GÜRCÜstanda türk məNŞƏLİ



Yüklə 1.54 Mb.
səhifə9/22
tarix29.05.2017
ölçüsü1.54 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   22

Araşperan-  Laqodex r-nunda  kənd adı (112, 152).Ərəbcə əreş “ dayanacaq” və farsca bəran “sahil, kənar” sözlərindəndir.

Arıqlı- Bolnisi r-nunda kənd  adı.  Borçalı qəzasında Aruqlu kimidir.(181, 20). Gürcücə yazılışı Aruxlo (112, 153).İndi Maxiduri adlanır.  Aruqlu 60 ailədən, iki qoldan ibarət el kimi qeyd olunur(155, 1, 415). 1728-ci ilə aid  mə’lumata görə Tiflis  əyalətinin Dəmirçi Həsənli nahiyəsində Aruqlu adlı iki elin yaşadığı göstərilir: biri Aruqluoğlu camaatı, digəri Yüzbaşı tayfasının Aruqlu camaatı(34, 159-160). İrəvan əyalətinin Şirakel (Şörəyəl) nahiyəsində Arıqlı və Azərbaycanda Yelizavetpol(Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında ( indi Ermənistanın Sisyan r-nunda)  Arıqlı kənd adları(bax: 6, 121) ilə mənşəcə  eynidir. Arıqlı kimi qeyd olunan bu kənd Həsən Qocalı , Salioğlu  Sisqala və Daşdı Qullar  məntəqələrini əhatə edən icma idi. Kənd qıpçaqların Arıq tayfasının (233,82) adını əks etdirə bilər. Orta Asiyada qıpçaq mənşəli qaraqalpaqlarda indi də Arıq tayfası vardır.   Şərqi Anadoluda  Boxtan əyalətinin Aruq mahalından(Şərəfxan Bidlisidə-Ereqli(234,293) çıxma ailələrin  özləri ilə gətirdiyi  addır (Anadolu yarımadasındakı “Ereqli”,  daha dəqiqi, “Bender Ereqli” isə yunan dilində Qerakle” adından təhrifdir. (bax: 6,126-127.)

Aritistskali- Tiflis quberniyasının Siqnax qəzasında çay adı (181, 19).   Şimali Qafqazın Kuban əyalətində Ariti çay adı (yenə orada) ilə eynidir.Qədim türk dillərində ariti “təmiz” (126,53) sözündəndir. “Təmiz (şəffaf) çay” mə’nasındadır.

Armanis- Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında kənd adı (181,19). X1X əsrin 70-ci illərində Calaloğlu kənd icmasına mənsub məntəqələrdən idi. Həmin əsrin ortalarında kənddə Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. Türk dillərində orman- “düzən yerdə meşə”(172,581) sözündən və gürcü dilində “is” şəkilçisindən ibarətdir.

Armudlu- Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında kənd adı(181.19). Tiflis əyalətinin Pətək nahiyəsində Armudlu kəndidir (34,160). İndi Ermənistanın Quqar r-nundadır. 1920-ci ildə əhalisi qovulduğundan kənd dağıdılmışdır. Cənubi Qafqazda çoxlu Armudlu kəndlərindən biridir. Armud olan yer mə’nasındadır.

Armudlu Başqa-  Tiflis əyalətinin Pətək nahiyəsində kənad adı (34, 160). İkinci Armudlu (yaxud digər  Armudlu kəndi) mə’nasındadır.

Armudlu- Dmanisi r-nunda kənd adı. 1949-cu ildə gürcücə Pantiyani adlandırılmışdır (112,261). Calaloğlu kənd icmasına mənsub məntəqələrdən biri. Həmin əsrin ortalarında kənddə  Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir.

Armudludərə- Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında çay adı (181, 20). Çay axdığı dərənin adındandır.

Arpalı-Borçalı bölgəsində sancaq adı (141).Qarapapaxların bir tirəsinin adındandır.

Arpa qobusu- Qardabani r-nunda qobu adı(22,28).

Arpalıq- Dmanisi r-nunda yer adı(22,28). Borçalı bölgəsində yaşamış, lakin X1X əsrin əvvəllərində Türkiyəyə köçüb getmiş Qarapapax elinin bir oymağının adıdır(7).

Artana- Telavi r-nunda kənd adı. X1 əsrə aid gürcü  mənbəyində Artaani kimidir(170,24). Bu mə’lumatı şərh edən Q.V. Sulaya yazır ki, hazırda bu yaşayış məntəqəsi Ardaqanidir (170,qeyd 49). İlk dəfə olaraq V11 əsrə aid mənbədə Quqar əyalətinin mahallarından birinin Ardaqan  adlandığı yazılmışdır (71). Qars əyalətinin Ardaqan (Ərdəhan) mahal adı ilə müqayisədə aydın olur ki, bu ad da türkcə Ər-toqan  şəxs adındandır.

Artanaş qışlağı-  Loru sancağının Güney nahiyəsində kənd adı. Türkiyədə Ardanuc, İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında Ardaniç kənd adları və  Göycə gölünün şərq hissəsində körfəzin və yarımadanın adı olan Ardanış adı ilə ehtimal ki, eynidir (bax: 6,126).

Artax- Tiflis  quberniyasının  Axalsix qəzasında kənd adı (181, 20).

Aruqlu-  Tiflis  quberniyasının Borçalı qəzasında kənd adı(181, 20).  Bu  qəzada  iki Aruqlu adı vardır. Onlardan biri indi Bolnisi rayonunda Arıqlı kimidir. Bax: Arıqlı.Digər Aruqlu həm də Məryəmlu adlanmışdı(yenə orada).

Arxa- Tiflis quberniyasının Tiflis qəzasında dağ adı(181, 20). Türk dillərində arka “dağın meşə ilə örtülü şimal hissəsi” (99,238) arqa “dağ meşəsi” sözündəndir.

Arxalı- Tiflis quberniyasının Tioneti qəzasında  kənd adı(181. 20).

Arxacbulaq-  Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında bulaq  adı (181, 20). Türk dillərində arkaç “ dağın arxası”, “dağın gün düşməyən hissəsi, quzeyi”(206, 1, 291) sözündəndir. Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında  Arxaçtəpə(181,20).  Azərbaycanda indi Oğuz r-nunda Qaynararxac, Dağlıq Qarabağda Qızıl Arxac,  Gədəbəy r-nunda Qara Arxaç, Qubadlı və Cəbrayıl r-larında Arxaçdərəsi, İrəvan quberniyasının Eçmiadzin qəzasında Xan-Arxac toponimləri ilə yenidir. Arxac həm də qoyun sürüsünün dağ yamacında saxlandığı yerdir.Bax: 6,129-130.

Arxlıqala-  Bolnisi r-nunda qədim qala adı. Gürcücə yazılışı Arxitsixe.

Arçasan- Loru əyalətində kənd adı(241).

Arçaxluq-  Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında dağ (181, 21). Arçalıq- ardıclıq deməkdir.

Arçis- Tiflis  quberniyasının  Borçalı qəzasında kənd adı(181, 21). X1X əsrin əvvəllərində kənddə Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. Həmin əsrin 70-ci illərində Şınıx kənd icmasına mənsub məntəqələrdən idi.Türk dillərində arçaq(ardıc) ağac adındandır.

Arçud- Borçalı bölgəsində kənd adı(241). İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında bir  azərbaycanlı kəndi də (1988-ci ildə həmin kəndin 700 ailəsi Azərbaycana deportasiya edilmişdir) Arçut adlanırdı. Həmin qəzada Arçut adlı xaraba kənd vardı(181,21). Türk dillərində  arça (ardıc) ağac adındandır.Bax: 6, 130.

Arçoeti-Tiflis quberniyasının Duşeti qəzasında kənd adı  (181, 21). Gəncə quberniyasınınZəngəzur qəzasında indi Ermənistanda Qafan r-nunda Arçazur dağ adı ilə (181,21) eynidir. Bax: 6,130. Türk dillərində arça (ardıc) sözündən və gürcücə yer, məkan bildirən “eti” şəkilçisindən ibarətdir.

Arçakeli-(Zendolaantkari) - Tiflis quberniyasının Duşeti qəzasında kənd adı (181,19). “Arcakali” formasında toponim 1392-ci ilə aid mənbədə çəkilmişdir(111,105). İndi Duşet r-nunda Arçueli kimidir (112,153).

Arşa- Tiflis quberniyasının Duşet qəzasında kənd adı (181, 21).  Azərbaycanda Quba qəzasında Arşalı (yenə orada) və Dağıstanın Darqin dairəsində Arşi, Şimali Qafqazın Ter əyalətinin Sunca dairəsində Arşiti (yenə orada )  kənd adları ilə eynidir.Türk mənşəli Arşa tayfasının adındandır.

Asanuri -  Tiflis quberniyasının Siqnax qəzasında kənd adı(112, 153). Həsən şəxs adındandır.

Asan Xocalo- Bolnisi r-nunda kənd adı  (112,153). Həsən Xocalı adının gürcücə yazılışıdır.

Askilauris-Seri  - Tiflis quberniyasının Tianeti qəzasında dağın suayırıcı (181, 21).Qədim bulqarların Eskil , Eseqel tayfasının adını(81,235) əks etdirir. Mesxetidə Askilli dağ və  Azərbaycanda Əzgilli(Beyləqan və Xanlar r-nları) kənd adları ilə eynidir.

Askilauri-  Saqareco r-nunda kənd adı (112, 153). Qədim türk mənşəli bulqarların Eseqel (Eseqel) tayfasının adını əks etdirir. Qaraqalpaqlarda Eskilli tayfa adı vardır.

Askisskali- Kutaisi quberiniyasının Leçxum qəzasında çay adı (181,21).Aski çay mə’nasında.

Aslankənd- Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında xaraba kənd adı (181, 21).  Aslan şəxs adındandır.

Asmaşi-  Kutaisi quberniyasının Leçxum qəzasında bulaq adı(181, 21).  İrəvan quberniyasının Sürməli qəzasında Asma, Şimali Qafqazda Stavropol quberniyasında Asmaevo (181, 21) kənd adları ilə mə’naca eynidir. Azərbaycanda Xaçmaz r-nunda Asmaçay  hidronimi də bu sıraya aiddir.  Türk dillərində asma, asba  ”yayda quruyan su mənbəyi(bulaq, çay)” (150,14) sözündəndir.

Aspara- Tiflis quberniyasının Axalkalaki qəzasında xaraba kənd adı (181, 21).Qədim türkmənşəli Az tayfasının adından və farsca  para “kənd” sözündən ibarətdir.

Assa- Tiflis quberniyasının Tioneti qəzasında çay adı (181, 21).  Dağıstanın Qunib dairəsində Assa kənd adı (yenə orada) ilə ehtimal ki, eynidir.Türk dillərində as “çayın ağzı”(172,58) sözündəndir.

Asxi-  Kutaisi quberniyasının Leçxum qəzasınında  dağ adı(181. 22). Türk dillərində aska “alınmaz (yə’ni  zirvəsinə  qalxmaq mümkün olmayan) qayalı dağ” (172,58) sözünün gürcü dilinə uyğunlaşdırılmış ( sözün sonundakı “a” səsinin gürcü dilində “i” adlıq hal şəkilçisi ilə əvəzlənməsi)  formasıdır. Monqol dilində asqa  “daş(qaya parçaları səpintisi)”, qırğız, dilində aska “qaya”(76,35) mə’nalarındandır.İrəvan əyalətinin Sisyan nahiyəsində 1590-cı ilə aid mə’lumata görə  Əskəmor,  İranda  Aşqabat, Türkmənistanın paytaxtı Aşqabad(əsli Aşqapat) , Türkiyədə Aşqabad (aska, aşqa və türk dillərində bət”üz” “ səth” , “müəyyən yerin üstü” sözlərindən )  toponimləri ilə mə’naca eynidir.

Atan- Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında kənd adı (181, 22).  Gürcüstanın Suxumi dairəsində də bir kənd Atan adlanırdı (yenə orada). X1X əsrin ortalarında əhalisi ermənilər idi. Türk dillərində atan  “burulmuş,axtalanmış dəvə”, “işlək dəvə” sözündəndir.

Atatəpə- Tiflis əyalətinin Pətək nahiyəsində  (indi Borçalı bölgəsində) kənd adı (34, 160). Ordakı Adatəpə dağının adındandır.   Azərbaycanın Samux mahalında Adabaş(142) və İrəvan quberniyasının  Novobayazid qəzasında Adatəpə, dağ adları(181, 6) ilə eynidir. Digər adı Ardanış olan bu dağ Qazax-Borçalı elləri üçün  yaylaq yerləri olmuşdur. Əsli Adatəpə yaxud Adaytəpə. Türk dillərində ada(aday) və təpə sözlərindən ibarətdir. Ada(aday) həm “dörd tərəfi su ilə əhatə olunmuş quru yer“, həm də  düzənlikdə  təpə mə’nasındadır. Türkmənistan  toponimiyasında  ada, “qum təpəsi” sözü barədə bax: 236. s. 23.

Atkala- Kutaisi quberniyasının Leçxum qəzasında çay adı (181, 22).

Atskuri- Axalsix r-nunda kənd adı. Görkəmli ictimai xadim Ömər Faiq Nemanzadənin kəndidir.  Axısqa türklərinin  yaşayış məntəqəsidir. Səlcuq oğuzlarının Yazqur tayfasınını adını əks etdirir.

Axa- Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında kənd adı(181,23).  Şimali Qafqazın Ter əyalətinin Nalçik dairəsində Axadağ adı ilə (181, 23) eynidir. Bizcə aka, əkə (ağa) “böyük qardaş” sözündəndir.

Axalaşan-  Tiflis əyalətinin Pətək nahiyəsində (indiki Borçalı bölgəsində)  kənd adı(34, 160). Ehtimal ki, gürcü dilində Axalişeni “Yeni kənd” adının təhrifidir.

Axali Abastumani- Zuqdidi r-nunda kənd adı.Gürcücə axali “təzə”, “yeni” və türkcə Abastuman toponimindən ibarətdir. Bax: Abastumani.

Axali Burquli- Duşeti r-nunda kənd adı (112,154).Gürcü dilində axali “təzə”, “yeni” və Burqulu kənd adındandır. Burqulu kənd adı  türk mənşəli Burqu tayfasının adındandır.

Axali-Lalalo- Marneuli r-nunda kənd adı(112, 154). Gürcü dilində axali “yeni”, “təzə” və Lələli kənd adının gürcücə yazılış formasıdır. Bax: Lələli.

Axali-Mamudlo- Marneuli r-nunda kənd adı (112, 154). Gürcü dilində axali “yeni”, “təzə” və  Mahmudlu kənd adındandır.

Axalsix-  Gürcüstanda bir qəzanın (indi bir r-nun) adı. Qədim mənbələrdə çəkilən Tao (erməni mənbələrində Tayk) əyalətinin ərazisini əhatə edir. V11 əsrə aid   ermənicə mənbədə Tayk mahalının adı çəkilir. Həmin mahal adlarının hamısı türkmənşəlidir. Axalsix toponimi  isə gürcücə axali- “yeni”, “təzə” və tsixe “qala” sözlərindəndir. Ermənicə bu ad Axlsxa,  Anadolu türklərində  Axiska kimidir. Azərbaycanlılarda isə  Axısqa formasındadır. Bölgədə yaşayan türklər “Axısqa türkləri” adlanır.  Bu məntəqənin adı  “Kitabi-Dədə Qorqud” eposunda və başqa elmi mə’lumatda (43,26)  Aqsəqa kimi çəkilir. Yunan dilində aqios “müqəddəs” (oradakı xristian  ibadətgahına görə) və türk dillərində köy (kənd) sözlərindəndir.

İrəvan əyalətinin Dərə-Ələyəz mahalında da  Axasku (Aqiosköy adından təhrif) adlı kənd vardı. Azərbaycanda Aqstafa toponimi (Aqios “müqəddəs” və  təpə sözlərindən) ilə mə’naca birliyinə malikdir.

Axalıq- Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında kənd adı( 131, 416).  Tiflis əyalətinin Pətək nahiyəsində iki kənd Axalıq adlanıb(34,160). Kənddə X1X əsrin ikinci yarısında Türkiyədən gəlmə ermənilər və yunanlar  yaşayırdı (131,416).

Birincisi, kəndin adı ərəb dilində əxi(Sufi-dərviş cəmiyyətləri üzvlərinin bir birinə verdiyi ad,  ərəbcə əxi “qardaş”  sözündən) və Azərbaycan dilində -lik şəkilçisindən ibarətdir. Orta əsrlərdə Səfəvi şahları Ermənistanda,  Azərbaycanda və qismən Gürcüstanda əxilərə torpaq (əkin) sahələri və hətta kiçik yaşayış məntəqələri bağışlayırdılar. Ondan sonra həmin əkin sahələri (zəraətlər) və məntəqələrin  adlarının  əvvəli “əxi” sözündən ibarət olurdu. Sonralar bu  toponimlərdə əxi sözü təhrifə uğrayaraq çox hallarda “ağa” formasına düşmüşdür. Axalıq “əxiyə” mənsub yer, məntəqə “ mə’nasındadır.

İkincisi, toponim ərəb mənbələrində Dəclə çayının sahilində qeyd olunmuş Axul əyalətindən gəlmiş ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmış məntəqənin adıdır, “Axul” adı gətirilmədir. Belə halda Axalıq “Axulluq”, “Axuldan gəlmə” mə’nasındadır. Bax: Haxılı.

Axateli-Telavi r-nunda kənd adı (112,155). Əxi və ərəbcə tel “təpə” sözlərindəndir.

Axaşen-Tiflis quberniyasının Axalkalaki qəzasında kənd adı. Qars əyalətinin Ərdahan dairəsində Axaşen kənd, həmin dairədə Axaşen xaraba kənd və həmin əyalətin Artvin və Batum dairələrində Axaşenqışlaq kənd adları (181) ilə eynidir.

Axkerpi-Marneuli r-nunda kənd adı (112,155). Bax: Aq-körpü.

Axirzaman- Borçalı bölgəsində  kənd adı (34).

Axpat- Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında kənd adı (181, 24).  Ehtimal ki, Aqbad adından təhrifdir.  Axpat, Axuri, Varnaq və Sənanin kəndlərini əhatə edən icmanın adı idi. X1X əsrin əvvəllərində kənddə Türkiyədən gəlmə ermənilər məskunlaşmışdı.Bax: Aqbat.

Axpat-Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında xaraba kənd adı(181. 24).

Axtala-Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında(indi Ermənistanın Tumanyan r-nunda) kənd adı (181,24).Çətindağın ətəyindən keçən dəmiryol stansiyası da Axtala adlanır (21,125). Kənd qonşu Çoçkənd sovxozu ilə birləşdirilmişdir (21,126)  Gürcü mənbələrində ilk dəfə 1392-ci ildən mə’lumdur (111,102).  1590-cı ilə aid türkcə mənbədə Loru bölgəsində Axtala sancaq adı kimi qeyd olunur (241). Əsli Aqtala. Qədim türk dillərində  aq “əlverişli”(126,48) və tala (meşə içərisində çəmənlik yer) sözlərindəndir.Gürcüstanın  qədim türkmənşəli “tala” sözü Baytala, Qaratala, Kaşkatala, Kiçik Axtala, Köhnə Aqtala, Saburtala, Salerktala və b. toponimlərdə saxlanılmışdır. Bu toponimlərdə “tala” sözü Azərbaycanda  İtitala(Balakən r-nu), , Baqtala və Qaratala (Qax  r-nu), Zaqatala, Uzuntala, Xırxatala və b. oykonimlərdə saxlanılmışdır.

Axtalı- Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında Çoçkənd  yaxınlığında dağın adı (179,268).

Axuti- Kutaisi quberniyasının Zuqdudi  qəzasında kənd adı (181. 24). Bax: Akuta.

Açadara-Suxumi r-nunda kənd adı(112, 156).Açadarı,Acıdərə  adının gürcücə yazılışıdır. Türk dillərində acu “dağ aşırımı” “dağ keçidi”(172,61) və dərə sözlərindən ibarətdir.

Açandərə- Qulripşi r-nunda kənd adı(112,156).

Açandərə- Qudauta r-nunda kənd adı(112,) 1953-cü ildə gürcücə Qup-Aqu adlandırılmışdır. (112,262).

Aciskənd-Marneuli r-nunda kənd adı (112,149). Hacıkənd adının gürcücə yazılışıdır.

Acimiçiqra- Qudaut r-nunda kənd adı (112, 149).Azərbaycan dilində acı( duzlu) və türk dillərində çoqra, çoqrak “mineral bulaq”, “qaynaq” (126,154)sözlərindəndir. “Acıbulaq“ mə’nasında- dır. Azərbaycanda Çiraqqala (əsli Çiqrakqala, yə’ni bulaq yaxud qaynaq üstündəki qala, həqiqətdə də orada Qalaaltı qəsəbəsində məşhur mineral bulaq vardır), Kuban əyalətində Bet-Murza Çoxrak, Koş Çoxrak toponimləri ilə mə’naca eynidir. Bax: Çaxraçay.

Acir- Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında çay adı(181,7).

Acıtəpə-Tiflis quberniyasının Tiflis qəzasında dağ adı. (181, 4).Bax: Açadərə.

Aşağı Avçala-  Tiflis quberniyasının Tiflis qəzasında kənd adı(181, 3).. Bax: Yuxarı Avçala.

Aşağı Aqkalafa- Tiflis quberniyasının Tiflis qəzasında (indi Tetriskaro r-nunda ) kənd adı (181. 5). Gürcücə yazılış forması Kvemo Aqkalapi.

Aşağı Alvan- Axmeti r-nunda kənd adı (112 190). Gürcücə yazılışı  Kvemo Alvani.    Qədim türkmənşəli Alban tayfasının adındandır.

Aşağı Amirni- Duşeti r-nunda kənd adı (112, 190.) Gürcücə yazılışı Kvemo Amirni .Bax: İmirli.

Aşağı Bənəfşəçay-  Borçalı bölgəsində  kənd adı (241). Bax Banuşçay.

Aşağı Qarabulaq- Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında (indi Dmanisi r-nunda) kənd adı (181, 114). Gürcücə yazılışı Kvemo Karabulaqi (112, 191).

Aşağı Qaradərzi-  Tiflis əyalətinin Pətək nahiyəsində kənd adı(34,161).

Aşaği Apiançi- Suxumi r-nunda kənd adı. 1955-ci ildə Nicni Apiançi adlandırılmışdır (112, 266).

Aşağı Qarakənd-  Tiflis əyalətinin Pətək nahiyəsində kənd adı (34, 160).

Aşağı Qoşaqala- Bolnisi r-nunda kənd adı. Gürcücə yazılışı Kvemo Koşkalisi (112, 191).

Aşağı Qulaver- Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında kənd adı (181. 68). Gürcücə yazılışı Kvemo Qulaveri.Mənbədə Borçalı sahəsində əhali azərbaycanlılardan ibarət Güləvər kəndi kimi qeyd olunmuşdur(141).

Aşağı Qullar-Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında (indi Marneuli r-nunda) kənd adı (181, 47). Gürcücə yazılışı Kvemo Kulari. Bax: Qullar .

Aşağı Dmanisi-Tiflis quberniyasının Tiflis qəzasında kənd adı(181, 89).

Aşağı Qoşakilsə-  Bolnisi  r-nunda Xramçay vadisində kənd adı. Gürcücə yazılışı Kvemo Koşakilisa. Bax :    Yuxarı Qoşakilsə.

Aşağı Kəpənəkçi Qardabani r-nunda kənd adı. Gürcücə yazılışı Kvemo Kapanakçi (112, 191.).

Aşağı Maqaro- Siqnax r-nunda kənd adı.Gürcücə yazılışı  Kvemo Maqara(112, 191).

Aşağı Ortuni- r-nunda kənd adı. Gürcücə yazılışı  Kvemo Ortuni. Qədim türk dillərində ortun “ortada yerləşən”(126,371) sözündəndir.

Aşağı Oruzman- Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında kənd adı. Hamamlı kənd icmasına mənsub məntəqələrdən idi.  Qıpçaqların Orus (Uruz)  tayfasının (bax:Urosxevi) adından və türk dillərində man “qoyun üçün hasarlanmış yer (müq.et. Qazaxıstanda  Manqışlaq) sözündəndir.

Aşağı Saral-Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında kənd adı (181,219). Orta əsrdə Borçalı  bölgəsində yaşamış  Qarapapaxların Saral tayfasının adındandır.Bax: Yuxarı Saral.

Aşağı Sarımsaqlı-  Borçalı bölgəsində kənd adı (34).

Aşağı Torsa- Kutaisi quberniyasının Zuqdidi qəzasında kənd adı (181, 246).

Aşağı Fındıqlı-Suxumi r-nunda kənd adı. 1948-ci ildə gürcücə Kvemo Txilovani adlandırılmışdır(112, 266).

Aşağı Hamamlı-  Borçalı sahəsində kənd adı(142). Bax: Hamamlı.

Aşağı Xandak- Tiflis quberniyasının Qori qəzasında kənd adı (181, 158). Bax:Xandak.

Aşağı Xaraba-Kaspi r-nunda kənd adı.Gürcücə yazılışı Kvemo Xaraba (112, 198). Bax: Yuxarı Xaraba.

Aşağı Çala- Kaspi r-nunda kənd adı. Gürcücə yazılışı Kvemo Çala .

Aşağı Çarqalı-Tiflis quberniyasının Tioneti qəzasında kənd adı (181, 213). Bax:Çarqalı.

Aşağı Cinis-  Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında kənd adı (131, 408). X1X əsrin ortalarında kənddə Türkiyədən gəlmə yunanlar yerləşdirilmişdir. Bax:Cinis. Mənşəcə erkən orta əsrlərdə Gürcüstanda yaşamış qədim türkmənşəli Cin tayfasının adındandır.

Aşağı Cığalu- Borçalı bölgəsində  kənd adı (141). Əsli “Çik eli(tayfası)”. Qədim türkmənşəli Çik tayfasının adını əks etdirir.Bax: Cıqallı.

Aşaroğlu-Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında qışlaq adı (181,25). Aşaroğlu nəsil adındandır.

Aşqala-Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında (indi Kazbeqi r-nunda) kənd adı. X1X əsrin əvvəllərində Türkiyədən gəlmiş ermənilərin özləri ilə gətirdiyi addır. Türkiyənin şərqində Ərzurum qalasının digər adı Aşqaladır. İrəvan quberniyasında Şirak düzünün cənub şərqində Aşqala dağ (bax: 6,135) adı ilə mə’naca eynidir.

Aşıqlı- Tiflis əyalətinin Ağcaqala nahiyəsində el adı (34,162). Mənbədə “Ərəbli oymağının Aşıqlı camaatı” kimidir (yenə orada).

Aşuqassopeli-Borçalı r-nunda kənd adı. Aşıqkəndi adının gürcücə yazılışıdır.

= B =


Babakar-Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında dağ adı. (181,26). Əsli Babaqar. Azərbaycan dililndə baba (pir, müqəddəs yer) və türk dillərində qar “alınmaz” (sıldırım) qaya (149,107) ya da ərəb dilində qar “mağara” sözlərindəndir. Bax: Aqakar.

Babakişilər- Bolnisi r-nunda kənd adı. Gürcücə Muşevani  adlanır (Hürriyyət” qəz. 1997, № 20).

Babaxanlı-  Tiflis əyalətinin Pətək nahiyəsində (indi Borçalı bölgəsində) kənd adı (241, 107). XVII əsrdə İrəvan xanlığının Şörəyəl mahalında da  kənd Babaxanlı adlanırdı(bax: 6,142). XV əsrdə Borçalı bölgəsindən çıxmış bir qrup ailə Qızılbaşlara qoşulmuşdur. Qızılbaş tayfaları içərisində Bozçalu ( səhvi Borçalu) adlı kiçik bir tayfa da vardı (bax:16.). Bu tayfanın əmirlərinin birinin adı  Babaxan (209,116). Olduğundan onun şərəfinə  Babaxanlı adlandırılmışdı.  İrəvan xanlığının kəndlərindən birinin adı da Babaxanlıdır. (bax: 6,142).

Babacan- Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında (indi Ermənistanda) çay adı (181,26).  Dəbəd çayının sağ qoludur. Çay axdığı “Babacan dərəsi”nin adındandır. İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında olan Babacan  kəndinin əhalisi 1988-ci ildə Azərbaycana  deportasiya edilmişdir. Bax: 6,143.

Baqdadi- Laqodexi r-nunda kənd adı (112,156).1940-cı ildə Mayakovski  adlanır (112,257).  İrəvan xanlığının Şirakel (Şörəyəl) mahalında Bağdad kənd və dağ adları (6,143) ilə eynidir. Türk tayfalarının miqrasiyası ilə  İraqdan(Bağdaddan) gətirilmə addır.

Baqadiki-  Loru  sancağının Güney nahiyəsində kənd adı(241). Buqa(erkən maral) və dik (hündür yer) sözlərindən ibarətdir.

Bazaleti- Tiflis quberniyasının Duşet qəzasında (indi Duşeti r-nunda) kənd adı(181). Xəzərlərin Bizal tayfasının (81,237 və 82,35) adından və gürcücə eti “yer” sözündəndir.

Bazaleti- Orconikidze r-nunda kənd adı (112,157).

Bazarxana- Aspinza r-nunda kənd adı.Axısqa türklərindən ibarət əhalisi 1944-cü ildə deportasiya edilmiş kəndlərdəndir(29).

Bazarxevi- Tiflis quberniyasının Siqnax qəzasında kənd adı(181,28). Bazar etnonimindən və gürcücə xevi “dərə” sözündəndir. Gürcüstanda  Bazari yaşayış məntəqə adı  1392-ci ildə çəkilmişdir (140,146). Qıpçaq mənşəli Basar tayfasının (233,82) adındandır.  Qırqızlarda Bazar, qaraqalpaqlarda və kalmıklarda Basar tayfaları mə’lumdur (bax:106). Qafqazda “bazar” sözündən düzəlmiş çoxlu dağ, çay və kənd adları vardı: Bazarçay, Bazaryurd,  Şimali  Qafqazda Qaranoqay dairəsində Bazar-Nur, Zaqatala qəzasında Bazarqobu və s. Zaqatala rayonun Çobankol kəndinin bir məhəlləsi də Bazar adlanır. Həmin rayonda əhalisi  azərbaycanlılardan ibarət Qımır kəndinin tam adı Qımırbazar, Car kəndinin qədim adı isə  Carbazar olmuşdur. İ.P.Lineviçin 1873-cü ilə aid mə’lumatında Zaqatala dairəsində 3 ailədən ibarət Bazartala kəndinin adı çəkilir. Azərbaycanda Dəvəçi Bazar orta əsrlərdə Yurd Bazar Anbarçi (Kürlə Arazın qovşağında) toponimi mə’lumdur(6,144).Bax: 106, s.60-61.

Bazik-İn- Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında dağ adı(181,28). Türk dillərində bazuk “iri”,”nəhəng” və in “mağara”,”zaqa”(126,209) sözlərindən ibarətdir.X1X əsrdə İrəvan quberniyasının  Eçmiadzin qəzasında Bazikit dağ və həmin quberniyanın  Aleksandropol qəzasında Bezikzor kənd adları ilə (yenə orada) mə’naca eynidir.

Bayazidlu- Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında kənd adı(181,34). Qazax qəzasında (Şəmşəddil mahalında) Bayazidlu kənd adı ilə eynidir. Türkiyənin Bayazid əyalətindən gəlmiş ailələrdən özləri ilə gətirdikləri addır.

Bayantxevi-Tiflis quberniyasının Qori qəzasında kənd adı(181,34). Azərbaycanda Bayan (Daşkəsən r-nu) və  İranda (202,32) çoxlu Bayan kənd adları ilə eynidir. Qədim türkmənşəli Bayan tayfasının adından (bax: 106,60) və gürcücə xevi “dərə”   sözündəndir.

Bayaskaya-Tiflis quberniyasının Axalsix qəzasında dağ adı(181,34). Türk dillərində bayaz “ağ” və kaya (qaya) sözlərindəndir.  Aqqaya mə’nasındadır.

Bayatlı- Borçalı bölgəsində kənd adı(142).Oğuzların Bayat tayfasının adındandır.

Bayburt-Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında xaraba kənd adı (181, 118). Qızılbaşların Bayburdlu tayfasının (187,92) adındandır. Bayburd (digər adı Amid) Anadolu yarımadasında, Ərzincan yaxınlığında qədim qalanın adıdır. V əsrə aid  mənbədə Baybert(134, 11 kitab,37-ci fəsil), “Kitabi Dədə Qorqud”da Bayburd kimidir.Orta əsrlərdə Türkiyədə Bayburd həm şəhər-qalanın, həm də Əmirhacılı və Oğulbəyli  qollarından ibarət türkmənşəli  tayfaların adı idi(52,188). İrəvan xanlığının Qarnibasar mahalında da bir kənd Bayburt adlanırdı (bax: 6,145).

Baydar- Borçalı distansiyasında  düzənlik adı.  Maldar ellər üçün aran (qışlaq)  idi (179,269).

1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   22


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə