Elman Rzayev Bəzi xəstəliklərin


©  Yarpız  (Mcntha  pulegium)



Yüklə 59.46 Mb.
Pdf просмотр
səhifə8/10
tarix26.05.2017
ölçüsü59.46 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

©  Yarpız  (Mcntha  pulegium)
Bu  bilki  bir  çox  dünya  ölkolorindo,  o  cıimlodon  bizim 
ölkomizdo  yabanı  halda  gcniş  yayılmış  çoxillik  ot  bitkisi- 
dir.  Azorbaycanın  dcmok olar ki,  bütün  aran,  dağ vo  dağotoyi 
bölgolordo rast golinir.  30-100 sm vo daha çox hündürlüyü olan 
yarpız  bilkisi  osason  rütubotli  torpaqlarda,  su  arxları  vo  çay 
konarlarında, tobii  bıtlaqların  ortaf vo axarlarında gcniş yayıl- 
mışdır.  Qüvvotli  vo  xoş  iyli  olan  bu  bitkinin  ilk  cücortilorini 
bir çox  insanlar xoşlar vo  ondan  torovoz kimi  istifado edorlor.
Bu  faydalı  bitki  Yabanı  nano,  Filiskin,  Pülüskün,  Narpuz, 
Nabak, Fiitenç kimi adlarda da tanınar.  Çox qodim vaxtlardan 
xalq  tobabotino  məlum  olan  yarpızdan  modo-bağırsaq  xosto- 
liklorindo,  iqtidarsızlığm  aradan  qaldırılmasında,  qusma  vo 
modo bulantısının qarşısını almaqda, bağırsaqlarda köp omolo 
gotiron qazlarm yatırılmasmda, bodonin rahatlandırılmasında, 
qiivvotlondirilmosindo vo s. bu kimi xostəliklorin miialicosindo 
istifado  edilmişdir.  Yarpızın  ycraltı  hissosi  gövdonin  (zoğun) 
şəkildoyişmosi  olan  kökümsovlardıı*.  Onlardan  həm  yeraltı 
olavo  kökloı*,  həm  do  ycrüstü  gövdolor  (zoğlar)  inkişaf  cdir. 
Ona  görə  do  yarpızın  ətrafında  çoxlu  zoğlar  omolo  gəliı*  və 
asanlıqla  çoxalıb  yayıla  bilir.  Ycrüstti  zoğlar  dörd  tilli  olub 
yastılaşmişdir,  üzəri  düyiinlordən  ibarotdir.  Hor düyündo qar- 
şı-qarşıya ycıiəşmiş  saplaqsız  iki  yarpaq olur.  Zoğ və yarpaq- 
lar  boz-yaşıl  rənglidir.  Ilor  yarpağın  qoltuğundan  yeni  zoğ- 
lar  çıxaıaq  bitki  budaqlanır.  Hər  bir  yeni  zoğlarda  da  eyni 
tokraıiama  baş  vcrir.  Iiom  ycni,  hom  do  köhnə  zoğların  təpo 
hissosiııdo  sünbiil  tipli  çiçok  qrupu  əmələ  golir.  Bu  çiçək  qru- 
pu  çoxlu  sayda  borucuqlu çiçəklərdon  ibarotdir.
Müalicə  məqsodilo  yerüstii  hissəlorindən  tok  vo  ya  qa- 
rışıq  halda  istifadə  ctrnok  olar.  Qurudulub  narın  hala  salm-

mış  yarpızdan  bir  çay  qaşığı  götüriib  bir  stokan  qaynar  suda 
domloyorok, sohor-axşam ycmokdon ovvol vo ya sonra ilıq hal- 
da  qurtum -qurtum   içmok  lazımdır.  Qarışıqlar  üçün  borabor 
miqdarda  olmaqla  Boymadoron,  Əmokömoci,  Çobanyastığı, 
Koroviz,  Razyana,  Andız kimi  bitkilor daha  faydalıdır.
©  Aioe  (Aloe  arborescens  M illi)  və ya
(Aloe  Ferox, Aloe  Barbaden-sis).
Zambaqçiçoklilor  fosilosindon  olan  bu  bitki  ozvay,  otgülü, 
yiizillik, öd ağacı, Aloc Vera, Sarısabir kimi adlarla da tanınır. 
Aloye  holo  çox  qodim  vaxtlardan  bori  xalq  tobabotino  molum 
olmuş  vo  oııdan  bir  çox  xostoliklorin  müalicosindo  istifado 
olunmuş,  indi do öz ohomiyyotini saxlamaqdadır.  Ondan şofa- 
verici  kimi  modo-bağırsaq,  dori,  sümiik-oynaq,  qobizlik,  ya- 
nıq  vo  yaraların,  vorom  vo  s.  xostoliklorin  müalicosindo  isti- 
fado  olunur.
Aloye  (ozvay)  bitkisi  tropik  bölgolordo yabanı  halda yayıl- 
mış  çoxillik  bitkidir.  Əsil  votoni  Afrika  olan  bu  şofalı  bit- 
ki  morkozi  Amerika,  Conubi  Amcrika,  qardaş  Türkiyo  vo 
bir  çox  ölkolordo  geniş  okilib  becorilir.  180-dan  çox  növü 
olan  bu  bitkiyo  bozoıı  kiçik  ot  bitkilori  bozon  qollu-budaq- 
lı  ağaclar  halında  rast  golinir.  Hovoskarlar  onu  bozok  bitki- 
si  kimi  do  otşokilli  növlorini  otaq  şoraitindo  saxlayıb  çoxal- 
dırlar.  Bizim  ölkomizdo  sonayc  ohomiyyotino  göro  uzun  illor 
Abşeronda  okilib  bccorilmiş  vo  indido  bu  sahodo  işlor  apa- 
rılmaqdadır.  Abşeronun  torpaq-iqlim  şoraitino  uvğunlaşıb 
yaxşı  inkişaf  edo  bilir.  Aloyc  bitkisinin  otşokilli  növlorindo 
yarpaqlarm  uzunluğu  30-35  sm  olduğu  halda  Afrikada  biton 
ağacşokkili  növlorindo  yarpaqlarm  uzunluğu  iso  60  sm-don

artıq  olur.  Bütün  növ  Aloyc  bitkisinin  yarpaqları  qalın,  ətli- 
şirəli  kənarları  tikanlı  olur.  Yarpaqlar  oturaq  (saplaqsız)  olub 
qınları  ilə  gövdəni  qucaqlayır.  Düzlüşlərinə  görə  yarpaq- 
lar  rozetşəkilli  ycrləşmişdir.  Aloyenin  gövdə  üzərində  sarı, 
qırmızı  və  ya  cəhrayı  çiçəkləri  düzduran  çiçəkoxu  üzərində 
ycrləşmiş  olur.  Ev  şəraitində  becərilən  Aloye  ya  çiçək  ver- 
mir  və  ya  çox  gec  çiçək  açır.  Bitkinin  əlcsər  növündə  yeral- 
tı  hissə  şəklini  dəyişmiş  zoğlardan  ibarət  kökümsovlardır. 
Köklimsovlardan  yeralt  köklər  və  torpaqüstü  zoğlar  (gövdə) 
inkişaf  edir.  Aloye  yerüstii  cavan  zoğları  və  yarpaqları  va- 
sitəsilə çoxala bilir.
Mülicə  məqsədilə  aloyenin  yarpaqlarından  alınan  acılı 
şirəsindən  istifadə  olunur.  Bu  məqsədlə  yarpağın  şirəsi  çıxa- 
rılır,  bərabər nisbətdə  balla  qarışdırıb  səhər-axşam yeməkdən 
20-30  dəqiqə  qabaq  bir  çay  qaşığı  udulur  və  üzərindən  bir 
qədər su  içilir.
©  Yerkökü  (Daucus  carota  L)
Bu  qiymətli  bitki  çərtirçiçəklilər  fəsiləsinə  (Umbelliferae) 
aid  olub  yabam  və  mədəni  halda  yayılmış  ikiillik  bitki- 
dir.  Bu  bitki  Kök,  Yerkökü,  Havuc  kimi  adlarla  da  tanınır. 
Yerkökünün  vətəni  Avropa  və  Afrikadır.  Onun  bir  çox  növü 
dünya  ölkələrində,  o  cümlədən  Azərbaycaııda  yayılmış,  fərdi 
və  fermer  təsərrüfatlarında  əkilib-becərilir.  Onun  əsasən 
mətbəx  növü  geniş  yayılmışdır.  Yerkökünün  geniş  miqyas- 
da  becərilməsinin  səbəbi  onun  kökmeyvələrinin  tərkibində 
çoxlu  vitaminlərin  və  mineral  maddələrin  olmasıdır.  Belə  ki, 
onun  kökmeyvələri  A,  B,  K  və  PP  kimi  vitaminlər;  natrium, 
kalsium,  dəmir,  mis,  maqnezium,  qurquşun,  flüor,  yod,  brom

və  bor  kimi  minerallarla  zəngindir.  Uzun  tarixi  olan  bu  bit- 
kinin  kökmeyvələrindən  yaş  və  ya  qurudulmuş  halda  qida 
kimi,  xalq  təbabətində  miixtəlif  xostoliklərin  müalieosində 
kökmeyvəsindən  və  şirosindən  şəfaverici  dərman  kimi  gcniş 
istifado  olunmuşdur.  Ondan  xroniki  qobizliyin  aradan  qaldı- 
rılması,  uşaq  isallarınm  aradan  qaldırılması,  mədə-bağırsaq 
iltihablarmm  və  qanamalarm  aradan  qaldırlması,  qanazlığı- 
nın  aradan  qaldırılması,  bodənin  qüvvətlonməsi,  ürok-damar 
xostəlikləri  və  s.  müalicəsindo  müvoffəqiyyotlo  istifado  olu- 
nur.  Bundan  başqa  yerkökünün  görmə  gücünün  artırılmasm- 
da,  ol-üz  və  boyun  qırışlarmm  aradan  qaldırılmasmda  böyiik 
əhəmiyyəti vo  faydası  bilinməkdodir.
Yerkökünün  osas  kökündo  ehtiyat qida  maddəlori  toplana- 
raq onu yoğunlaşdırır, şəklini dəyişdirir və meyvəkök deyilon 
kök  əmələ  gətirir.  Bclə  köklər  uzun  konusvarı  şəkillidir. 
Ronglərinə,  böyüklüyünə  görə  fərqlonir.  Onlar  narıncı,  bo- 
növşəyi  və  s.  rənglərlə  növ  müxtəlifliyino  malik  olurlar. 
Belə  meyvəköklərin  əmolo  gəlməsindo  osas  kökloıiə  yanaşı 
gövdənin  aşağı  hissəsi  də  iştirak  etmiş  olur.  Meyvəköklərdon 
bir  neçə  yerüstü  zoğ  (gövdə)  əməlo  golir.  Zoğların  bir  torəfi 
növ  formalı  olub  hor  iki  tərofi  tillidir.  Şəraitindən  asılı  olaraq 
gövdənin  hündürlüyü  20-30  sm  və  daha  çox  ola  bilir.  Gövdə 
üzərində  qarşı-qarşıya  yerləşmiş  uzun  saplaqlar  və  onların 
üzərində  isə qısa saplaqlı bir neçə mürəkkəb bölümlii yarpaq- 
lar  yerləşmiş  olur.  Yarpaq  və  zoğlar  tükcüklorlə  əlıatə  olun- 
muşdur.  Yerköküniin  torpaqüstü  zoğları  payızın  sonlarında 
quruyub tökülür. Yerkökünün mey vəkökləri torpaqaltmda qışı 
keçirir  və  erkən  yazda  yeni  zoğlar əməlo  gətirir.  Həmin  zoğ- 
ların  təpo  hissəsində  çətir  çiçok  qrupu  omolə  gətirir,  ıııeyvə 
və  toxum  verib  bütünlüklə  həyatınm  ikinci  ili  məhv  olur.

Bitkinin  toxumları  gcc cücoron  olduğuna göro okin apararkon 
alaqsız,  münbüt vo  yüııgül  toıpaqlar scçilmolidir.
Müalico  moqsodilo  tok  halda  kökmeyvolorin  şirosi  çıxa- 
rılaraq  sohor-axşam  ycmokdon  30  doqiqo  qabaq  100  qram 
içınok  faydalıdır.  Müalico  bir  ncço  ay  davam  etdirilir.  Digor 
halda borabor miqdarda ycrkökii, pazı  vo airna qarışıqlarından 
alınan şironi  do  homin qaydada daxilo qobul  etmok faydalıdır. 
Ycrkökünü  qida  kinıi  müxtolif xöıokloro  qatmaqla,  qurudul- 
muş,  duza qoyulmuş vo mürobbo  halında istifado etmok olur.

Qəbizlik xəstəliyinin  müalicəsində 
faydalı  olan  bitkilər
Qodim  vaxtlardan  bori  qobizlik  insan  hoyatı  üçün  toh- 
lükoli  xostolik  olmuş  vo  böyük  fosadlar  törotmokdodir.  Bu 
xostolikdon  vo  boladan  qurtulmaq  üçiin  bilik  sahiblori  olan 
insanlar  bir  çox  bitkilori  smaqdan  kcçirorok  onların  faydala- 
rını  nosilloro  çatdırmağa  müfossol  olmuşlar.  Mon  do  bu  kiçik 
yazımda  qobizliyin  miialicosi  üçün  bir  ncço  tanıyıb  bildiyim 
faydalı  bitkilori  sizlor  üçün  sıralayıb  toqdim  etmoyi  vo  tanıt- 
mağı  özümo borc bilirom:
Ycrkökü  (Daucus  Carota  L)
Ycralması  (Helianthus  tııberosus)
Çay tikanı  (Hippophae rhamnoidcs  L)
Çörokotu  (Nigella sativa)
Zeytun  vo yağı  (Olca  europaca L)
Ərik (Prunus armeniaca)  vo ya Armenica  Mill 
Aloye (Aleo arborcscens Mill) vo ya Aloe Ferox, Aloc 
Barba  densis
Kotan vo ya zoyorok (Linum usitatissi mum) vo ya (se- 
men Lini)
Əmokömoci  (Malva vulgaris)  vo ya Nubbaz 
Turp  (Raphanus.L.)  vo ya  (Rapanus  Sativus.L);  Hilb 
Kolom  (Brassica olcracea)
Biyan  kökü vo ya  şirin biyan  (Glycyrrhiza  glabra L) 
Alma  (Malus  damastica  Borkh)
Albalı vo ya turş gilas, gilonor (Cerasus vulgaris Mill) 
Scmizotu vo ya porporon (Portulaca olcracca)
Qoz vo ya  çoviz meyvosi  (judlans regia L)

Sarımsaq vo  ya  Biitiin  (Allium  sativum L)
Badam  (Amigalus  comm nnis  L)  və  ya  prunus  amy- 
ğdalus
Bamya (Hibiscus  csculcntus)
Kovər və ya pırasa  (Allium porrum   L)
©  Alma  cinsi  (Malus  M ill)
Alma  cinsinin  bir  çox  növü  məlumdur  ki,  onlar  yaba- 
nı  və  mədəni  halda  bir  çox  dünya  ölkələrində  yayılmışdır. 
Onlardan  biri  adi  alma  (Malus  domestica  Borkh)  növüdür. 
Bu  qiymətli  bitki  insanlara hələ  qədim  vaxtlardan  məlumdur. 
İnsanlar onun mey vələrindən həm qida kimi, həm də bəzi xəs- 
təliklərin  müalicəsində  şəfaverici  kimi  istifadə  etmişlər.  İndi 
də  bu  bitkiyə  tələbat  daha  çoxdur.  Ondan  mədə  və  bağırsaq- 
larm  işiniıı  nizamlanması  və  qəbizliyin  aradan  qaldırılma- 
sı,  qandakı  şəkərin  və  ürək  zəifliyi,  qanın  təmizlənməsində, 
xolestrolun  salınması,  sinir  və  əzələlərin  qüvvətləndiirlməsi, 
bədəndə  yığılaıı  zəhərli  maddələrin  atılması  kimi  xəstə- 
liklərin  müalicəsində  bu  günə  qədər  istifadə  olunmaqda- 
dır.  Alma  gülçiçəklilər  fəsiləsinə  aid  olub  bu  fəsilənin  bir 
çox  xüsusiyyətlərini  özündə  cəmləşdirir.  Azərbaycanda  de- 
mək  olar  ki,  bütün  bölgələrdə  alma  bitkisi  əkilib  becərilir. 
Becorilən  çeşitlə  meyvələrin  formalarına,  rənginə,  dadm a  və 
digər  əlamətlərinə  görə  fərqlənir.  Adi  alma  orta  boylu  qollu- 
budaqlı  çoxillik  ağac  bitkisidiı*.  Onun  giiclü  inkişaf etmiş  mil 
kök  sistemi  vardır.  Ağacm  kökü  gövdəsindən  on  beş  metrə 
qədər yanlara və dörd mctrə qədər dərinliyə gcdə bilir.  Gövdə 
üzərində  yumurtaşəkilli,  uzun  saplaqlı  və  növbəli  düzülmüş 
sadə  yarpaqlar  vardır.  Yarpaqlarm  kənarları  yarımdairəvi

vo  ya  kiçik  dişciklordon  ibarotdir.  Yarpağm  üst  vo  alt  torofi 
seyrok tiikciiklüdür.  Gövdo  (zoğlar)  tizorindo çiçok tumurcuq- 
larındaıı  salxım  çiçok  qrupu  omolo  golir.  Hor çiçoyin  saplağı, 
yatağı  vo  kasacığı  tükliidür.  Hor  bir  çiçok  tacı  beş  locokdon, 
çoxlu  sayda  erkociklordon  ibarotdir.  Alt  yumurtalıqlıdır  vo
2-5  yuvalıdır.  Mcyvosi  tumludur,  formaca yum ru vo ya uzun- 
sov,  qabığı  sort  vo  parlaqdıı*.  Rongi  qırmızıdan  tutmuş  yaşıla 
qodor  müxtolifdir.  Dadı  mcyxoş  vo  ya  şirindir.  Meyvo  sap- 
laqları  qısa vo  ya  uzundur.  Mcy vonin  torkibindo  A,  B,  C,  PP 
vo  P  vitaminlori,  şokor,  domirli  alma  turşusu  vo  bir  sıra  mi- 
ncral  maddolor  vardır.  Alma  mcyvosindon  qida  olaraq  ccm, 
mürobbo,  kompot, püre hazırlanır vo yaş  halda  istifado edilir.
Müalico  moqsodilo  alma  şirosindon  vo  alma  sirkosindon 
istifado  olunur.  Alma  şirosini  tok  halda  ya  da  yerkökü  vo  çu- 
ğundurun  borabor  miqdarda  qarışdırılmış  şirolori  ilo  birlikdo 
bir  stokan  olmaq  şorti  ilo  sohor  vo  axşam  ycmokdon  20-30 
doqiqo  qabaq  içmok  lazımdır.  Alma  sirkosindon  iso  bir xörok 
qaşığını  bir  stokan  suda  qarışdırıb  sohor-axşam  qurtum-qur- 
tum  içmok  moslohot  görülür.  Miialico  bir  neço  ay  davam  edo 
bilor.
•   Albalı  və  ya  gilənar  (Cerasus  vulgaris  mili)
Albalı  gülçiçoklilor fəailəsino (Rosaceae),  cerarus juss cin- 
sinə  daxildir.  Bu  cinsin  150-dən  artıq  növü  vardır.  Bir  çox 
dünya  ölkələrində  yabanı  və  mədəni  halda  gcniş  yayılmış- 
dır.  Bizim  ölkəmizdo  yabanı  halda  5  növüno,  becorilən  hal- 
da isə 2  növi'ınə  təsadiif edilir.  Onlardan xırda  meyvəli  Albalı 
-   (Ccrasus  microcarpa  G.A.M  bios)  vo  ya  Mərməzik  ya- 
banı  halda,  Gilas  (Cerasus  avium  L),  Albalı  vo  ya  gilanar

(Ccrasus  Vulqaıis  Mill)  növlori  iso  modoni  halda  geniş  ya- 
yılmışdır  ki,  bu  Albah  turş  gilas,  vişno  kimi  adlarla  da  tanı- 
nır.  Modoni  halda  becorilon  Albalının  alçaqboylu  kolabonzoı* 
vo  hündürboylu  ağac  formaları  vardır.  Azorbaycanm  osason, 
biitün  bölgolorindo  bccorilir.  Onlar  meyvolorinin  kiçik  vo 
böyüklüyiino,  turşııluğuna  göro  do  bir-birindon  forqlonirlor. 
Buna baxmayaraq bütiin növlor eyni dorocodo faydalıdır.  Belo 
ki,  uzaq  keçmişdon bu  güno qodor ondan həm qida  kimi,  hom 
do dorman kimi  istifado olunmaqdadır.  Qida kimi  onun yetiş- 
ıniş  meyvoləri  çorəz  olaraq  yeyilir.  Ondan  kompot,  mürobbə, 
qurudulmuş  qax  hazırlanır.  Meyvonin  lotindən  konfet içi  dol- 
durulur,  tort,  pirojna  kimi  qənnadı  məmulatlarm  hazırlanma- 
sında  istifado  olunur.
Gilonar  (Albalı)  bitkisinin  kol  formalarmın  hündiirlü- 
yü  2-3  metr,  ağac  formaları  3-8  mctr  vo  daha  çox  ola  bilir. 
Ağac  formalılar  tok  gövdoli  vo  yoğun  budaqlı,  seyrək  çotirli 
olu.  Bütiın  gtilçiçoklilor fosilosi  bitkilorin  ümumi  əlamotlorini 
özündo  biıioşdirmoklo  borabər bir  sıra  xüsusiyyotlərə  do  ma- 
likdir.  Belo  ki,  bu  bitkido  tum lu  meyvo  bitkilorindo  olduğu 
kimi  mürokkob  meyvə  tumurcuqları  da  olur.  Bu  tumurcuqlar 
açılan  zaman  çiçok  vo  yarpaq  omolo  gotirirlər.  Tumurcııqlar 
yarpaq  qoltuğunda  tok-tok,  qoşalaşmış  vo  üçliikdo  yerloşir. 
Əsason  tok-tok  yerloşon  tumurcuqlardan  zoğlar,  qoşa  tumuı- 
cuqlardan  çiçoklor oməlo gəlir.
Bitkinin  yarpaqları  saplaqlı,  sivri  uclu  vo  konaıiarı  kiçik 
mişardişlidir. Çiçoklori çotirçiçok qrupundadır vo az çiçoklidir. 
Çiçok 5  kasa yarpağından,  5  locokdon, çoxlu erkəciklərdon və 
bir dişicikdon  ibarotdir.  Meyvəlor çəyirdəkli  şiroli  meyvodir.
Çox  qodim  vaxtlardan  albalı  meyvosindon,  çiçokıərindon, 
qabığından,  yarpaq  və  cavan  zoğlarından  (çubuqları)  qobiz-

likdo,  qanın  tomizlonmosindo,  ytiksok  qan  tozyiqinin  düşü- 
rülmosindo,  damar  sortliyi  vo  oynaq  ohonglomosindo,  qara- 
ciyor  şişkinliklori  vo  öd  axınınm   nizamlanması,  isala  qar- 
şı  vo  böyroklordo  yığılan  zororli  maddolorin  atılmasmda  isti- 
fado  olunmaqdadır.  Miialico  moqsodilo  bitkinin  ayrı-ayrı 
hissobrindon  ya  toklikdo  vo  ya  qarışıqlar  halında  çay  dom- 
lomosi  kimi  içilor.  Qobizliyo  qarşı  Albalı  qabığı  ilo  şirin  bi- 
yan  kökünün  qarşığım  borabor  miqdarda  götürüb  narınlaşdı- 
rıb bir çay qaşığını  bir stokan suda domloyib ycmokdon  qabaq 
vo  ya  sonra  bir  stokan  olmaqla  sohoı-axşam  ilıq  halda  içmok 
lazımdır.

Rcvmatizma və  oynaq  ağrılarına  qarşı 
faydalı  olan  bitkilər
Uzaq  kcçınişlordon  bu  giino  qodor  rcvmatizm  vo  oynaq 
arğıları  xostoliklori  insanlara  ağrılı-acılı  giinlor  yaşatmışdır. 
Bclo  xostoliklordon  yaxa  qurtarm aq  üçün  çoxlu  cohdlor  cdil- 
miş vo yollar axtarılmışdır.  Bu zohlotökon xostoliklordon xilas 
olmaqda  yeno  do  xalq  tobaboti  vo  elmi  tobabot  insanlara  yar- 
dımçı  olmuşdur.  Bu  yardım  üçün  tanıtdığımız  vo  bildiyimiz 
bir  sıra  şofalı  bitkilor  öz  şofasmı  insanlardan  osirgomomişdir. 
Odur  ki,  bclo  bilkilordon  bir  neçosini  oxuculara  vo  şofa  axta- 
ranlara toqdim edirom:
Andızotu vo ya Atgözü  (jnula helcnium.  L) 
Qatırquyruğu vo ya Atquyruğu (Eguisetum arvense. L) 
Boymadoron  vo  ya  Civanperçcmi  (Achillea  mille- 
folium.L)
Ardıc  vo ya epel  (juniperus.  L)
Gicitkon  vo ya  Isırqanotu  (Urtica dioica.L)
Daziotu  vo ya Kantaron (Hypericum perforatum.L) 
Kovor vo ya Pırasa (Allum porrum.L)
Ycralması  vo ya Taninanbur (Helianthus tuberosus.  L) 
Çörokotu vo ya qara ziro  (Nigella.  L)
•  

• 
Uzorlik (Peganum harmala.L)
Acı paxla (Termiye)
Yonca vo ya kelekotu  (Oxalis  Acettosella)
Ənginar (Cynara  Scolymus.L)
Xına (Lavsonia  inermis)
Əı ik vo ya prune  (Armeniaca Mill)

Göy çiçək və ya Pcyğombor çiçoyi (Ccntaurca Cyanus) 
Qoyunotu vo ya quzu ptrağı  (Agrimonia eupatoria) 
Qovaqağacı vo ya qolomo (Populus.  L)
Kimyon,  Kyminon vo ya ziro (Carum carvi.L)
Cofori vo ya petruşka  (Petrosclinum  hortense  Hofm) 
Razyana (Foeniculum  vulgarc.L)
Sarımsaq (Allium  Sativum.L)
Söyüd  (Salix.L)
Üzüm vo ya ineb  (Vitis Vinifera.L)
Yasomon vo ya jasmin
—  

.
*




 

•   Göy  çiçək və ya  Peyğəmbər  çiçəyi  (Centaurca  cyanus)
Mürəkkəbçiçəklilər  fəsilosindən  olan  birillik  ot  bitkisi- 
dir.  Bu bitki  göy çiçək, mavi  kantaron kimi  adlarla  da tanınır. 
Peyğəmbərçiçoyinə  miilayim  iqlimli  bölgolordə  daha  çox  rast 
gəlinir.
Xalq  təbabətində  çoxdan  tanınan  pcyğomborçiçəyi  müx- 
təlif xəstoliklərin  müalicəsindo  vo  üz  maskalarmın  hazııian- 
masında  istifadə  olunmaqdadır.  Peyğəmbərçiçəyi  ayrıca  ola- 
raq  revmatizm  xəstəliklori  ilo  bərabər,  sakitləşdirici  və  an- 
tiseptik  xlisusiyyətləro  malikdir.  Hal-hazırda  bu  bitkidən  is- 
hala  qarşı,  böyrək  qum larm m   təmizlonmosində,  göz  qapaq- 
larınm  iltihabmda,  bağırsad  parazitlərinin  təmizlonmosində, 
bədəndə yığılan zohərli maddolorin atılması kimi xostəliklorin 
müalicosindo  istifadə cdilmokdədir.  Bununla bclo bu  bitkidən 
həddindən  artıq istifado  cdilməsi  məsləhot göriilmür.
Peyğəmbərçiçəyinə  Azərbaycanın  bir  çox  bölgolərindo  ta- 
xıl  əkinlərinin  kənarlarında,  yol  konarlarında  quru  otlaq  vo

bccorilmoyon  torpaq  saholorindo  vo  s.  ycrlordo  rast  golinir. 
Onun  mavi vo ya bonövşoyi  çiçoklori  nozori  colb  cdir.
Pcyğomborçiçoyi  (Göyçiçok) bitkisi  mil kök sistcmino ma- 
lik,  dikduran  gövdoli,  alcaq  boylu,  az  budaqlanan  boz-yaşıl 
rongli  bitkidir.  Gövdosi  üzorindo  uzununa  yerloşon  tillor uza- 
nır.  Hündürlüyii  20-25  sm  vo  çox  ola  bilor.  Gövdo  iizorindo 
yarpaqlar  növboli  düziilür  vo  uzun,  ensiz  sivriucludur.  Göv- 
donin  (zoğun)  topo  hissosindo  mürokkob  sobot  çiçoklori  tok- 
tok  yerloşir.  Çiçok  sobotinin  morkozindoki  çiçoklor  boru- 
lu,  konarlarında  iso  qıfşokillidir.  Çiçok  yatağmda  kasacığı 
ovozloyon  pulcuqları  xatırladan  sarğılar  vardır.  Bunlar  tük- 
cüklti  olub  göriinüşco  balıq  pulcuqlarma  bonzor.  Hor  pul- 
cuğun  yuxarı  uclarında  bir  qodor  ipok  saplarını  xatırla- 
dan  inco  qısa  tüklor  yeıioşir.  Çiçoklordo  erkokciklorin  sayı 
5-dir,  onlar  biıioşorok  dişiciyin  siitiincuğunu  ohato  edir  vo 
boru  omolo  gotiriı*.  Dişicik  birdir,  meyvolori  toxumcadır  vo 
sobotin  morkozindo  yeıioşon  borulu  çiçoklordo  omolo  golir. 
Müalico  moqsodilo  bitkidon  ya  tok  halda  ya  da  qarışıq  hal- 
da,  çiçoklorindon  vo  bütün  hissolorindon  istifado  edilo  bilor. 
Iyun-iyul  aylarında  bitkinin  çiçoklomo  vaxtı  yığılıb  qurudu- 
lar  vo  narınladıb  istifado  üçün  todarük  olunar.  Revmatizma 
üçün bitkinin qarışıq halda çay dəmləmosi  daha faydalıdır.  Bu 
moqsodlo  borabor  miqdarda  götürülmüş  Peyğomborçiçoyi  vo 
qatırquyruğu  qarışqalarından  çay  domloyib  (bir çay  qaşığı  vo 
bir stokan  su miiqabilindo) yemokdon  önco gün orzindo 2 dofə 
hordon bir stokan  olmaqla qurtum -qurtum   içmok  olar.
Peyğomborçiçoyi,  qatırquyruğu  və  söyüd  qarışıqlarmdan 
20-30  gün vanna qobul  etmok daha  faydalıdır.

@ Söyüd  (Salix L)
Söyiid  cinsinin  geniş  yayılmış  növüııdon  biri  ağ  söyiid- 
dür.  Bu  növ  salix  alba,  Bclaya  İva,  Ak  Söğüt  kimi  adlaıia  da 
tanınır.
Söyüdçiçoklilor  fosilosino  (Saliacccac)  daxil  olan  söyüd 
cinsinin  (Salix  L)  iki  yüzdən  artıq  növü  məlumdur  ki,  onlar 
bir  çox  dünya  ölkəlorindo  yabanı  vo  becərilon  bəzək  bitkisi 
kimi yayılmışdır.  Bizim  ölkomizdo  14  növo tosadüf olunur ki, 
bunlardan yuxarıda qeyd ctdiyimiz Ağ söyiid (Salix alba L) vo 
conub  söyüdü  (Salix  australios  Anderss)  növlərino  daha  çox 
rast  gəlmək  olur.Ümumiyyotlo  söyiid  cinsinin  növləri  əsasən 
su  kənarlarında  yaxşı  inkişaf cdib  yayılmış  olur.  Onlar  ağac 
və kol  şəkilli  bitkilərdir.  Əksəron yarpaqlarını qışda tökən  ço- 
xillik  bitkilordir.  Lalcin  yarpaqalrını  tökməyən  növlorinə  do 
təsadüf edilir.
Söylid  bitkisi  ikievli  bitkilərdir.  Erkək  vo  dişi  çiçəklor  ay- 
rı-ayrı  bitkilər üzərində  olur.  Çiçəklori  sırğa  tipli  çiçək  qrupu 
əıııolə  gətirir.  Erkəciklori  iki-iki  vo  bozən  üçdən  bcşə  qodor 
olur.  Erkəcik  sapı  öz  aralarında  bitişmiş  və  ya  sorbost  halda- 
dır.  Dişiciyi  birdir  və  iki  ağızcıqlıdır.  Meyvolori  çox  toxum-
I
li
  qLitucuq  şokilli  və  kiçik  toxumludur.  Toxumların  aşağısın- 
da  ucmağa  xidmət  edon  bir  dostə  tükcük  vardır.  Yarpaqlar 
sadodir və saplaqlıdır, zoğlar üzərindo növboli düztilür.  Söyüd 
növlorini  dögdo çilikləri  vasitəsilə asan  çoxaltmaq  olur.
Söyüd  ən  qodim  zamanlardan  həm  bəzək,  hom  də  təsəı- 
rüfatçılıqda  qiymətli  bitki  kimi  əkilib  becərilməkdədir.  Şəfa- 
vcrici bitki  kimi  do xalq təbabətində çoxdan bori tamnmaqda- 
dır.  Bu  məqsədlo  onun  yaıpaq,  qabıq  və  cavan  zoğlarından 
revmatizma  ağrılarma  qarşı,  ishala  qarşı,  sinirlərin  sakit- 
ləşdirilməsindo,  böyrok  və  sidik  yollarında  daşların  dü-

şürülməsində,  bodən  istiliyinin  salınmasında  vo  digor 
xostoliklorin  müalicosindo  istifado  olunmaqdadır.  Müalico 
moqsodilo  bitkidon  tok  halda  vo  gicitkonlo  çay  domlomosi  vo 
vanna  qobul  etmoklo  istifado  oluna  bilor.  Qarışıq  olaraq  qa- 
tırquyruğundan  da  götürmok  olar.  Qarışıqların  borabor  miq- 
darda götürülmosi  daha  moslohotdir.  Müalico  müddoti  üç  aya 
qodor aparıla bilor.


Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə