Dərslik Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi 09. 01. 2009-cu il tarixli 07 saylı


Kalsium və fosfat ionlarının daşınması nazik bağırsağın epitel qişası ilə sorulur;  2



Yüklə 4.67 Mb.
Pdf просмотр
səhifə8/18
tarix23.12.2016
ölçüsü4.67 Mb.
növüDərs
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   18

1.Kalsium və fosfat ionlarının daşınması nazik bağırsağın epitel qişası ilə sorulur; 
2.
 
Kalsium ionları sümük toxumasında səfərbər olunur;  
3.
 
Böyrək kanallarında göstərdiyimiz ionlar absorbsiya olunur.  
D vitamini çatışmazlığı raxit xəstəliyinin əmələ gəlməsinə səbəb olur. Raxit xəstəliyinə tutulduqda, yuxarıdakı 
üç proses baş verir. Bu hadisələrin nəticəsində kalsium və fosfat ionları azalır və sümükdə minerallaşma pozulur. 
Raxitə tutulmuş xəstələrdə döş qəfəsindəki və kəllədəki sümüklər deformasiyaya uğrayır. Təbabətdə raxit xəstəliyi 
və sümük vərəmini müalicə etmək üçün balıq yağından və erqokalsiferol  (D
2
) və ya xolekalsiferoldan (D
3
) istifadə 
edilir.  
 
 
57
 
 

Vitamin K
1
 (Naftoxinonlar) 
 
O
CH
3
CH
2
 - CH = C -   (CH
2
)
3
 - CH - CH
3
O
CH
3
CH
3
Vitamin K 
(Fillioxinon) 
n
1
 
 
CH
3
O
O
CH
3
CH
2
 - [CH = C - CH
2
] - H
CH
3
O
O
CH
3
O
Vitamin K
2
(Menaxinon n=6, 7 вя   ya 9)
Vitamin K
3
n
(menadion)
Vikasol
HO
SO
3
Na
 
 
Vitamin K əsasən bitkilərdə (kələm, ispanaq) və bəzi meyvələrdə və qaraciyərdə rast gəlinir. Bundan əlavə 
nazik bağırsaqda olan bakteriyalar K vitaminini sintez edir. Vitamin K-ya gündəlik təlabat 0.2-0.3 mq-dır. Fil-
lixinon və onun törəmələri əsasən bitkilərdə olur və qida ilə insan qəbul edir. Menaxinon (K
2
) isə bağırsaq bak-
teriyaları vasitəsilə yaranır və ya orqanizmin toxumalarında naftoxinon dəyişikliyə uğrayır, nəticədə menaxinon əmələ 
gəlir. Vitamin K-nın sintetik dərmanları menadion, vikasol və sinkavitdir. Vitamin K orqanizmdə qanın laxtalanmasını 
tənzim edir və onun bəzi komponentlərinin yaranmasına kömək edir. Faktor (2) protrombin, faktor (7) prokonvertin, 
faktor (9) kristmasa, F (10) stüaratdır. Vitamin K protrombinin əlavə məhsulu olan preprotrombinin əmələ gəlməsində 
iştirak edir. Bu proses qaraciyərdə baş verir. K vitamininin çatışmamasının əlaməti qanaxmadır və bu zaman qan laxta-
lanmır. Tibbdə K vitamini kimi menadion və vikasoldan istifadə edilir.  
 
Vitamin E (Tokoferol) 
O
HO
CH
3
CH
3
CH
2
R
R'
R''
CH
2
CH
2
CH
2
CH
2
CH
2
CH
2
CH
CH
CH
CH
2
CH
2
CH
3
CH
3
CH
3
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Tokoferollar
R=R'=R"=CH
3
 
 
Tokoferol sözü yunancadan tokos – döl, phero – daşıyan sözlərinin birləşməsindən ibarət olub döldaşıyan mənasını 
verir. 
Tokoferolların əsas mənbəyi bitki mənşəli: zeytun, günəbaxan, qarğıdalı, pambıq yağıdır. Qeyd etmək lazımdır ki, 
vitamin E ilə ən zəngin buğdanın rüşeymidir. İnsanın E vitamininə olan gündəlik təlabatı 15 mq-dır. Tokoferollar canlı 
hüceyrədə baş verən sərbəst radikal reaksiyanın sürətini azaldır. Bununla da bioloji membranlardakı doymamış lipidlərdə 
baş verən oksidləşmə reaksiyasına mane olur. Vitamin E əsasən sonsuzluğun, vaxtından əvvəl hamiləliyin pozulması, 
qaraciyər xəstəliklərində istifadə olunur.  
 
 
58
 
 

 
Şəkil 15. 
Yağda həllolan vitaminlər 
 
 
 
Orot turşusu (B
13

 
N
H
O=C
N
H
CH–COOH
CH
C=O
 
Orot turşusu heyvani məhsullarda geniş yayılmışdır. Pirimidin əsaslarının (urasil, timin, sitozin) və nuk-
leotidlərin biosintezində orot turşusu ilkin məhsul (sələf) rolunu oynayır.  
O zülalın sintezini stimulə edir, hüceyrənin bölünməsində heyvanların və bitkilərin inkişafına kömək edir. 
Vaxtsız doğulmuş uşaqların boyunun artmasında, bəzi anemiya hallarında, qanın əmələ gəlmə prosesində orot 
turşusundan istifadə edilir. Həmçinin infakt miokardda, əzələlərin distrofiyasında orot turşusu tətbiq edilir. 
 
Lipoy turşusu 
 
Keçən əsrin 50-ci illərində mayada və qaraciyər toxumalarında heç bir vitaminə aid olmayan, turş süd bakteriyalarının 
artmasına təsir edən faktoru olan birləşmə tapılmışdır. Bu kristallik maddənin 
α-lipoy turşusu və ya başqa sözlə, 1,2-titiolan-
5-valerian turşusu olduğu müəyyənləşdirilmişdir: 
C
H
2
S
S
CH–(CH
2
)
4
COOH
C
H
2
C
H
2
SH
SH
CH–(CH
2
)
4
COOH
C
H
2
Липой туршусу
Д ищидролипой туршусу
+ 2H
-2H
+
+
 
Yuxarıdakı reaksiya formullarından görünür ki, lipoy turşusu oksidləşmiş (-S-S) formada və reduksiya 
olunmuş (SH) formada olaraq, koferment funksiyasını həyata keçirir. Lipoy turşusu, xüsusən çoxkomponentli 
fermentativ sistemlərin tərkibində oksidləşmək və asil qrupunun köçürülməsində əvəzsiz rol oynayır. Onun əsas 
 
59
 
 

funksiyası toxumalarda piroüzüm və 
α-ketoqlutar turşularının oksidləşdirici dekarboksilləşməsində birbaşa dekarboksil-
ləşməsidir. Lipoy turşusu, həmçinin tiaminpirofosfatın prostatik qrupu olmaqla yanaşı AK
o
SH mürəkkəb multiferment 
piruvat və ketoqlutar-dehidrogenaza sisteminə xidmət edir. Təəssüflər olsun ki, hal-hazırda lipoy turşusunun istər 
canlıların, istər bitkilərin və eləcə də mikroorqanizmlərin toxumalarında biosintezi haqqında dəqiq məlumatlar yoxdur.  
Tibbi praktikada qaraciyərin zədələnməsində,  şəkərli diabetdə, ağır metallarla zəhərləndikdə lipoy 
turşusundan və ya onun amidindən istifadə olunur. 
 
Vitamin B  (Panqam turşusu
15

 
İlk dəfə 1950-ci ildə öküzün qaraciyərinin ekstraksiyasında vitamin B
15
 müşahidə olunmuşdur. Elə buna görə də
panqam sözü yunanca pan – hər yerdə, qami – toxum sözündən götürülmüşdür. Hal-hazırda tibbdə panqam 
turşusundan bir sıra xəstəliklərin – maddələr mübadiləsində, xüsusilə, transmetilləşmə reaksiyasında istifadə 
edilməsinə baxmayaraq, insanda B
15
 vitamini ilə  əlaqədar nə avitaminoz, nə  də hipervitaminoz halı müşahidə 
olunmamışdır. Panqam turşusunun preparatı bəzi oksigen aclığında və qaraciyərin yenidən yağlanmasında yaxşı təsir 
göstərir. 
Kimyəvi nöqteyi-nəzərdən panqam turşusu qlükon turşusunun dimetilləşməsilə əmələ gətirdiyi efirdən ibarətdir:  
 
HOOC–C–C–C–C–CH
2
OCOCH
2
N
H
H
H OH
OH
H
O
OH
CH
3
CH
3
(B
15
)
H
Панг ам  туршусу
 
Vitamin B
15
-in bioloji rolu hələ tam öyrənilməmişdir. Bəzi ədəbiyyat məlumatlarına görə xolin, xolinfosfatid və 
kreatinin biosintezində B
15
 vitamini metil qruplarının mənbəyi rolunu oynayır. İnsan üçün B
15
 vitamini mənbəyi rolunu 
qaraciyər, bitkilərin toxumu, maya və s. oynayır. İnsanın B
15
 vitamininə olan gündəlik tələbatı hələ müəyyən edilmə-
mişdir. 
 
Karnitin (vitamin B
t

 
Karnitin ət məhsullarında geniş yayılmışdır. Karnitin latınca cansız sözündən götürülüb, mənaca ət deməkdir. 
Karnitin heyvanların əzələlərində, bakterialarda və bitkilərdə rast gəlinir. Bəzi həşəratların süfrələrində də karnitin olur. 
Ali heyvanlarda karnitin lizinin çox mərhələli sintezindən alınır. Onun kimyəvi quruluşu aşağıdakı kimidir:  
NCH
2
CHCH
2
COO
OH
C
H
3
C
H
3
C
H
3
H
CH
3
CH
3
CH
3
N
CH
2
CHOH
CH
2
CO
O
-
+
Karnitin
+
 
 
Karnitin yağ turşularının uzun zəncirli qrupu lipid fazadan membrana və oradan mitoxondriyə və digər orqanlara 
daşınmasında iştirak edir. Ona görə də karnitin yağ turşularının oksidləşmə prosesinə həlledici təsir göstərir və ondan 
enerji alınır. Tibbdə D, L və L-karnitinxloriddən steroid olmayan anabolik vasitə kimi istifadə olunur.  
 
p-Aminbenzoy turşusu 
 
p-Aminbenzoy turşusunun öyrənilməsi, onun ixtira edilməsi və onun mikroorqanizmlərinin çoxalma 
faktoru kimi təsiri birinci növbədə praktikada sulfamid preparatlarının tətbiqi ilə sıx əlaqədardır. Mayanın ekstr-
aktının tərkibində təmiz halda ayrılan və onun boy artımına təsiri öyrənildikdən sonra p-aminbenzoy turşusunun 
aşağıdakı quruluşa malik olduğu sübut edildi: 
N
H
2
COOH
p-Ам инбензой  туршусу
 
p-Aminbenzoy turşusunun vitamin xassəsi daşıması ehtimal ki, onun fol turşusunun tərkibinə daxil olması ilə 
 
60
 
 

əlaqədardır. p-Aminbenzoy turşusu bərk ağ kristal halında olub, suda pis, etil spirti və etil efirində yaxşı həll olur. O, 
turş qələvi mühitdə belə qaynadıldıqda parçalanmır. p-Aminbenzoy turşuya ehtiyac olduqda, onu mikroorqanizm-
lər, məsələn, vərəmin mikrobakteriyaları və eləcə də heyvanların orqanizmində sintez olunur. Artıq tamamilə 
sübut edilmişdir ki, saçın piqmentləşməsində, yunun, lələyin və dərinin normal böyümə prosesində p-amin-
benzoy turşusuna ehtiyac vardır. Həmçinin bu vitaminə bənzər birlşəmənin dəriyə normal rəng verən melani-
nin biosintezində həlledi ferment olan tirozinazaya aktivləşdirici təsiri müəyyənləşdirilmişdir. 
Tibbi praktikada p-aminbenzoy turşusunun sturuktur analoqu olan antibakterial xassə daşıyan sulfamid 
preparatlarından geniş istifadə olunur. 
N
H
2
SO
2
NHR
 
Ehtimal edilir ki, p-aminbenzoy turşusu sulfamid preparatları quruluşca oxşar olduğuna görə mikroorqa-
nizmin ferment sisteminin boy artmasına və çoxalmasının dayandırılmasında rəqabət apara bilər. p-Aminbenzoy turşu-
sunun koferment funksiyası bu günə qədər aydınlaşdırılmamışdır. Lakin o fol turşusunun kofermenti olaraq mübadilə 
prosesində iştirak etildiyi müəyyən edilmişdir.  
Insan orqanizmi üçün p-aminbenzoy turşusunun qida mənbəyi qaraciyər, böyrək, ət, maya hesab olunur. Süddə, yu-
murtada, kartof, çörək, yerkökündə və ispanaqda azlıq təşkil edir.  
Suda həll olan vitaminlər  
Vitamin B
1
. (Tiamin) 
 
N
N
CH
3
H
3
C
NH
3
CH
2
S
N
(CH
2
)
2
OH
 
+
2Cl
+
-
(Tiamin)
Vitamin B
1
 
 
Vitamin B
1
 (bax şəkil 16) kobud üyüdülmüş buğda ununda, noxud, lobya, ətdə rast gəlinir. Gündəlik təlabat 
1–3 mqr-dır. Tiaminfosfat–transketolaza, piruvatdehidrogenaza və 2-oksaqlütardehidrogenaza ferment kompleksi-
nin tərkibinə daxildir. Tiamin toxumaları metobolizmə uğradan tiamindifosfatın tərkibinə daxildir. Tiamindifosfat 
(TDF) mitoxondrilərdə piruvatın və 2-oksiqlütaratın oksidləşməsinə kömək edir. TDF orqanizmdə baş verən 
biokimyəvi proseslərin, məsələn: yağların, steroidlərin, nuklein turşularının, ribozo-5-fosfatın sintezinə kömək 
edir. Vitamin B
1
 çatışmadıqda beri-beri xəstəliyi, ürək-damar və  əsəb xəstəlikləri baş verir. Habelə  həzm 
orqanlarının pozulmasına səbəb olur. Vitamin B
1
 çatmadıqda aşağıdakı  əlamətlər olur: əzələ toxuması  yığılır, 
iştah və  mədə  şirəsi azalır. Belə halda taxikardiya, ürək çatışmazlığı, qıcolma olur. Tibbdə tiaminin və 
tiamindifosfatın müxtəlif formalarından istifadə edilir. Məsələn, kokarboksilaza – tiamindifosfatdan 
taxikardiyanın müalicəsində istifadə olunur. 
 
N
N
HC
3
CH
2
N
HC
S
C-CH
2
-CH
2
-O-P-O-P-OH
CH
3
OH OH
O
O
+
NH
2
 
 
 
Vitamin B
2
 (Riboflavin) 
 
CO
NH
CO
N
N
N
H
3
C
H
3
C
HOH
2
C-HOCH-HOCH-HOCHCH
2
7 8
6 5
9
10
1
2
3
4
Riboflavin
 
B
2
 qida ilə qəbul edilir və yə bağırsaqlarda bakteriyaların köməyilə əmələ gəlir. Riboflavin qaraciyərdə, böyrək-
lərdə, yumurtanın sarısında və kəsmikdə olur. Bitkilərdə riboflavinə az rast gəlinir. İnsanın riboflavinə olan gündəlik 
təlabatı 2-4 mqr-dır. Flavin kofermentləri hüceyrədə baş verən çoxsaylı oksidləşmə reaksiyasında iştirak edir. Tənəffüs 
 
61
 
 

zəncirində elektron və protonların daşıyıcısı rolunu oynayır. Piruvatın, suksinatın, 2-oksiqlütaratın, 
α-qliserofosfatın, 
yağ turşularının mitoxondridə oksidləşməsində, həmçinin biogen aminlərin oksidləşməsində iştirak edir. Orqanizmdə 
riboflavin çatışmadıqda toxumalarda onların koferment forması azalır. Həmçinin dərinin epitelinin pozulması baş verir. 
Dodaqda, ağızda selikli qişanın qurumsı baş verir. Bunun nəticəsində ağız boşluğunda, dodaqda çatlar əmələ gəlir. 
Tibbi təcrübədə bir sıra riboflavin və onun kofermentlərindən istifadə edilir. Xüsusilə, flavinmononukleotid (FMN) 
preparatlarından istifadə edilir. Tibbi təcrübədə riboflavin və onun koferment preparatları hiporiboflaminoz və 
həmçinin dəri və göz xəstəliklərinin müalicəsinə kömək edir.  
 
Vitamin B
3
 (Pantoten turşusu) 
CH
2
OH
(CH
3
)
2
C- CH(OH)- CO- NH- (CH
2
)
2
- COOH
 
Pantoten turşusun AK
o
SH tərkibinə daxildir. Pantoten turşusunun mənbəyi bağırsaqlarda olan bakteriya-
lardır. Digər tərəfdən pantoten turşusu qaraciyərdə, yumurta sarısında, balıqda, süddə və paxlalı bitkilərdə olur. 
Vitamin B
3
–ə gündəlik təlabat 10 mq-dır. Pantoten turşusu bir sıra biokimyəvi reaksiyalarda koferment rolunu 
oynayır. Hüceyrələrdə HSK
0
A-da olur və aşağıdakı proseslərin getməsində iştirak edir: 
1.
 
Yağ turşularında asetatları aktivləşdirir;  
2.
 
Yağ turşularını oksidləşdirir;  
3.
 
Xolesterin və digər steroidləri sintez edir;  
4.
 
Asetilxolini sintez edir;  
5.
 
Piruvat və oksiqlütaratı oksidləşdirir; 
6.
 
Hippur turşusunu əmələ gətirir;  
7.
 
Biogen aminləri zərərsizləşdirir; 
8.
 
Asetilqlükozamini sintez edir.  
Vitamin B
3
 çatmadıqda dəri zədələnir, saç tökülür, sinir sistemi pozulur. Ona görə  də, tibbi təcrübədə 
kalsium-pantotenatdan geniş istifadə edilir.  
 
Vitamin PP (B
5
) nikotin turşusu və ya niasin 
N
CONH
2
N
COOH
Никотин туршусу
Никотинам ид
 
Vitamin B
5
 orqanizmə qida vasitəsilə daxil olur. Ətdə, böyrəkdə, xüsusilə, qaraciyər və  bəzi bitkilərdə 
(düyü, buğda və s.) rast gəlinir. Orqanizmdə  B
5
 vitamini triptofandan da alınır. B
5
 vitamininə olan gündəlik 
təlabat 25 mq-dır. Vitamin B
5
 bir sıra kofermentlərin tərkibində olub aşağıdakı biokimyəvi reaksiyalarda iştirak 
edir:  
1.  Oksidləşmə-reduksiya reaksiyasında hidrogen daşınma funksiyasını yerinə yetirir; 
2.  Allosterik effektor kimi nizamlayıcı rolunu oynayır; 
3.  Sintetik reaksiyalarda substrat rolunu oynayır. 
 
62
 
 

 
Şəkil 16. 
Suda həllolan vitaminlər 
 
Orqanizmdə  B
5
 vitamini çatmadıqda pellaqra xəstəliyi  əmələ  gəlir. Pellaqra sözü yunanca pelle və aqra 
sözündən götürülüb, mənaca dərinin kələ-kötürləşməsi deməkdir. Əlamətləri aşağıdakılardan ibarətdir: dəridə 
yara  əmələ  gəlir, həzm sisteminin funksiyası pozulur, əqlin zəif inkişaf etməsi və s. hallar baş verir. Tibbi 
təcrübədə nikotin turşusu və onun amidindən istifadə edilir.  
 
Vitamin B
6
 (Piridoksin) 
 
R
HO
H
3
C
N
CH
2
OR
'
1
4
5
2
3
 
Pirodoksin R=CH
2
OH; Pirodoksal R=CHO 
Pirodoksamin R=CH
2
NH
2
R=H 
 
Vitamin B
6
 qida ilə orqanizmə qəbul edilir. Bağırsaq bakteriyaları vasitəsilə sintez edilir. B
6
 vitamini, həmçinin 
balıqda, ətdə, paxlalı bitkilərdə olur. İnsanın B
6
 vitamininə olan gündəlik təlabatı 2-3 mq-dır. B
6
 vitamininin əsas 
koferment forması piridoksal-5-fosfatdır. Piridoksal-5-fosfat bütün ferment siniflərinin oksid-reduktaza, transferaza, 
hidrolaza, lipaza, izomeraza tərkibinə daxildir. Uşaqlarda B
6
 vitamininin çatışmazlığı baş verir. Nəticədə mərkəzi 
sinir sistemi pozulur və qıcolma baş verir. Uzun müddət böyrəklərdə vərəmə qarşı izoniazidlə müalicə apardıqda B
6
 
vitamininin çatışmazlığı müşahidə edilir. Odur ki, tibbi təcrübədə piridoksinin kofermenti olan piridoksal-5-
 
63
 
 

fosfatdan istifadə edilir.  
 
Vitamin B
9
 (Fol turşusu) 
Bu vitamin bağırsaq bakteriyalarının köməyilə sintez olunur. Əsasən bitkilərdə, məsələn, kələm, pomidor, 
çiyələk və ispanağın tərkibində olur. Həmçinin  ətdə, qaraciyərdə, yumurta sarısında rast gəlinir.  İnsanın ona 
gündəlik təlabatı 400 mq-dır. Hamilə qadınlarda B
9
 vitamininə olan təlabat iki dəfə artıq olur. 
NH
2
N
N
N
N
NH - C
6
H
4
CONHCH(CH
2
)
2
COOH
CH
2
OH
COOH
6-Metil-2-amin-4-oksipteridin
 
B
9
 vitamini kofermentlərin tərkibinə daxil olur. Fol turşusu nuklein turşularının sintezində, hüceyrə 
bölünməsində müstəsna əhəmiyyət kəsb edir. Fol turşusu çatışmadıqda qanda eritrositlərin və hemoqlobinin və 
həmçinin leykositlərin miqdarı azalır. Tibbi təcrübədə fol turşusu preparatından istifadə olunur.  
Vitamin B
12
 (Sianokobalamin) 
Vitamin B
12
 qida ilə qəbul edilir. Bitkilərdə bu vitamin olduqca azdır. Qaraciyər və böyrəkdə olur. İnsanın 
B
12
 vitamininə olan gündəlik təlabatı 2 mq-dır. İndiyə qədər məlum olmuşdur ki, B
12
 kofermenti fermentativ iki 
reaksiyada iştirak edir. Metil B
12
 homosisteinmetiltransferazanın kofermenti olub, metildemerizasiyasında işti-
rak edir və metionini əmələ gətirir. DezoksiadeniZİLkobalamin DA-B
12
 metilalanin-K
o
A mutazanın kofermen-
tidir. Metilalanin-K
o
A suksinil K
o
A-ya çevirir. Vitamin B
12
 qida ilə qəbul edilir. Bitkilərdə bu vitamin olduqca 
azdır. Qaraciyər və böyrəkdə olur. İnsanın B
12
 vitamininə olan gündəlik təlabatı 2 mq-dır. İndiyə qədər məlum 
olmuşdur ki, B
12
 kofermenti fermentativ iki reaksiyada iştirak edir. 
 
Vitamin B
12
 qida ilə qəbul edilir. Bitkilərdə bu vitamin olduqca azdır. Qaraciyər və böyrəkdə olur. İnsanın 
B
12
 vitamininə olan gündəlik təlabatı 2 mq-dır. İndiyə qədər məlum olmuşdur ki, B
12
 kofermenti fermentativ iki 
reaksiyada iştirak edir. Metil B
12
 homosisteinmetiltransferazanın kofermenti olub, metildemerizasiyasında işti-
rak edir və metionini əmələ gətirir. Dezoksiadenizilkobalamin DA-B
12
 metilalanin-K
o
A mutazanın kofermenti-
dir. Metilalanin-K
o
A suksinil K
o
A-ya çevirir. Bu reaksiya karbon atomu cüt olmayan yağ turşularının 
oksidləşmsində lazımdır. Həmçinin xolesterinin yan zəncirinin, eləcə  də  bəzi aminturşuların karbohidrogen 
radikallarının oksidləşməsində  iştirak edir. B
12
 vitamini çatmadıqda fol turşusunda olan əlamətlər üzə  çıxır. 
Tibbi təcrübədə sianokobalamindən (B
12
) və DA-B
12 
istifadə edilir. Bu preparatlar müxtəlif növ qan azlığında, 
şüa xəstəliyində, qaraciyər, sinir sistemi və digər xəstəliklərdə istifadə edilir. Kobalamindən fol turşusu və dəmir ilə 
birlikdə istifadə etmək lazım gəlir. Çünki onların birgə istifadəsi nəticəsində qan əmələ gətirən hüceyrələrdə hemo-
qlobin yaranır. Böyrəklərdə B
12
 vitamininə gündəlik təlabət 0,003 mq- dır. 
Vitamin H (Biotin) 
 
Biotin B qrupu vitaminlərinə aid olub, üzvi turşuların karboksilləşməsində koferment rolunu oynayır. 
 
64
 
 

Onun kimyəvi quruluşu aşağıdakı kimidir: 
S
COOH
CH
2
H
2
C
CH
2
H
2
C
N
N–H
H
C
O
1
2
3
4
5
1
'
2
'
3
'
 
Biotində olan 8 optiki izomerindən və 4 rasematdan yalnız (+) B bioloji aktivlik göstərir. O 
durulaşdırılmış  qələvi məhlulunda həll olur. Su və etil spirtində pis, etil efirində  və xloroformda həll olmur. 
Durulaşdırılmış turşu və qələvi məhlulları ilə qızdırdıqda parçalanmır. 
Vitamin H orqanizmdə aşağıdakı ən vacib reaksiyaların getməsində iştirak edir:  
1.
 
Sirkə turşusu asetilkofermentə və malonil–K
o
A çevrilir: 
CH
3
COSK  A + ATF + CO
2
             HOOCH
2
COSK  A + ADF + H
3
PO
4
o
ATF-adenozintrifosfat
ADF-adenozindifosfat
o
 
Bu reaksiya asetil-SHK
o
A-karboksilaza fermentinin təsiri ilə kataliz olunur və turşuların biosintezində ən 
vacib mərhələ hesab edilir;  
2.
 
Propion turşusu karboksilləşərək propionil-SK
o
A halına keçir. Nəticədə isə metilmalonil-K
o
A-ya 
çevirir: 
CH
3
CH
2
COSKoA + CO
2
 + ATF                  CH
3
CH(COOH)COSKoA + ADF + H
3
PO
4
Propionil-SK
o
A–karboksilazanın təsiri ilə 
reaksiya kataliz olunur və propion turşusu tamamilə sərf olunur. Oksidləşmənin hesabına budaqlanmış karbo-
hidrogenə çevrilir və ya karbonların sayı cüt olmayan karbohidrogen və digər reaksiyalar gedir; 


Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   18


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə