Əmir Teymur moğol



Yüklə 16.55 Mb.
Pdf просмотр
səhifə1/65
tarix22.05.2017
ölçüsü16.55 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   65

Əmir Teymur  moğol

-çin  al

ə

mi  üz

ə

rind

ə

 

türk  q

ə

l

ə

b

ə

sini  t

ə

c

ə

ssüm  v

ə

  t

ə ş ə

x xüs  etdi-

rib,  türk  ünsürl

ə

rin

ə

 beh

ə

qqi  layiq  v

ə

  müst

ə

-

h

ə

q  oldu

ğu   üstünlük və

  ar

t ıql ı ğ ı   v ermə

y

ə

 

ça

l ı şm ı ş d ı .   Türk  sa

ra

y ın

da  h

ə

r   n

ə

 

q

ə

d

ə

r  bol-bol  xarici  mütt

ə

f

ə

nninl

ə

r,  

s

ə

n

ətkarlar  vard ır

sa  da, m

ə

ml

ə

k

ə

tin  r

ə

smi  

dili  olaraq  türk  dili  hökm  sür

müş

dü. 

German  Vamberi

  

   


İsgə

nd

ə

r Atilla 

 

Əsrin şairi

 

 

Yeddinci kitab 

 

Ə

mir  Teymur 

 

Hüseyn  Cavidin   m

ənsur dramaları

 

   



 

 

   



Birinci hiss

ə

 

 

Topal  Teymur 

 

Bu  gün  bizim  Əmir  Teymurun 

z

ə

ka

s ı na  da,  q ıl ı nc ı n a  da,  dil  si

-

yas

ə

tin

ə

  d

ə

,   r

ə

iyy

ə

t   v

ə

  m

ə

zlumlara 

münasib

ə

tin

ə

  d

ə

,  namus  v

ə

  qeyr

ə

-

tin

ə

  d

ə

,  

ə

dal

ə

tin

ə

  d

ə

,  idar

ə

çilik  

s

əriştə

si  v

ə

 

istedad ı na  da  bö

yük  

ehtiyac ım ı z  var.

 

İ .Atilla

 

 

Bakı 

– 2012 

 



  Bu  kitab  anam  Mir



ə

st

ə

  xa-

n ı

m

ın

  v

ə

 

atam  Əhmə

d  

kişinin  ə

ziz  xatir

ə

l

ə

rin

ə

 

h

ə

sr  edilir. 

 

Redaktorlar: 

Bilal  H


ə

s

ə



nli,  filologiya üzr

ə

 f



ə

ls

ə



f

ə

  doktoru. 



 

           

Günel  Babayeva,  Bak ı   Dövlə

t  Universitetinin  

elmi i şçisi

 

          



 

R

ə

yçil

ə

r:    

Zaman  Əsgə

rli,  filologiya  üzr

ə

  elml



ə

r   doktoru,  

professor.  

        Nazil

ə

  Abdullayeva,  filologiya  üzr



ə

  f


ə

ls

ə



f

ə

 



doktoru.

 

 



İ sg ə

nd

ər  Əhməd  o ğlu  Atilla



 

(Oruc


ə

liyev). 


Hüseyn   Cavidin  m

ənsur  dramalar ı.   Birinci  hissə

.  

Bak ı,  20



12. 

 

 



 

 



ə

llif  oxuculara  t

əqdim  etdiyi  “Əsrin  ş airi”  sil

-

sil

ə

sind

ən  yeddinci  kitab ın ı  

b

öyük  Əmir  Teymura 

v

ə

  dahi  Az

ə

rbay

can  şairi  və

  dramaturqu   Hüseyn  

Cavidin  m

ə

nsur   dramala

r ın ı n   ə

n  göz

ə

l   v

ə

  klassik  

nümun

ə

si olan  “Topal  Teymur”a  h

əsr  etmişdir.  O, 

“Peyğ ə

mb

ə

r”  v

ə

  “X

ə

yyam”  m

ə

n

zum  dramalar ın ı n

 

t

ə

hlil  v

ə

 

t

ə

dqiqind

ə

 

istifad

ə

 

etdiyi üsul  v

ə

 

formalardan  bu  kitabda  da  istifad

ə

 

etmişdir.  Bununla 

ə

n

ə

n

ə

vi  t

ə

dqiq  v

ə

  t

əhlil üsullar ından uzaqlaşm ı ş,  

özün

ə

m

ə

x

sus orijinal  bir yolla  getmiş,   ə

s

ə

r

ə

  tarixilik  

v

ə

  müasirlik  ba

x ımı ndan  yanaşm ı şdı r.

  Kitab  iki  

 



bölm



ə

d

ə

n ibar

ə

tdir. Birinci   bölm

ə

d

ə

 

Əmir  Teym

urun  

h

əyat ı,   fə

aliyy

ə

ti  v

ə

  haq

q ında  yaz ılmı ş   ə

s

ə

rl

ə

r,  

ikinci   bölm

ə

d

ə

  “Topal  Teymur”  tarixi  dra

mas ı  

n

ə

z

ə

rd

ə

n keçirilir. 

 

 



Hüseyn Cavidin 130 illik yubileyinin 

keçirilm

əsi haqqında

 

Az

ərbaycan Respublikas ı  Prezidentinin 



S

ə

r



əncamı

 

2012-



ci  ilin  oktyabr  ayında  Azərbaycan  ədəbiy

ya



-

nın görkəmli nümayəndəsi, böyük şair və dramaturq Hü

-

seyn Cavidin (Hüseyn Abdulla oğlu Rasizadənin) anadan 



ol

masının 130 illiyi tamam olur.

 

Hüseyn  Cavid  dərin  fəlsəfi



-

estetik  məzmuna  malik 

yara

dıcılığı  ilə  ədəbiyyatımızda  yeni  bir  mərhələnin  baş



-

lan


ğıcını  qoymuşdur.  Sənətkarın  dünya  romantizm  ən

-

ənələri zəminində bəşəriyyətin mənəvi həyatı ilə bağlı ax



-

ta

rışlarının ifadəsi olan lirik əsərləri, mənzum faciə və ta



ri-

xi dramları qiymətli söz inciləri kimi xalqımızın zəngin bə

-

di

i fikir xəzinəsində layiqli yer tutur. Ölkəmizdə teatr mə



-

dəniyyətinin yüksək nailiyyətlər qazanmasında Cavid dra

-

ma

turgiyası mühüm rol oynamışdır.



 

Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafında müstəsna xid

-

mətləri  olan  Hüseyn  Cavidin  130  illik  yubileyinin  keçi



ril-

məsini təmin etmək məqsədi ilə, Azərbaycan Res

publika-

sı Konstitusiyasının 109

-

cu maddəsinin 32



-

ci bəndini rəh

-

bər tutaraq, 



qərara alıram:

 

1. 

Azərbaycan  Respublikasının  Mədəniyyət  və  Tu

-

rizm Nazirliyi Azərbaycan Respublikasının Təhsil Na



zirli-

yi

,  Azərbaycan  Milli  Elmlər  Akademiyası  və  Naxçıvan 



Mux

tar  Respublikasının  Ali  Məclisi  ilə  birlikdə,  Azər

bay-

can Yazıçılar Birliyinin təkliflərini nəzərə almaqla, Hüseyn 



 

Ca



vidin  130  illik  yubileyinə  həsr  olunmuş  tədbirlər  planı 

ha

zırlayıb həyata keçirsin





2. 

Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti bu 

Sərəncamdan irəli gələn məsələləri həll etsin.

 

İ lham ƏLİ YEV,



 

Az

ərbaycan Respublikas ın ı n   Prezidenti



 

 

Bak ı   ş ə

h

ə

ri,  16  fevral  2012-ci  il 

   Dünyaya  fateh  olmaz 

z

ülmkarl ıq,  

r

ə

zal

ə

t, 

Yer  üzünün  fatehi   

ə

dal

ə

tdir,  

ə

dal

ə

t. 

Nizami  G

ə

nc

ə

vi    

Ön söz 

M

ə



n  

“Topal  Teymur”  tarixi  dramas ı   ilə

  1971-ci  

ild


ə

 

tan ı ş   oldum.  Əsə



ri  bir  neç

ə

  d



ə

f

ə



  oxudum. 

Lakin  çox m

ə

tl

ə



bl

ə

r   m



ə

n

ə



 

qaranl ıq  qald ı.   Sanki 

özümü  qaranl ıq   bir  meş ə

d

ə



  hiss  etdim v

ə

  oradan  



ç ıxmaq  üçün  çox  çabaladı m.   İ llə

keçdi,  Əmir 



Teymur  epoxas ı   haqq ında  tarixi  mə

nb

ə



l

ə

rd



ə

n v


ə

 

kitablardan m



əlumat  ald ım   və

 

pyesi  yavaş



-

yavaş  


anlamağa   və

 

ba şa   düşmə



y

ə

 



ba şlad ı m...

 

Dünyan ın 



ə

n  böyük s

ə

rk

ə



rd

ə

l



ə

rind


ə

n,  


fatehl

ə

rind



ə

n   v


ə

 

imperatorları ndan  biri 



o

lan  Əmir 

Teymur  haqq ında  uzun  illə

r  –  


30  il  dü şündüm, 

axtar ı şlar  apard ı m,  kitabxana  və

 

arxivl


ə

rd

ə



n  

material  toplad ım.  Mə şhur  ş ərq şünas  V.Bartoldun 

“Teymur  dağ ı td ıqlar ından  çox  yaratmı ş d ı r”   fikri 

m

ə



ni  tutdu. 

Dramaturqun  

ə

s

ə



rini  d

ə

f



ə

l

ə



rl

ə

  oxudum,  b



ə

zi  


monoloqları   ə

zb

ə



rl

ə

dim. N



ə

hay


ə

t,  2011-ci  ilin  

yay ında ə

lim


ə

 q

ə



l

əm  al ıb,   bu kitab ı   yazd ım.

 


 

Bir  gün  atam ın  yan ında  Caviddə



n   v

ə

 



Teymurdan söhb

ət   sald ım.  O,  mə

n

ə

 



baxd ı,   bir 

q

ə



d

ə

r  susdu,  sonra  dedi:  “Teymurl



ə

ng  çox  böyük  

padşah olmuşdur...”

 

Savads ız 



atam 

Teymurun 

cahanşümul 

f

ə



aliyy

ə

tini  yüks



ə

k  qiym


ə

tl

ə



ndirdiyi  halda,  bizim  b

ə

zi  



tarixçi  v

ə

  aliml



ə

rin ona  h

ə

qar


ə

tl

ə



 

yanaşmaları  

m

əni dü ş ündürdü...



 

İ sg ə

nd

ə

r  Atilla 

 

 



 

Övliyalardan  say ılan  Baba  Əli  Şah  dedi:  “Hey 

Teymur,  Allah-t

ə

ala buyur

muşdur  ki,  ə

g

ə

r  

göyd

ə

 

iki  Tanr ı   olsayd ı,   yer  üzünün  nizam ı  

pozu

lard ı.”

  M

ə

n  onun  sözl

ə

rinin  t

ə

sdiqini  Qu-

randa  axtard ım

 

v

ə

 

tapd ım.  V ə

zirl

ə

r

ə

 

buyurdum ki, r

ə

iyy

ə

tin  v

ə

ziyy

ə

ti il

ə

 

maraqlansı n   ki,  vergiy ı ğanlar  fağ ı r

-füq

ə

raya  

zülm  etm

ə

sinl

ə

r.  Buyurdum ki,  r

ə

iyy

ə

td

ə

n  

x

ərac ı   qor

xutmaq, d

ə

y

ə

n

ə

k  gücün

ə

, döym

ə

k  

yolu  il

ə

  de

yil,  ba şa  salmaq  yolu  ilə

  al

s ınlar. 

Hans ı   hökmdar ın   hök

münün t

ə

siri  d

ə

y

ə

n

ə

yinin  

t

ə

sirind

ə

n z

ə

ifdirs

ə

, o  cür  hökmdar  hökmdar

l ı

-

ğa  layiq deyil.

 

Ə

mir  Teymur 

 

B i r i n c i   b ö l m



ə

 

Ə

mir Teymur 

 



(1336 - 1402) 



 

 

Müharib

ə

 

haz ırl ı ğ ı   Teymuru 

q

ə

z

ə

bl

ə

ndirm

ə

z,  bil

ə

ks  bayram  

t

ə

dariki qa

dar 

xo şhal 

v ə

 

m

ə

mnun  ed

ər...  İ şt ə

  m

ə

ftunu  

olduğun 

şu 

m ə

nz

ə

r

ə

l

ə

r,  

S

ə

m

ə

rq

ə

ndd

ə

ki  saraylar  v

ə

  ali  

m

ə

dr

ə

s

ə

l

ə

r,  böyük  m

ə

b

ə

dl

ə

r  

v

ə

 

abid

ə

l

ə

r   h

ə

p  qalibiyy

ə

t  

ə

s

ə

rl

ə

ri, h

ə

p   f

ə

th  v

ə

  z

ə

f

ə

r  

tarixidir. 

“Topal  Teymur” 

 

 

BİRİNCİ

 

FƏSİL

 

Böyük  türk xaqan

ı   Əmir Teymura aid mə

nb

ə

l

ə

rd

ə

n  

seçm

ə

l

ə

r   v

ə

 görk

əmli  ş ə

xsiyy

ə

tl

ə

rin    

onun haqqı nda  fikirlə

ri 

1.1.  

Ə

mir  T e y murun   ö mür  y olu  v

ə

 

f

ə

a l iyy

ə ti  h aqq ı n da   q ı s a   m ə

l u ma t 

  Teymur  1336-



c ı

1

  ild

ə

 

Türküstan ın   Keş

2

 

q

ə

s

ə

b

ə

sind

ə

ki  Ye

ş

il  

ş ə

h

ə

rd

ə

 

anadan olmuşdur.

 

                                                 



1

  B


ə

zi  m


ə

nb

ə



l

ə

rd



ə

  1333-cü  il  göst

ərilmişdir.  Bax:  Б о л ьша я  

с о в е т с к а я   э н ц и к л о п е д и я,   Мо с к в а,   т.42,  1956,  с.  

441;  S.Allahverdiyev  v

ə

 



Ə.Haqverdiyev.  Ümumi  tarix,  Bakı ,  

2006,  s.  158 v

ə

 s. 


2

  B


ə

zi  m


ə

nb

ə



l

ə

rd



ə

 

Ki ş.



 

 



 

Cağatayları n

1

  B

ə

rlas

2

 

tayfas ı n ın   Gür

can

3

 

qolundan  idi. 

 



20 ya ş ı n da Sə

m

ə

rq

ə

nd  v

ə

  B

əlx  ş ə

h

ə

rinin  

hakimi  Əmir  Qazinin  yan ında  hə

rbi  t

əlim  ke ş miş,  

h

ərbi 

yürüşlə

rd

ə

 



əlliminin 

ehtimad ın ı  

doğrultmuşdur.

 



  1356-

c ı   ildə

 

Xorasana  yürüş  zamanı  

düşmə

nin m

ə ğlub  edilmə

sind

ə

  f

ə

rql

ə

nir,  qiym

ə

tli  

h

ə

diyy

ə

l

ə

rl

ə

 mükafatlan

d ır ı l ı r.

 



 

Ə

mir  Qazi  öldükd

ə

n  sonra hakimiyy

ə

t

ə

 

g

əlmi ş  Əmir Hüseynlə

 

dü şmə

n

ə

 

qar ş ı   ittifaqa girir.

 



 

Cağatay  hakimi  Toğluq

4

 

Teymurun  yan ında 

xidm

ə

t

ə

 girir  v

ə

 

Qaşqadə

rya  vadisini  idar

ə

 edir.

 



 

Tuğluq 



Teymur 

arası nda  

ziddiyyə

t  

yaranark

ən, yan ından qaç ır.

 



  1362-ci ild

ə

 

Sistanda 

ba ş  

vermiş  

döyüşlə

rd

ə

  qolundan  v

ə

 

ayağ ı ndan  yaralanı r,  

“Axsaq Teymur” ayamas ı  al ır .

 



  1365-ci  ild

ə

 

Tuğluq  Teymur,  Teymuru  və

 

qayn ı  Əmir Hüseyni m ə ğlub edir.

 



  1366-

c ı   ildə

 

Tuğluq  Teymur  Sə

m

ə

rq

ə

nd  

üz

ə

rin

ə

 

yeriy

ə

rk

ən   ona  qar ş ı   S ə

rbadaril

ə

r



 

                                                 

1

  B



ə

zi  m


ə

nb

ə



l

ə

rd



ə

 

C ı ğ atay.



 

2

  B



ə

zi  m


ə

nb

ə



l

ə

rd



ə

 Barlas. 

3

 “Gürcan”  göz



ə

l   m


ənas ı ndad ır.

 

4



  B

ə

zi  m



ə

nb

ə



l

ə

rd



ə

 

Tuğluq.



 






Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   65


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə