Gender qiYMƏTLƏNDİRMƏSİ



Yüklə 84.84 Kb.
PDF просмотр
tarix22.07.2017
ölçüsü84.84 Kb.

Ölkə Tərəfdaşlıq Strategiyası

: A


zərbaycan, 2014–

2018 


 

 



 

GENDER 

QİYMƏTLƏNDİRMƏSİ

 

(İCMAL)

1

 

 

 



1. 

Giriş və İnkişaf Konteksti

 

1. 


Azərbayc

an 


bəzi sferalarda (təhsil və savadlılıq səviyyəsi) gender bərabərliyinə yaxın bir 

vəziyyəti nümayiş etdirir

lakin ümumilikdə qadınların səlahiyyətləndirilməsi, xüsusilə qadınların 



ictimai  və  siyasi  sferalarda  və  qərarvermədə  iştirakı  baxımından 

ayd


ı

n  qeyri-

bərabərsizlik 

göstərir.  Azərbaycanın  Gender  Bərabərsizliyi  İndeksi

  (GII)  0.314-

dir  və  2011

-

ci  ildə 



146  ölk

ə 

arasında 50



-

cı yerdə sıralanır. Azərbaycanda deputat yerlərinin 16%

-

i qadınlar tərəfindən təmsil 



olunur.  Qadınların 

65%-


i  ikinci  dərəcəli  və  ali  təhsil  səviyyəsinə  çatdığı  halda  bu

 

göstərici 



kişilərdə  62%

-

dir.  Qadınların  əmək  bazarında  iştirakı  60%  lakin



 

kişilərin  iştirakı  isə  67%  təşkil 

edir ki, bu digər MDB ölkələri ilə müqayisədə nisbətən yüksəkdir.  

 

 



2. 

Azərbayc


an

da  gender  münasibətlərinə bir  çox faktorlar  təsir  edir

lakin üç  əsas  təsirlər 



bunlardır:  (i)  gender  bərabərliyi  üzrə  Sovet  siyasətinin  mirası  nəticəsində  gender  bərabərliyi 

siyasi  və  iqtisadi  təmsilçilikdə  kvotalar  vasitəsilə  müəyyən  dərəcədə  mövcuddur,  (ii)  keçid 

dövründə olan sosial və iqtisadi çətinliklər

in

, Azərbaycan torpaqlarının zəbt edilməsi ilə 



daha da 

kəskinləşməsi,  və  (iii)  ənənəvi  Azərbaycan  dəyərləri  və  mədəniyyətinin  təsiri.  Gender 

bərabərliyinə  Sovet  yanaşması  təhsil,  səhiyyə,  və  məşğulluq  və  müəyyən  dərəcədə  siyasi 

idarəçilik  baxımından  kişi  və  qadınlara  formal  bərabərlik  təmin  etmişdir.

  L

akin  bu  müddət 



ərzində,  qadınlar  heç  bir  zaman  ödənilməyən  iş,  əsasən  uşağa  qulluq  və  digər  təsərrüfat 

öhdəlikləri kimi ənənəvi məsuliyyətlərdən azad olmamışlar.  

 

 

2. 



Azərbaycanda  Gender  Bərabərliyinin  Təşviqi  üzrə 

Qaydalar 

və  İnstitusional 

Mexanizmlər 

 

3. 


Keçid  dövründən  indiyədək,  hökumət  milli  qanunvericilikdə,  Konstitusiya  daxil  olmaqla, 

gender  bərabərliyinə  güclü

 

qətiyyət  göstərmiş  və



 

Fəaliyyət  üçün  Pekin  Platformasına  və 

Qadınlara  Qarşı  Ayrıseçkiliyin  bütün  formalarının  Aradan  Qaldırılması  üzrə  Konvensiyanın 

(QQAAK


) ratifikasiyasına fəal dəstək göstərmişdir. Geniş

-

əsaslı gender bərabərliyi qanunu olan 



Gender  (kişi  və  qadınların)  bərabərliyinin  təminatları  haqqında  Azərbatcan    Respublikasının 

Qanunu  2006-

cı  ildə  qəbul  edilmişdir  və  bu  qanun  gender  ayrı

-

seçkiliyinin  bütün  formalarını 



qadağan  edir  və  məşğulluq  və  maaş  səviyyələri  daxil  olmaqla  geniş  sferalarda  gender 

bərabərliyinə  zəmanət  verir.  Əmək  Məcəlləsində  maaş  sahəsində  olmasa  da  məşğulluq 

münasibətlərinin  bəzi  aparıcı  aspektlərində  gender  bərabərliyinə  dair  müddəalar  vardır.  Digər 

aparıcı  qanunvericilik  2010

-

cu  ilin  may  ayında  qəbul  edilən  məişət  zorakılığı  haqqında 



qanundur. 

Bundan əlavə, "Azərbaycan Gələcəyə baxış 2020" İnkişaf konsepsiyası çərçivəsində 

Gender bərabərliyi üzər milli fəaliyyət planının (2015

-

2020) hazırlanması nəzərdə tutulmuşdur.



2

 

 



4. 

2008-2015 

illər üzrə Yoxsulluğun Azaldılması və Dayanıqlı İnkişaf üzrə Dövlət Proqramı 

SPPRSD  bir çox təşkilatlar eləcə də 

CEDAW (2009) 

tərəfindən gender perspektivini tam əhatə 

etməsi  baxımından  yüksək  qiymətləndirilmişdir.  Gender  bərabərliyinin  təşviqi  və  qorunması  9 

strateji  hədəfdən  1

-

i  olmaqla  gender  məsələləri  əmək  bazarında,  məşğulluq,  təhsil,  səhiyyə, 



məcburi  köçkün  və  qaçqınlar  bölmələrində  prioritet  olaraq  irəli  sürülmüşdür.  SPPRSD

-in 


hədəfləri 2015

-

c ilə qədər qərarverici orqanlarda qadınların iştirakını artırmaqdır. Ailə, Qadın və 



Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi (AQUPDK) gender bərabərliyi siyasətlərinin icrası üçün 

                                                

1

  

İcmal AİB0in müxtəlif texniki yardım hesabatlarından və hökumətlə aparılan məsləhətləşmələrdən götürülmüşdür.   



2

  

Azərbaycan 2020: Gələcəyə Baxış (Əlavə 2-dı təqdim edilmişdir.).   



Ölkə Tərəfdaşlıq Strategiyası

: A


zərbaycan, 2014–

2018 


 

 



 

məsul olan icraçı qu

rumdur

. Nazirliklərdə və digər dövlət qurumlarında gender məsələləri üzrə 



məsul şəxslər mövcuddur.

   


 

3.  Se

çilmiş Əsas Məsələlər

 

5. 


Məşğulluqda qadınlar

Azərbayc



anda 2012-

ci ildə 


 

qadınlar əmək qüvvəsinin 

48.4%-ni 

təşkil edir. 

2012-

ci ilə qadınlar üçün orta maaş 243.6 AZN olmuş və bu kişilərin orta aylıq əmək 



haqqının    (AZN

519.8


)  yalnız   

46.9%-


ni  təşkil  edir.

 

Qadınlar  həmçinin  təhsil  (71



.7%  qa

dın), 


səhiyyə  və  sosial  xidmət

 

(2012  ildə  78.1%)  kimi  aşağı



-

maaşlı  dövlət  sektoru  fəaliyyətlərində 

daha çox çalışırlar. Qeydiyyatdan keçən müəssisələrin yalnız

 10.8%-


i qadınların adınadır ki, bu 

Gürcüstan (40.8%) kimi qonşu ölkə ilə müqayisədə aşağıdır. 

 

 

6. 



Səhiyyə  və  təhsil  xidmətlərindən  istifadə  üzrə  g

ender 

boşluqları

Uşaq  doğumu 



zamanı qabiliyyətli kadrların iştirakı və yüksək keyfiyyətli prenatal qulluq təminatı

 

Cənubi Qafqaz 



 

regionda  digər  ölkələrlə  müqayisədə  aşağıdır  (88%).

3

 

Ana  ölümü  ilə  bağlı  vəziyyət 



yaxşılaşdırılmışdır

lakin  regionda  müqayisə  olunacaq  qədər  yüksək  olaraq  qalmaqdadır. 



Kontraseptivlərdən  (mayalanmaya  qarşı  vasitə)  istifadə  aşağıdır  və  qadınların  çoxu  ənənəvi 

metodlardan  istifadə  etməkdə  davam  edirlər.  İbtidai  və  orta  məktəbə qeydiyyat  səviyyələri,  və 

gənclərin və yaşlıların savadlılıq səviyyələri yüksəkdir və ya bərabərliyə yaxındır. 

 

 



7. 

Vətəndaş  cəmiyyəti  təşkilatlarında  qadınlar. 

2007-


ci  ilə  aid  BMT  İİ  hesabatına  görə 

ölkədə 


2,200 

rəsmi qeydiyyatdan keçmiş  QHT

-

lər  vardır  ki,  bunların 67



-

si  qadın təşkilatlarıdır. 

4

2010-


cu ildə qadın QHT

-

lərin sayının 



105 

olması ehtimal olunur ki, bunlar insan hüquqları, ətraf 

mühit,  sülh  və  təhlükəsizlik,  üstəgəl  humanitar  yardım  sahələrində  fəaliyyət  göstərirlər.  Qadın 

QHT-


lər  üçün  ən  böyük  problemlərdən  biri,  koalisiyalarda,  assosiasiyalarda,  və  ya  qruplarda 

işləyə  bilmirlər  və  bu  da  onların  ümumi  məqsəd  ətrafında  koalisiya  yaratmağına  mane  olur. 

Onlar  həmçinin  müəyyən  qanunlar,  qərarlar  və  proqramlar  üçün  lobbilik  etmək  və  ya  öz 

ideyalarını  təşviq  etmək  üçün  KİV

-

dən  effektiv  istifadə  etmək  və  ya  qalmaqda  olan 



bərabərsizliklər barədə ictimaiyyəti məlumatlandırmaq üçün potensialları aşağıdır. 

 

 



4.  CPS-

in Prioritet Sahələrində Aİ

B-

in Əməliyyatları və 

Gender 

Məsələləri 

 

8. 


Gender 

məsələləri  əsasən  su  təchizatı  və  kanalizasiya  sektoru  olmaqla 

2008-ci  ilin 

əvvəllərində  AİB

-

in  ölkə  proqramına  inteqrasiya  edilmişdir.  Nəqliyyat  və  enerji  sektorunda 



genderlə  bağlı  əsas  fəaliyyət  sahələri  məhdud  olmuşdur.  Lakin

qərbi  və  mərkəzi  asiyada 



gender  inkişafını  təşviq  etmək  üçün  regional  texniki  yardım

5

 



qadın  QHT

-

lərlə  işləmək  üçün 



imkanlar  təmin  etmiş  və  milli  statistika  sisteminin  inkişafına  potensial  quruculuğu  dəstəyi 

göstərmişdir.  Ölkə  tərəfdaşlıq  strategiyasında

  (CPS)  2014-2018 

prioritetləşdirilən 

sektorlarda 

əsas  gender  məsələləri  aşağıda  təsvir  edilmişdir.  Qadınların  iştirakının  necə  artırılması  və 

onların  sektorlarda  necə  səlahiyyətləndirilmələri  üzrə 

xüsusi 


tövsiyyələr  müəyyən  edilmişdir

Azərbaycan  üçün  yardım  resursların  ən  azından  45%



-

ni  gender  bərabərliyinə  dəstək  vermək 

hədəfini daşıyır və CPS müddətində gender məsələlərin effektiv surətdə icrasını nəzərdə tutur. 

 

 



                                                

3

 



USAID.  Səhiyyət  Sistemi  Hesabatı:  Azərbaycan

https://www.hfgproject.org/resources/health-systems-



database/country-profiles/azerbaijan/.  

4

 



BMT  İnkişaf  Programı.  2007.  Azərbaycanda  Gender  məsələləri:  İstiqamətlər  və  Problemlər. 

http://www.az.undp.org/content/dam/azerbaijan/docs/Gender/AZ_HDR2007gendereng.pdf   

5

 

Asiya İnkişaf Bankı. 2013. Mərkəzi və Qərbi Asiyanın İnkişaf Etməkdə olan ölkələrində genger əsaslı



 

artım. 


Manila 

(TY 7563-REG)  



Ölkə Tərəfdaşlıq Strategiyası

: A


zərbaycan, 2014–

2018 


 

 



 

a. 

Su Təchizatı və Kanalizasiya 

(STK)  

9. 


Baxmay

araq  ki,  gəlirlər  son  illərdə  əhəmiyyətli  dərəcədə  artmışdır  və  yoxsulluq 

əhəmiyyətli dərəcədə aşağı düşmüşdür, təmiz sudan istifadə imkanı hələ də qeyri

-

kafidir. Şəhər 



və  sosial  xidmətlərin  kəsad

 

olması  səbəbindən  vilayət  rayonlardındakı  qadınlar  ailələri



n  su 

təchizatının eləcə də ailənin səhiyyə və gigyenasının təmin edilməsi yükünü daşıyır. Qadınların 

su  təchizatı  və  kanalizasiya  sektorunda  iştirakının  artırılmasına  ehtiyac  vardır.  Bələdiyyə 

qərarvermə səviyyəsində çalışan qadınların payı 4% olmaqla qeyr

i-kafidir.    

 

10. 



AİB

-

in  sektorda  gələcək  investisiyalarında  gender  məsələlərinin  artırılması  imkanlarına 



aşağıdakılar daxildir: 

 

i. 



Təsərrüfatların  istifadəsi  və  xəstəyə  qulluq  üçün  suyun  təmin  edilməsində  qadınların 

ayırdıqları  vaxtın  azaldılması  (su  mənşəli  xəstəliklər  və  ya  qeyri

-adekvat  kanalizasiya 

xidmətləri səbəbindən).

 

ii. 


Xəbərdarlığın  artırılması  kampaniyaları  vasitəsilə  qadınların  gigiyenik  dəyişiklik  edənlər 

kimi işə cəlb olunmaları.

 

iii. 


Sektor qurumlarında qərarvermədə qadınların

 

iştirakının artırılması. 



 

 

b. 



Nəqliyyat 

(Yollar)  

11. 


Nəqliyyat sek

torunda, 

qadınlar və qızlar üçün əsas məsələ

 

ictimai nəqliyyatın olmaması, 



ikinci dərəcəli yolların olmaması, tualet vasitələri daxil olmaqla müvafiq əl

-yuma stansiyal

arının 

olmaması,  və  sosial  xidmələrə  və  bazarlara  giriş  üçün  mənfi  təsir  yaradan  yol  şəraitinə  görə 



uzun səfər saatlarının olmasıdır. Yol təhlükəsizliyi qadınlar və qızlar üçün digər bir narahatlıqdır 

və  qızların  məktəbdə  iştirakına  mənfi  təsir  edə  bilər.  İşıqlandırma,  avtobus  dayanacaqları, 

piyada  keçidləri,  və  yol  nişanlarının  olmaması  səfər  zamanı  maneələr  yaradır.  Yol  şəraitinin 

keyfiyyətinin  artırılması  qadınların  məhsuldarlıq  fəaliyyətləri  üçün  vaxtlarına  qənaət  edəcək  və 

onların  öz  mallarını  satmaq  üçün  bazarlara  getmək  və  digər  xidmətlərdən  yararlanmaq 

imkanlarını artıracaqdır. Qadınlar nəqliyyat sektorunun idarə edilməsində və əməliyyatlarında 

az 

təmsil olunmuşlar. 



 

 

12. 



Sektorda  AİB

-

in  gələcək  investisiyalarının  artırılması  ilə  gender  vəziyyətinin 



yaxşılaşdırılması imkanlarına aşağıdakılar daxildir

:  


i. 

Qadınların  və  kişilərin  yol  şəbəkələrinin  yaxşılaşdırılmasından

  ta

m  faydalanmalarının 



qiymətləndirilməsini  təmin  etmək

 

üçün  məskunlaşmış  rayonlarda  nəqliyyat  layihələrinin 



sosial 

və gender təhlilinin aparılması.

 

ii. 


Nəqliyyat sektorunda qadınların məşğulluğu və karyeranın inkişafının artırılması. 

 

iii. 



Nəqliyyat  dəhlizləri  boyu  biznes  inkişafı,  maliyyə  savadlılığı,  və  bazarlar  və  təkmil 

ticarətdən

 

daha  sürətlə  istifadə  imkanı  əldə  etmək  üç



ün 

təlimlər,

 

və  faydaların 



maksimumla

şdırılması  üçün  maliyyə  imkanları  təmin  etmək  vasitəsilə  qadınların  gəlir

-

yaratma ehtiyaclarına cavab vermək.



 

iv. 


Sanitar  obyektlər  və  xüsusilə  qadın  sərnişinlər  üçün  vasitələr  kimi  yolkənarı  

infrastrukturun inkişafının planlaşdırılması və əlaqələndirilməsi. 

 

v. 


Yol  hərəkəti/nəqliyyat  təhlükəsizliyinin  həll  edilməsi  və  qadın  və  qızlar  üçün  ictimai 

nəqliyyatın təmin edilməsi. 

 

 

c.  Enerji  



13. 

Gender 


vəziyyəti Azərbaycanda enerji sektorunda daha açıq şəkildə

 

özünü büruzə verir. 



Kişilər, təsərrüfat rəhbərləri kimi enerjinin mənbələri və tipləri barədə qərarlar qəbul edirlər hətta 

baxmayaraq ki, qadınlar evdə enerjinin əsas istifadəçiləridirlər və enerji təchizatı və istifadəsi ilə 



Ölkə Tərəfdaşlıq Strategiyası

: A


zərbaycan, 2014–

2018 


 

 



 

bağlı  risklərə  qarşı  daha  həssasdırlar.  Qadınlar  enerjidən  səmərəli  istifadə  məlumatına  malik 

deyillər.  Enerjinin  qeyri

-

müntəzəm  təchizatı  kənd  rayonlarında  yaşayan  xüsusilə  yaşlı  və 



qadınlara mənfi təsir edir. 

 

 



14. 

2012-


cu ildə qadınların Azərbaycanın enerji sektorunda məşğulluğu yalnız 

15% 


olduğu 

halda, 


qadınların  mədənçıxarma  sektorunda  təmsilçiliyi  yalnız

  12.6% 


təşkil  edir

Yüksək  gəlir 



potensialına  baxmayaraq, 

2010-


cu  ildə  enerji  sektorunda  qadın  özəl  sahibkarlar  olmamışdır

Qadınlar  enerji  sektorunda  təkcə  məşğulluqda  deyil  həm  də  təhsilində  də  yaxşı  təmsil 



olunmamışdır. 

 

 



15. 

Sektorda  AİB

-

in  investisiyalarında  gender  inteqrasiyasının  təkmilləşdirilməsi  üçün 



imkanlar bunlardır: 

 

i. 



enerji  səmərəliliyinin  yaxşılaşdırılmasında  dəyişiklik  yaradan  agentlər  kimi  qadınların 

təlim və ödəniş alması üzrə dövlət kommunikasiya strategiyalarnın işlənib hazırlanması 

(

məsələn, enerjiyə qənaət vasitələrinin istifadə edilməsi ilə) 



 

ii. 


Qadınların  öz  narahatlıqlarını  səsləndirdikləri  və  dərhal  cavab  aldıqları  istehlakçı  rəyi 

mexanizmlərinin işlənib

-

hazırlanması



iii. 


Enerji sektorunda qadınların məşğulluğunun və karyera imkanlarının arıtırılması 

 

iv. 



Təsərrüfatlara xüsusilə şəhər və kənd ərazilərində kiçik bizneslərə dəstək və informasiya 

əldə  etmək  imkanlarının  dəstəklənməsi  üçün  enerji  təchizatının  keyfiyyətinin  və 

davamlılığının təmin edilməsi

 

 



d. 

Maliyyə

 

16. 


Gender 

maliyyə  xidmətlərinə  çıxış  və  ondan  istifadə  ilə

 

əhəmiyyətli  dərəcədə  bağlıdır. 



Həmçinin  qadınların  bank  hesabına  malik  olmaq,  maliyyə  institutunda  əmanət  və  ya  kredit 

sahibi  olmaqla  ölkə  səviyyəsində  qadınlara  qarşı  hüqquqi  baxımdan  ayrı

-

seçkiliyin  səviyyəsi 



arasında  əhəmiyyətli dərəcədə münasibət vardır

.

6



 

Maneələrə girov obyektinə sahib

 olmamamq 

(ev,  torpaq,  Azərbaycanda  çox  vaxt  ərin  adın

olur),  biznes  təcrübəsinin olmaması, kreditlərin 



kiçik məbləğdə olması (qadınların müəssisələri çox vaxt evdə yaradılır və buna görə də kişilərə 

nisbətən  kiçik  miqyaslı  olurlar),  maliyyə  savadlılığının  olmaması  daxildir.  2009

-

cu  ildə 



Azərbaycan  Mərkəzi  Bankının  sorğusu  aşkar  etmişdir  ki,  ümumilikdə  qadınlar  maliyyə  sistemi 

barədə  az  biliyə  malikdirlər  və  əsas  maliyyə  savadlılığı  suallarına  kişilərə  nisbətən  (59%)  az 

düzgün  cavab  verirlər  (50%).  Maliyyə

 

savadlılığının  özünü



-

qiymətləndirməsi  nəticələri  də 

qadınlar  arasında  kişilərə  nisbətən  (23.5%)  daha  az  inam  nümayiş  etdirmişdir  (33.7%  özünü 

aşağı və ya çox aşağı kimi qiymətləndirmişlər)

.

7

 



 

17. 


Kredit  və  əmanətlərə  əlavə  olaraq,  Azərbaycanda  qadınlar  həmçinin  kişilərə  nisbətən 

daha  az  sosial  sığortaya malikdirlər  (sosial  sığorta malik  olanların 42.1%

-

i  qadınlar  və



,  57.9% 

kişilərdir

).

8

 



Maliyyənin  bütün  sahələrinə giriş  əldə  etmək  imkanı  çox  vacibd

ir  çünki,  bu  olmasa 

sahibkarlıq  imkanları  olmaz.  Mikro  və  kiçik  biznesin  inkişafı    ilə  özünü  işəgötürmə  çox  vaxt 

maliyyə  müstəqilliyinin  və  qadınların  səlahiyyətləndirilməsinin  ən  dayanıqlı  yoludur  çünki 

qadınlar  ödənişsiz  məişət  işləri  və  ailə  məsuliyyətləri  gəlir  gətirən  fəaliyyətlərlə  əvəzləmək 

məharətinə ehtiyac duyurlar. Formal maliyyə sektorunda yalnız kişilər dominantlıq edirlər. 2012

-

                                                



6

   A.  Demirguc-Kunt,  L.  Klapper 

  D.  Singer.  2013. 



Maliyyə  xidmətinin  təminatı  və  Qadınlara  qarşı  hüquqi  ayrı

-

se



çkilik: inkişaf etməkdə olan ölkələrdən nümunələr

Dünya Bankının Strateji Tədqiqat İşçi Sənədi 



6416. 

7

  



Azərbaycan  Mərkəzi  Bankı  və  Azərbaycan 

Mikro-


Maliyyə  Assos

ia

siyası 



  (AMMA).  2009. 

Maliyyə  Savadlılığı 

Sorğusunun Nəticələri

8



  

Azərbaycanın Dövlət Sosial Müdafiə Fondu, Apre

l 2013. 


Ölkə Tərəfdaşlıq Strategiyası

: A


zərbaycan, 2014–

2018 


 

 



 

ci ildə maliyyə sektorunda çalışan işçilərin yalnız

 33.3%-

i qadınlar olmuş və qadınlar daha çox 



bank və maliyyə işində çalışanlar olmuşlar

.

9



 

 

18. 



Gender  məsələlərin  toxunulduğu  maliyyə  təminatı  proqramları  imkanlarına  daxildir:  (i) 

qadınların  maliyyə  savadlılığının  artırılması,  (ii)  kredit,  əmanət  və  sığorta  daxil  olmaqla 

qadınların maliyyə imkanlarından istifadəninin artırılması, 

(iii) 


qadın sahibkarlığı biznes təlimləri 

və  müvafiq  maliyyə  xidmətləri  vasitəsilə  dəstəklənməli  və  (iv)  kredit  məhsullarının 

sadələşdirilməsinə,  xüsusilə  kənd  qadınlarının  kredit  mexanizmlərindən  səmərəli  istifadə 

imkanl


arına dəstək verilməsi. 

 

 



                                                

9

  



Dövlət

 Statisti

ka Komitəsi (Azərbaycan). 2011. “Azərbaycanda Qadınlar və Kişilər,” 

www.azsat.com 




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə