 

3. Kültür ortam›nda hibridoma ad›

verilen  hücreler  elde  edilir.  Kaynafla-

mayan hücreler, bu aflamada ölür. 

4. Hibridomalar ayr› ayr› kültür or-

tam›na al›n›r ve bölünerek ço¤almala-

r› sa¤lan›r. 

5. Orijinal antijene ba¤lanma özelli-

¤ine sahip antikoru üreten hibridoma

kültürü seçilir. 

6.  Seçilen  hibridomalar,  laboratu-

var koflullar›nda ya da farenin vücudu

içerisinde ço¤alt›l›r. 

7.  En  son  ifllem  olarak,  antikorlar

saflaflt›r›l›r. 

Ancak bu özel hibridomalar, insan

ba¤›fl›kl›k sistemi taraf›ndan “yabanc›”

(antijen) olarak alg›lanan fare kökenli

antikorlar›n  oluflumuna  neden  olur-

lar. Fare antikoru afl›lanan hastalarda

genellikle,  eklem  bölgelerinde  flifllik

ve  k›zar›kl›klarla  kendini  gösteren

HAMA  cevab›  (insanda  anti-fare  anti-

korlar›n›n  oluflumu)  görülür.  Böbrek

yetmezli¤ine  de  neden  olan  HAMA,

yaflamsal  tehlike  oluflturmas›n›n  yan›

s›ra, verilen antikorlar›n vücut taraf›n-

dan yok edilmesine de yol açar.

Bu nedenle, hem HAMA cevab›n›n

oluflmas›n› hem de fare antikorlar›n›n

ba¤›fl›kl›k  sistemi  taraf›ndan  vakitsiz

bir  flekilde  etkisizlefltirilmesini  önle-

mek amac›yla, fare antikorlar›n›n “in-

52

Ocak 2002



B‹L‹M

ve

TEKN‹K



Fareden Gelen 

Antijen Ba¤lay›c› Bölgeler

Fareden Gelen, 

Özgül Antijen Ba¤lama Bölgeleri

Almaç 

bölgesi 


(Fc)

Antijen Ba¤lay›c›

Bölge (FAb)

Fare Antikoru

Kimerik Antikor

(% 66’s› insan kökenli)

‹nsans› Antikor

(% 90’› insan kökenli)

Bütünüyle ‹nsans› Antikor

Günümüzde oluflturulabilen antikor tipleri



sanlaflt›r›lmas›”  için  çeflitli

teknikler gelifltirilmifl bulunu-

yor.  Fare  monoklonal  anti-

korlar›n›n  insanlaflt›r›lmas›

ve tamamen insans› olan mo-

noklonal  antikorlar›n  geliflti-

rilmesi, immün cevap olufltur-

mamalar›  nedeniyle  önemli.

Bu  nedenle  ticari  firmalar›n

neredeyse  tamam›nca  üreti-

len  antikorlar›n  insanlaflt›r›l-

mas›  ya  da  tamamen  insans›

hale  getirilmesi  üzerinde  yo-

¤unlafl›lmakta.

“Y”  fleklinde  moleküller

olan  antikorlar,  kol  uzant›la-

r›nda  bulunan  FAb  (Antijen

Ba¤lay›c› Bölge) ile antijenle-

re ba¤lan›rlar. “Y”’nin boyun

k›sm›nda  bulunan  Fc  almaç

bölgesiyse,  immün  sistemin

hücreleriyle  etkileflir.  FAb

bölgesiyle bakteriye ba¤lanan

antikor, Fc bölgesiyle mikrop

yok  edici  hücreleri  kendileri-

ne çekerek, bakterinin parça-

lanmas›n› sa¤lar.

Bir  di¤er  yaklafl›m,  fare

monoklonallerinin,  antikor

ba¤lay›c›  bölgesi  d›fl›ndaki

tüm  bölgelerinin  insana  ait

parçalarla  yer  de¤ifltirilmesi-

dir.  Amerika’da  piyasaya  sü-

rülmüfl olan monoklonal baz-

l› ilaçlar›n 4 tanesi, bu tip ki-

merik  (yar›  insan  yar›  fare)

antikorlar.  Bunlar›n  aras›n-

da, Malvern’de bulunan Cen-

tocor  firmas›n›n  ürünlerin-

den biri olan ReoPro da bulu-

nuyor.  Balon  anjioplastisi  ile  temizle-

nen  arterlerin  sonradan  t›kanmas›n›

engelleyen bu ilac›n, 2000 y›l› içinde-

ki sat›fl› 418 milyon dolara ulaflt›. Re-

oPro, onay alarak piyasaya sürülen ilk

monoklonal ilaç.

Bilim adamlar›nca kabul gören bir

baflka stratejiyse, “insanlaflt›rma” yön-

temi.  Genentech  taraf›ndan  üretilen

ve  gö¤üs  kanseri  tedavisinde  kullan›-

lan Herceptin isimli ilac› da içeren top-

lam 5 ürün, bu teknikle üretilmifl. Bu

teknikte,  fare  monoklonallerinin  tüm

bölgeleri, gen mühendisli¤i teknikleri

yard›m›yla  insan  proteinleriyle  seçici

olarak de¤ifltirilir. Bu yolla üretilen ilk

“insanlaflt›r›lm›fl”  antikor,  Cambrid-

ge’de  bulunan  Millenium  Pharmace-

utics  taraf›ndan  üretilen  Campath

isimli  ilaç.  Di¤er  tedavilerin  ifle  yara-

mad›¤› B hücresi kronik lenfatik löse-

mi  hastalar›nda  kullan›lmak  üzere,

2000 y›l› May›s ay›nda FDA’dan onay

alm›fl bulunuyor. Bu ilaç, hem normal

hücrelerin, hem de kanserli hücrelerin

ço¤unda bulunan bir almaca ba¤lan›r.

Ancak  hastalarda,  tedavinin  tamam-

lanmas›ndan sonra normal hücrelerin

say›s›nda bir art›fl görülmüfl. Piyasada-

ki di¤er monoklonallerse, tümüyle saf

fare antikorlar›ndan oluflur.

Medarex ve Fremont firmalar›, fare-

lere tümüyle “insans›” antikorlar üret-

tirmenin  çeflitli  yollar›n›  bulmufllar.

Bu firmalarca gen de¤iflimi gerçeklefl-

tirilen fareler, insan antikor genleri ta-

fl›r hale getirildikten sonra, vücutlar›n-

da  her  yönüyle  “insans›”  antikorlar

üretmeye bafllam›fl.

Abgenix isimli bir baflka ilaç

firmas›nca,  Interleukin-8’e

(IL-8)  karfl›  üretilmifl  olan,

tümüyle  insanlaflt›r›lm›fl  bir

antikorun  klinik  testleri  yü-

rütülmekte. Vücutca çok faz-

la IL-8 üretildi¤inde, romato-

id  artrit  ya  da  psoriasis  gibi

yang›  ve  fliflkinli¤e  yol  açan

otoimmün hastal›klar ortaya

ç›kabilir. 

Bir grup araflt›rmac›, fareleri

kullanmaks›z›n  seri  monok-

lonal  üretimi  üzerinde  çal›fl-

makta.  ‹ngiltere’deki  Camb-

ridge Antikor Teknolojisi ve

Münich’teki  MorphoSys  AG

taraf›ndan kullan›lan “phage

(faj)  display”  tekni¤i,  tam

olarak  bunu  gerçeklefltirme-

ye dayan›r. Bu teknik ayr›ca,

tek bir antijene karfl› en yük-

sek  özgüllü¤ü  gösteren  mo-

noklonallerin  bulunmas›na

da yard›mc› olur.

Faj  display  tekni¤inde,  “ip-

liksi faj” ad› verilen ve bakte-

rileri  enfekte  etme  özelli¤i

tafl›yan,  uzun  ve  ipliksi  bir

virüsten  yararlan›l›r.  Araflt›-

r›c›lar,  insan  B-lenfosit  hüc-

relerinden 

yal›tt›klar›

DNA’y›  bir  bakteri  virü-

sü’nün (faj) de¤iflikli¤e u¤ra-

t›lm›fl  genetik  yap›s›na  (ge-

nomuna)  (ör. 

Escherichia

coli)  ekleyerek,  bakterinin

ipliksi  fajlarca  enfekte  edil-

mesini  sa¤lam›fl  bulunuyor-

lar. 

1. B lenfositin antijen ba¤lay›c› an-



tikor  parças›n›n  genleri  eklenen  bak-

teri, fajlarca enfekte edilir.

2.  Enfekte  olan  bakteride  kendini

kopyalayan  faj,  B  lenfositin  antikor

genlerince  kodlanan  proteinleri  de

otomatik olarak sentezleyerek, her bi-

rinin ucunda farkl› antikor parças› bu-

lunan yeni fajlar oluflturur. 

3. ‹stenen hedef antijene (örne¤in;

kanser  hücrelerinin  yüzeyindeki  al-

maçlara)  özgül  olarak  ba¤lanabilen

antikor parçalar›n› tafl›yan fajlar topla-

n›r.

4.  ‹fllem  birkaç  kez  tekrarlanarak,



seçilen fajlar›n genleri bakteriye yeni-

den eklenir ve spesifik antikor parça-

lar› ço¤alt›l›r.

53

Ocak 2002



B‹L‹M

ve

TEKN‹K



Bakteri

Antikor parçalar›n›

kodlayan genler

Antikor 


parças›

Antikorlar

Antikor parçalar›,



antikor çat›s›na

yerlefltirilerek

bütün antikorlar

oluflturuluyor.

Genler, seçilmifl fajlardan



bakteriye geri verilerek,

özgül antikor parçalar›

ço¤alt›l›yor.

Faj kar›fl›m› taranarak, yaln›zca



hedef antijene özgül olarak

ba¤lanan antikor parçalar›

içeren fajlar seçiliyor ve bu

süreç 2 ya da 3 kez

yineleniyor.

2

Enfekte olan bakterilerde,



fajlar kendilerini

kopyalayarak ço¤al›yor ve

bu fajlar›n her biri,

ucunda farkl› birer antikor

parças› tafl›yor.

1

Antijen ba¤lay›c›



antikor parçalar›n›

kodlayan genler

bakterilere veriliyor

ve bakteri, fajlarla

enfekte ediliyor.

Faj


Monoklonal antikorlar, hibridomalar yerine “faj” olarak adland›r›lan virüsler

kullan›larak da elde edilebiliyor.



Hedefe Niflan..

Monokolonallerin yeni formlar› (ki-

merik, insanlaflt›r›lm›fl ve tamamen in-

sans›),  birçok  hastal›¤›n  tedavisi  için

umut ›fl›¤› yak›yor. Bu tip iki ilaç, bek-

lendi¤i  gibi  FDA’n›n  onay›n›  al›rsa,

kanser tedavisinde önemli beklentileri

karfl›layacak.  Zevalin  (IDEC  Pharma-

ceutics & Schering AG) ve Bexar (Co-

rixa  &  GlaxoSmithKline)  adl›  bu  iki

ilaç, B lenfositlerin yüzeyindeki CD20

antijenini hedef al›r. Bu hücreler, non-

Hodgkin lenfomas› olarak bilinen kan-

ser  türünde  kontrolsüz  olarak  ço¤al-

ma gösteren hücreler.

Klinik deneyleri yürütülmekte olan

baflka  birçok  monoklonal,  çeflitli  has-

tal›klarda  rol  oynayan  ba¤›fl›kl›k  hüc-

relerini  hedef  al›r.  Örne¤in;  Genen-

tech taraf›ndan son testlere tabi tutul-

makta  olan  Xanelim,  T  lenfositlerin

yüzeyinde bulunan ve psoriasis hasta-

l›¤›na neden olan CD11 proteinini he-

def al›r. Yaklafl›k 600 psoriasis hastas›

ile yürütülen çal›flmada, ilac›n en yük-

sek dozda verildi¤i hastalar›n yar›s›n-

dan ço¤unda hastal›¤›n büyük ölçüde

geriledi¤i bildiriliyor.

Birçok ilaç firmas›, kalp krizi sonra-

s›nda meydana gelen doku hasar›ndan

ve yang›dan sorumlu olan CD18 isim-

li T lenfosit yüzey proteinine karfl› bir

monoklonal gelifltirmeye çal›fl›yor. Mo-

noklonal  gelifltirmeye  çal›flanlar  için

çekici  bir  baflka  hedefse,  Epidermal

Büyüme Faktörü (EGF) almaçlar›. No-

vartis  firmas›nca  gelifltirilen  Gleevec,

kanser  hücrelerinin  bu  almaçlardan

sinyal  al-

mas›n› önleyen bir etken. An-

ti-EGF monoklonalleri, gele-

neksel kemoterapi yöntem-

leriyle  birlikte  kullan›l-

d›klar›nda,  oldukça  ba-

flar›l›  görünüyor.  Geçen

May›s’ta  yap›lan  Ameri-

kan Klinik Onkoloji Derne¤i

konferans›nda, New York’taki

ImClone Systems taraf›ndan geliflti-

rilen bir anti-EGF antikorunun, kemo-

terapiye cevab› kesmifl olan ileri kolo-

rektal  kanser  vakalar›n›n  %23’ünde,

kemoterapinin yeniden etki gösterme-

ye bafllamas›na yard›mc› oldu¤u aç›k-

land›.

Baflka baz› firmalar, kan damarlar›-



n›n çeperlerindeki hücrelerin yüzeyle-

rinde  bulunan  moleküllere  yönelik

monoklonal  antikorlar›n  üretilmesi

üzerinde çal›fl›yorlar. Bu moleküllerin

baz› türleri, tümör gelifliminde önemli

bir  basamak  olan  yeni  kan  damarlar›

oluflumunda  rol  oynuyor.  Piyasada

bulunan ve son derece baflar›l› bir mo-

noklonal olan Remicade, yang›l› hasta-

l›klarda rol oynayan Tümör Öldürücü

Faktörü (TNF) hedef al›r. 2000 y›l›nda

onay  alarak  piyasaya  sürülen  Enbrel

isimli  romatoid  artrit  ilac›ysa,  teknik

olarak bir monoklonal de¤il. Temelin-

de monoklonal antikor parçalar› kulla-

n›lm›fl olmas›na karfl›n, molekülün ge-

ri  kalan›  normal  hücresel  TNF  alma-

c›yla ba¤lant›l›. 

Monoklanal  antikor  üreti-

mi, tafl›d›¤› büyük tedavi potansi-

yeline karfl›n, önemli bir darbo¤az›

aflmakta zorlanacak gibi: Pa-

ra.  Hibridomalardan  mo-

noklanal  üretmenin  en

ekonomik yolu, biyoreak-

tör denen devasa tanklar

kurmak.  Uzmanlar,  60

ton  kapasiteli  bir  biyo-

reaktör  tesisinin  yaln›zca

dört  de¤iflik  monoklanal

üretebilece¤ini  hesapl›yor-

lar.  2010  y›l›na  kadar  100

monoklonalin piyasaya ç›kma-

s› beklentisi, 25 yeni tesisin dev-

reye  sokulmas›  anlam›na  geliyor.  Bu

da 3 ila 5 y›l içinde 5 milyar dolar har-

camayla  bu  tesislerin  yap›lmas›  ve

PDA’dan  onay  almas›n›  gerektiriyor

ki, buna ihtimal veren kimse yok gibi.

Bu gerçek karfl›s›nda baz› firmalar

gözlerini daha ucuz çözümlere çeviri-

yorlar ve seçilmifl antikorlara ait gen-

leri  tafl›yan  transgenik  hayvan  ve  bit-

kilere  yöneliyorlar.  Transgenik  yön-

temlerle  üretilen  memeli  hayvanlar›n

sütünde,  istenilen  monoklonal  anti-

korlar  elde  edilebilir.  Birtak›m  saflafl-

t›rma  problemleriyle  karfl›lafl›lsa  da,

bu yöntem oldukça ucuza mal olmak-

ta. Ancak, FDA’n›n transgenik canl›lar

arac›l›¤›yla  üretimi  yap›lan  ilaçlara

karfl›  nas›l  bir  düzenleme  getirece¤i

henüz bilinmiyor.

Epicyte  ve  Dow  adl›  iki  firma,  mo-

noklonal antikor oluflturan m›s›r bitki-

si üretimi üzerinde çal›fl›yor. Bu bitki-

lerden  elde  edilecek  monoklonaller,

dudak  ya  da  di¤er  mukozal  yüzeyler-

de kullan›labilen krem ve merhemler-

le,  mide-ba¤›rsak  ve  solunum  yollar›

enfeksiyonlar› için a¤›z yoluyla al›nan

ilaçlarda kullan›lacak. Ayr›ca, alterna-

tif bir do¤um kontrol yöntemi olarak,

spermlere  ba¤lanacak  monoklonaller-

le, genital si¤illere ve serviks kanseri-

ne  yol  açabilen  papilloma  virüsüne

karfl› monoklonaller üretilmesi üzerin-

de de çal›fl›l›yor.

D e n i z   C a n d a fl

Hacettepe Üniversitesi Biyoloji Bölümü

Zooloji Anabilimdal›

Kaynaklar

http://www.sciam.com/2001/1001issue/1001ezzell.html

http://www.whfreeman.com/immunology/CH05/mabs.htm

http://www.fitzgerald-fii.com/

http://www.stifud.a.se/mabguidel.html

http://www.pslgroup.com/dg/2012a.htm

http://cancer.med.upenn.edu/specialty/med_onc/mm_moab_rx.html

54

Ocak 2002



B‹L‹M

ve

TEKN‹K





Поделитесь с Вашими друзьями:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə