FƏXRƏDDİn mustafayev elçİn rüSTƏmov



Yüklə 4.44 Mb.
Pdf просмотр
səhifə7/81
tarix27.06.2017
ölçüsü4.44 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   81

III 

FƏSĠL

 

QIZDIRICI LABORATOR 

CĠHAZLARI

 

 

 

Qızdırma



 

zamanı


 

təhlükəsizliyi

 

gözləmək


 

üçün


 

aşağıdakı

 

qaydalara 



riayət

 

etmək



 

lazımdır


 



Qarışdırmamış

 

məhlulu



 

qızdırmamalı

 



Kimyəvi

 

stəkanda



 

mayeləri


 

qızdıran


 zaman onun 

içərisinə

 

şüşə


 

çubuq


 

salmalı


 

 



bərabər

 

qızma



 

üçün


 

vaxtaşırı

 

məhlulu


 

qarışdırmaq

 

lazımdır


 

- Tez 



alışan

 

mayeləri



 

yalnız


 su 

hamamında

 

qızdırmaq



 olar. 

 

3.1 Qazla 



qızdırılan

 cihazlar. 

 

 

Qazla 



işləyən

  Bunzen 

lampası

  (


şəkil

  37)  metal  boru  olub, 

ağır

 

altlığa



 

bərkidilmişdir

.  Yan 

çıxıntıdan



  rezin 

  boru 



vasitəsilə

  qaz  daxil 

olur. Qaz 

yanır


 

 borudan 



çıxır

Qazın



 

yanması


 

üçün


 

mütləq


 oksigen 

lazımdır


Borunun 


aşağı

 

hissəsində



  hava  daxil 

olması


 

üçün


 

dəlik


 

vardır


  ki,  bu  da 

muftanın


 

kömə


yi 

ilə


 

açılır


 

 



bağlanır

.  Mufta  boruda 

hərəkət

 

edir 



fırlanır

Əgər



  boruda 

 



muftada  olan 

dəliklər


 

üst


-

üstə


 

 

 

49 



düşərsə

  hava  daxil  olur, 

düşməsə

  hava  daxil  olmur. 



Belə

  lampalar 

aşağıda

 

göstərilən



  kimi 

yandırılır

havanın


  daxil 

olması


 

bağlanır


,  qaz 

kıranı


 

açılır


 

  borunun  ucunda  qaz 



yandırılır

Əgər



  qaz 

dərhal


 

yanmırsa


, bu 

havanın


 

çoxluğunu

 

göstərir


 

 imkan 



vermək

 

lazımdır



 ki, 

hava 


çıxsın

 



 

lampanı


 

yalnız


  bundan  sonra 

yandırmaq

  olar.  Alov 

əvvəlcə


 his verir. Hava daxil 

olmasını


 

tənzimləyərək

 

şəffaf


 mavi 

rəngl


alov 


əldə

 

etmək



 olur 

 

 



                                                                  

Şəkil

 37 

 

 

Şəkil

 

38 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

Teklu 


lampası

 (

şəkil



 38) 

aşağıya


 

doğru


 konus 

şəkildə


 

genişlənən

 

borudur.  Konusun 



dibində

  4 


dəlik

 

vardır



onların


  biri  (

ortadakı


)  qaz 

gəlməsi


 

üçün


,  qalan  3-

ü

 



isə

  hava 


vermək

 

üçündür



 

 



fırlanan

  disk 


vasitəsilə

 

bağlana



 bilir. 

Əgər


 diski 

aşağı


 

hissədən


 konusa 

sıxsaq


 hava 

olmur.  Bu 

vəziyyətdə

 

lampanı



 

yandırmaq

 

lazımdır


.  Oturacaqda  olan 

çıxıntı


 

vasitəsi


 

ilə


  lampa  qaz 

şəbəkəsinə

 

bağlanır


,  burada  kran 

vardır


 

ki,  bunun 

vasitəsilə

  lampaya 

gələn

 

qazı



 

tənzimləmək

  olur. 

Lampanı


 

yandıran


 zaman qaz 

kranı


 

açılır


, vint 2-3 

dəfə


 

açılır


lampanın


 ucunda 

qaz 


yandırılır

, sonra diskin 

köməyi

 

ilə



 

havanın


 

gəlməsi


 

tənzimlənir

 

Yadda saxlamaq 



lazımdır

 ki, 


qazın

 

sızması



 

çox


 qorxuludur, 

belə


 

ki,  bu  qaz 

zəhərlənməsinə

 

səbəb



  ola 

bilər


.  Otaqda  olan  havaya 

qarışan


  qaz 

partlayışa

 

səbəb


  ola 

bilər


.  Qaz 

cihazlarının

  normal 

qaydada 


olmasına

 

həmişə



 

nəzarət


 

etmək


 

lazımdır


Otağa


 qaz 

dolması


 

aşkar


 

edildikdə

dərhal


 

otağın


 

qapı


  v

ə

 



pəncərələri

 

açılmalıdır



.  Bu 

zaman 


heç

 

cür



 

açıq


  oddan 

istifadə


 

etmək


,  elektrik 

cihazlarından

 



 



işıqlandırmadan

 

istifadə



 

etmək


 olmaz. 

 

3.2 Maye yanacaqla 



işləyən

 

qızdırıcı



 

 cihazlar. 

 

 

Spirt 



lampası

 (spirtovka) 

şüşə

 ballon olub, 



içərisi

 

denaturatlaşmış



 

spirt 


ilə

 

doldurulmuşdur



.  Balonun 

boğazına


  fitil  qoyulur  ki,  bu  da 

kəndirdən

 



  ya 



pambıq

  juqutdan 

ibarət

  olur.  Fitil 



hərəkətli

  metal 


tutucunun 

içərisindən

 

keçirilir



  ki,  bu  tutucu  da  balonun 

boğazına


 

qoyulur.  Ballona 

qıf

 

vasitəsilə



 spirt 

tökülür


.  Dolu  spirt 

lampasının

 

azğı


 

qapaqla  (kolpak) 

örtülür

  ki,  spirtin 



buxarlanmasının

 

qarşısını



 

alsın


Yandıran


  zaman  bu  kolpak 

çıxarılır

 



  lampa  kibrit 



ilə

 

yandırılır



.  Bu 

zaman 


çalışmaq

 

lazımdır



  ki, 

fitilə


 

toxunulmasın

çünki


  bu  zaman  fitil 

 

 

50 



Шякил 39 

tutan 


tərpənə

 

bilər



  alov  balonun 

içərisinə

 

keçər


 

  bu  da 



güclü

 

alışmaya



 

 spirtin 



ətrafa

 

sıçramasına



 

səbəb


 ola 

bilər


 

Bir  spirt 



lampasını

 

başqa



  spirt 

lampasını

  yana 

əyməklə


 

yandırmaq

 olmaz, 

çünki


 bu zaman spir 

axıb


 yanma 

əmələ


 

gətirə


 

bilər


Spirt 


lampasını

 

üfürməklə



 

 



söndürmək

  olmaz, 

yalnız

 

kolpakı



  onun 

başına


 qoymaq 

lazımdır


 

Diqqət



 

yetirmək


 

lazımdır


 ki, spirt 

lampasını

 

həddindən



 

çox


 

spirtlə


 

dolmasın


.  Onu 

boş


  saxlamaq  olmaz, 

çünki


 

fitildə


  olan  spirt 

buxarlanır

 



 



yandırma

 

zamanı



 

alışaraq


  partlaya 

bilər


Diqqət


 

yetirmək


 

lazımdır


 

ki, spirt 

lampası

 

qızmasın



.  Bu spirtin 

buxarlanmasına

 



 



partlamasına

 

səbəb



  olur. 

Qalın


 

şüşədən


 

hazırlanmış

  spirt 

lampası


 

həddindən

 

artıq


 

qızdıqda


 

sına


 bilir. Bir spirt 

lampası


 

ilə


 uzun 

müddət


 

işləmək


 yaramaz, 

çünki


 bu 

lampanın


 

qızmasına

 

səbəb


 olur, 

yaxşı


 olar ki, iki spirt 

lampası


 

ilə


 

növbə


 

ilə


 

işlənilsin

.  Spirt 

lampasının

 

ən

 



böyük

 

çatışmamazlığı



 

onların


 alovunun 

yüksək


 temperatur 

verə


 

bilməməsidir

 

Bəzən



  spirt 

lampaları

  metal  korpuslu 

  plasmas 



kolpaklı

  da 


hazırlana

 

bilər



Belə


 lampalar 

əlverişlidir

, onlar 

sınmır


 

 fitili saxlayan 



öz

 

yerində



 

möhkəm


 

yerləşmiş

 olur. 

 

 



 

3.3 Elektrik 

qızdırıcı

 

cihazları



 

 

 



Hər

 

hansı



 bir elektrik 

cihazının

, o 

cümlədən


 

plitələrin

 

şnuru


 

yaxşı


 

izolyasiya 

olmalı

 



 

etibarlı


 

çəngəli


 

(vilka) 


olmalıdır

Elektrik 



cihazlarını

 

yalnız



  o 

şəbəkəyə


 

birləşdirmək

  olar  ki, 

cihaz 


bu 

gərginliyə

 

hesablanmış



 olsun. 

 

Elektrik 



plitələri

 

açıq



 

 



qapalı

 

spirallı



  ola 

bilər


Açıq


 

spirallı


 

cihazlar 

ona 

görə


 

əlverişlidir

 ki, 

yandıqda


 

onların


 

spiralını

 

asanlıqla



 

dəyişmək


 

olur, lakin 

çatışmayan

 

cəhəti



 odur 

ki, 


onların

 

üzərində



  tez 

alışan


 

maddələri

 

qızdırmaq



  olmaz. 

Qapalı


 

spirallı


 

plitələri

 

təmizləmək



 

asandır


onların


 

üzərində


 

istənilən

 

maddəni


 

qızdırmaq

 olur, 



 



onların

 

üstünə



  maye 

töküldükdə

 

qısa


  qapanma  olmur. 

Belə


 

plitələrin

 

spiralı


 

 

 

51 



Шякил 40 

keramika 

  ya  polad  qapaqla 



örtülü

  olur.  Onlar  istiliyi 

hər

 

tərəfə



 

bərabər


 

yayır


Keramikalı

 

plitələrdən



 

bəzən


 qum 

hamamı


 kimi 

istifadə


 

etmək


 olar. 

Yalnız


 

onların


 

üstünə


 qum 

tökülür


 

Polad 



qapalı

 

plitələrin



 

adətən


 

reostatı


  olur  ki,  iki 

birləşdiricinin

 

köməyi


 

ilə


 

qızdırmanı

 

tənzim


 

etmək


 olur. 

 

3.3.1  Quruducu 



Ģkaf

  (Paster 

peçi

)  (


şəkil

  39) 


dəlikli

 

taxmaçaları



 

olan 


kamerası

  var. 


Şkafn

 

divarları



 

metaldır


ikiqatdır

xaricdən


  asbest 

ilə


 

örtülmüşdür

.  Divarlar 

arasında


 

 



həmçinin

 

şkafın



 

dibində


  elektrik 

spiralı


 

quraşdırılmışdır

Şk

afda  temperatur  200



0

S-



 

çatdırıla

  bilir. 

Qızdırma


  siqnal 

lampası


  olan  avtomatik 

tənzimləyici

 

ilə


 

tənzim


  olunur 

ki,  bu  da  reostatla 

birləşir

 



 

şkafn


 

tavanında

  olan 

dəlik


 

vasitəsilə

 

nəzarət


 olunur. 

 

Vakkum 



 

şkafda



 quruma tez gedir. 

Belə


 

şkaf


 

adətən


 

üfiqi


 slindr 

şəklində


 

  boru 



vasitəsilə

  vakkum-nasosla 

birləşir

.  Bunda 

maddələri

 

nisbətən



 

aşağı


  temperaturda  da  qurutmaq  olur. 

Belə


 

şkafda


 

havanın


 

seyrəkləşməsinə

  vakkummetr,  temperatura 

isə


  termometrin 

köməyilə


 

nəzarət


 edilir. 

 

3.3.2  Mufel 



peçi

 



 

Müxtəlif


  form

alı


  keramik 

çəndən


 

 



rezervuardan  (mufel) 

ibarət


  olub, 

adətən


 

üfiqi


 

vəziyyətdə

  olan 

yarımsilindrdən



 

ibarətdir

  ki,  bunun 

üst


 

örtüyü


 

yarımdairəvi

aşağı


 

hissəsi


  (dibi) 

yastı


  olur. 

Xaricdən


  mufel  naqil 

ilə


 

dolanmışdır

 



  metal 



korpusa 

yerləşdirilmişdir

 ki, bunun da 

içəri


 

hissəsi


 istilik izolyasiya edici 

material 

ilə

 

örtülüdür



 

Mufelin  keramik 



qapısı

 

vardır



  ki,  bu 

qapıda


  da 

müşahidə


 

etmək


 

üçün


 

kiçik


 

pəncərə


 

vardır


Açıq


 

qapı


 mufelin xarici 

formasının

 

davamı


 

kimidir. 

Adətən

 buraya 


mufeldən

 

çıxarılmış



 isti 

küpələri


 soyutmaq 

üçün


 

qoyurlar. 

Mufel 

peçləri


 

800-1000-1200

0

S- 


temperatura 

görə


 

hesablanmışdır

Mufel 


peçləri

 

avtomatik  istilik 



tənzimləyici

 

ilə



 

təchiz


 

olunmuşdur

 

Tikel 



peçlər

  (


küpə

 

peçləri



). 

Bunlar  mufel 

peçlərinə

 

oxşayır



yalnız


 

ölçüləri


 

kiçikdir


çünki


  bunlar 

küplərdə


  olan 

materialları

  qurutmaq 

üçün


 

nəzərdə


 

tutulmuşdur

.    Tikel 

peçinə


 

küplər


 

yuxarıdan

 qoyulur.  

 

Bəzən



  praktikada 

elə


  hallar 

olur 


maddələri

  uzun 


müddət

  ancaq 


çox

 

da 



yüksək

 

olmayan 



temperaturda 

qızdırmaq

 

lazım


 

gəlir




 

 

52 



Bu zaman 

müxtəlif


 hamamlardan 

istifadə


 edilir. 

 

3.3.3  Bunlardan  biri  su 

hamamıdır

  (


şəkil

  40)  ki,  burada  100

0

S-

dən



 

yuxarı


  olmayan  temperatur 

alınır


.  Su 

hamamı


  elektrik 

piltəsi


 

üzərində


 

quraşdırılmış

 mis 



 ya 



alüminium

 qazan 


şəkilində

 olur. Onu 

piltənin

 

üstündən



 

götürmək


 

asandır


. Yu

xarıdan


 hamam 

müxtəlif


 dimetri 

çıxan


  halqalarla 

örtülmüşdür

  ki, 

bunların


 

köməyi


 

ilə


  qoyulan 

qabın


 

ölçüsünə


 

görə


 

hamamın


 

dəliklərini

 

tənzimləmək



 olur.  Yan 

tərəfdə


 

qıflı


 

su 


ölçən

 

şüşə



 

vardır


  ki,  bunun 

köməyi


 

ilə


  hamamda  olan  suyun 

səviyyəsinə

 

nəzarət


 

etmək


  olur 

 



lazım

 

gəldikdə



  su 

əlavə


  edilir. 

Suyun  temperaturunu 

müşahidə

 

etmək



 

üçün


 

ayrıca


 

saxlanmış

 

termometr 



vardır

.  Onu 


vaxtaşırı

 

hamamın



 

içərisinə

  salmaqla 

temperaturu 

ölçmək

 olur. 


 

Əgər


  su 

hamamında

 

sınaq


 

şüşələrini

 

qızdırmaq



 

lazım


 

gələrsə


onlar 


dairəvi

  plasmas 

ştativr

 

hamamın



 

diametrinə

 

uyğun


 

gələn


 

yerlərinə

  qoyulur.  Burada 

sınaq


 

şüşələri


 

möhkəm


 

dayanacaqdır

.  Su 

hamamında



  tez 

alışan


 

maddələri

  qaynama  temperaturundan 

aşağı


 

qızdırmaq

 

əlverişlidir



.  Bu  zaman 

yaxınlıqda

 

açıq


  alov 

mənbəyi


 

olmamalıdır

Hamamı


 

əvvəlcədən

 

lazım


  olan  temperaturda 

qızdırmaq

 



 



yalnız

 bundan sonra 

lazım

 olan 


maddələri

 oraya qoymaq 

lazımdır

Əgər



 hamamda su soyuyarsa oraya 

başqa


 

yerdə


 

qızdırılmış

 qaynar su 

tökülməlidir

.  Hamam  ya 

yarısına


 

qədər


  yaxud 

3

2



-

 



qədər

 

dol



durulmalıdır

. Qablar (

sınaq

 

şüşələrini



 

çıxmaq


 

şərti


 

ilə


) su 

hamamına


 

1sm daxil 

olmalıdır

.  


 

Hava 


hamamı

İsti



 hava 

axını


 

ilə


 

qızdırmaq

 

üçündür


Quruluşuna

 

görə


  su 

hamamına


 

oxşardır


.  Ancaq  onun  dibi 

  su 



ölçən

 

şüşəsi



 

yoxdur. Hava 

hamımı

 da elektrik 



piltəsi

 

üzərində



 qurulur. 

 

Qum 



hamamı

. Burada 

əvvəlki

 iki hamama 



nisbətən

 daha 


yüksək

 

qızdırma



 

mümkündür

.  Bu 

kənarları



 

hündür


  olan  elektrik 

peçidir


  ki,  

keramika 

ilə

 

örtülmüş



 

spiralı


 

vardır


 

 bura  bir  qat  qum 



tökülür

.  Qum 


təmizlənmiş

ələnmiş



 

 



qızdırılmış

  olm


alıdır

Qızıdırılacaq



  qab 

hamımın


 

dibinə


 

toxunmamılıdır

 

Yağ



 

hamamı


.  Bu  da  su 

hamamının

 

quruluşu


  kimidir,  ancaq  su 

əvəzinə


 

içərisinə

  mineral 

yağ


 

tökülür


Yağın


 

növündən


 

asılı


  olara 

burada 


temperatur 

180-270


0

S-



 

qədər


 

olur. 


Daha 

yüksək


 

temperaturda 

yağ

 al


ışa

 

bilər



Alışan


 

yağı


 

həmişə


 

əl

 



alıtnda

 olan asbes 

lövhə

 

ilə



 

örtmək


 

lazımdır


Əgər


  hamamda  tez 

çıxarılması

 

mümkün


 

olmayan 


hər

 

hansı



  bir  cihaz  varsa,  asbest 

lövhə


 

ikiyə


 

bölünür


birinə


 

həmin


 

cihazın


 

forması


  verilir 

  cihaz 



hər

 

tərəfdən



 

lövhə


 

ilə


 

örtülür


Aydındır


 ki, bu zaman 

hamamın


 

qızdırılması

 

dayandırılır



Yağ


 

hamamı


 

 

 

53 



ilə

 

işləyərkən



 

mütləq


  hava 

çəkənin


 

altında


 

işləmək


 

lazımdır


Yağa


  su 

düşməsinə

 

heç


 

cür


 yol 

vermək


 olmaz. 

 

Götürdüyümüz



 

bütün


  cihazlar 

müxtəlif


  qablarda  olan 

maddələri

 

qızdırmaq



 

üçün


 

işlədi


lir.  Ona 

görə


 

 



bilmək

 

lazımdır



 

hansı


  qabdan 

istifadə


 

edilməli


necə


 

 



 

ilə



 

qızdırmaq

 

lazımdır


 

Yastı



 dibi olan 

şüşə


 

qabları


 (

girdə


yastı


 dibli kolbalar 

konusşəkilli

 

Erlenmeyer 



kolbası

kimyəvi



 

stəkanlar

 



  s.) 



açıq

  alovda 

  ya 


açıq

 

spiralı



  olan  elktrik 

piltəsində

 

qızdırmaq



  olmaz.  Bu  zaman 

mütləq


 

ştativin


 

halqası


 

üzərinə


 

qoyulmuş


  asbest  tordan 

istifadə


 

olunmalıdır

Asbest 


dairənin

 diametri 

qızdırılan

 

qabın



 

diametrinə

 

uyğun


 

olmalıdır

 ki, 

alov 


yastı

 dibin 


hər

 

yerinə



 

bərabər


 

yayılsın


 

 qab 



partlamasın

 



Girdə

  dibli  qablar  (

sınaq

 

şüşələri



girdə


  dibli  kolbalar 

  s.) 



açıq

 

alovda 



qızdırıla

 

bilər



Belə


 

qabları


 

qızdırarkən

  onlar  ya  tutacaqlar 

yaxud 


şatativin

 

pəncələri



 

ilə


 

bərkidilməlidir

çünki


 

bunları


  elektrik 

piltəsində

 

qızdırmaq



 

açıq


 alovla 

 ya hamamlara 



nisbətən

 

çətindir



 

Açıq



  alovla 

möhkəm


 

qızdırmaq

 

üçün


 

qızdırılacaq

 

qabların


 

bütün


 

hissələri

 

tədricən


 

qızdırılmalıdır

.  Bunun 

üçün


  qab  alov 

üzərində


 

hərəkət


  etdirilir,  yaxud  lampa 

qabın


 

müxtəlif


 

hissələrini

 

qızdırmaqla



 

yerini 


dəyişdirir

 



Qızdırılan

 

qabın



 

sınma


çatlama


 

ehtimalı


 

olduğuna


 

görə


 

çalışmaq


 

lazımdır


 ki, 

əlimiz


 

qabın


 

altında


 

olmasın


 

Qaz 



lampası

 

azacıq



 maili, spirt 

lampası


 

ilə


 tor 

üzərinə


 

qoyulmalı

 



 torun bir 



kənarından

 tutaraq 

hərəkət

 

etdirilməlidi



 

Çini



  qablar  (

buxarlandırıcı

  kasalar, 

stəka


nlar, 

küpələr


), 

açıq


 

alovda, hamamda 

 

həmçinin



 Tikel 

 Mufel 



peçlərində

 

qızdırıla



 

bilər


Az  hallarda  elektrik 

piltələrindən

  (


stəkanlar

 

üçün



istifadə


 

etmək


  olar. 

Tikel 


  Mufel 


peçlərində

 

adətən



 

küplər


 

qızdırılır

Çini


 

kasaları


 

qızdırmaq

 

üçün


  onlar  ya 

ş

atativin 



müvafiq

  diametrli 

halqası

 

üzərində



yaxud keramik 

üçbucaq

 

üzərinə



 qoyulur. Mufel 

peçlərdən

 

başqa


 

küplər


 

yalnız


 keramik 

üçbucaqlar

 

üzərində


 

qızdırılmalıdır

 

Bəzi



 

qabları


 

məsələn


Tişenko


 

  Vulf 



şüşə

 

bankalarını



kristalliza-

torlarını

,  Petri  kasas

ını

 



 

digər


 

qalın


 

şüşəli


 

qabları


 

qızdırmaq

 olmaz. 

Həmçinin


 

ölçülü


 

qabları


 (

qızdırıldıqdan

 sonra 

onların


 

dəqiqliyi

  itir) 

 



dərəcələrə

 

bölünmüş



 

slindrləri

 

qızdırmaq



  olmaz. 

Çini


 

həvəngləri

 



 



qızdırmaq

 olmaz. 


 



Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   81


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə