Azərbaycan florasının Göyzəbankimilər (Boraginaceae Juss.) fəsiləsinin filogenetik əlaqələri və coğrafi analizi



Yüklə 386.08 Kb.
Pdf просмотр
tarix03.07.2017
ölçüsü386.08 Kb.

AMEA-nın Xəbərləri (biologiya və tibb elmləri), cild 70, №3, səh. 34-38 (2015)

 

34 



Azərbaycan florasının Göyzəbankimilər (Boraginaceae Juss.) fəsiləsinin 

filogenetik əlaqələri və coğrafi analizi 

 

V.N. Kərimov

 

 

AMEA Botanika İnstitutu,  Badamdar şossesi, 40, Bakı AZ1004, Azərbaycan; 

Е-mail:vuqarkerimov@mail.ru 

 

Məqalədə Azərbaycan florasının Göyzəbankimilər (Boraginaceae Juss.) fəsiləsi taksonlarının filogene-

tik  əlaqələri və genezisi məsələləri təhlil edilir. Fəsilənin növləri müasir florogenetik metodlarla 

öyrənilərək müəyyən edilmişdir ki, regionun boragoflorasının formalaşmasında, Qədim Aralıq dənizi 

florası əsas rol oynamışdır. 

 

 

Açar sözlər: Göyzəbankimilər, areal tipi, coğrafi analiz, filogeniya, florogenetika 

 

 

 

GİRİŞ 

 

İstər dünya miqyasında, istərsə  də Qafqaz və 



Azərbaycan floralarında Göyzəbankimilər fəsilə-

sinin (Boraginaceae Juss.) filogenezi haqda çox 

sayda fikir ayrılığı vardır. Bu fəsilənin çiçəkli bitki 

fəsilələrindən Geraniaceae, Solanaceae, Lamiaceae 

və bir çox digər fəsilələrlə filogenetik əlaqələrə 

malik olması qeyd olunur (Brand, 1921; Guerke, 

1893; Попова, 1995). Lakin, daha çox tədqiqatçılar 

Göyzəbanların  Lamiaceae  fəsiləsi ilə yaxın filo-

genetik  əlaqəyə malik olmasını göstərirlər. Mey-

vəsinin yetişərkən 4 eremə (fındıqçaya) bölünməsi 

əlaməti və karpoanotomik tədqiqatlar, bu iki fə-

silənin filogenetik əlaqəsini göstərən əsas morfoloji 

nişanələrindəndir. Bu cəhətdən göyzəbanlar və ona 

yaxın münasibətdə olan dalamazkimilər fəsilələ-

rinin münasibətləri haqda  3 əsas fikir mövcuddur: 

1. Lamiaceae bu fəsilənin əcdadı hesab edilir. 

2.  Lamiaceae-nın bu fəsilədən başlanğıc götürül-

məsi qeyd olunur. 

3. Hər iki fəsilənin məlum olmayan bir mənşədən 

əmələ gəlməsi göstərilir. 

Fəsilədaxili tribaların filogenetik əlaqələr 

məsələsində də fikir ayrılıqları vardır. Engler mək-

təbinin davamçıları Göyzəbankimilərin tədqiqatçı-

ları olan Qurke (Guerke, 1893), Brand (Brand, 

1921) fəsilədaxili ilkin (qədim) triba olacaq Cyno-

glosseae,  ən yüksək inkişaflı triba işə  Lithosper-

meae-nı hesab etmişlər. 

Əksinə, başqa bir tədqiqatçı alim-Conson 

(Johnston, 1924) Lithospermeae tribasını daha 

primitiv qrup, Cynoglosseae tribasını isə, nisbətən 

proqressiv qrup olaraq dəyərləndirir. A. Fedoseyeva 

(Федoсеева, 1935) Göyzəbankimilərin meyvə  və 

toxumlarının quruluşunu tədqiq edərək, bu iki triba-

nın bir birindən asılı olmayaraq, paralel təkamül 

şaxələrində inkişafını göstərmişdir. Fəsilə daxilində 

ən primitiv triba Trichodesmeae hesab edilə bilər. 

Bu tribanın qədim nümayəndələrində  (Caccinia 

Savi cinsində) - 3 şırımlı tozcuqlar olduğu halda  

digər tribalarda 6-10 şırımlıdır. B.Qrigoryev (Гри-

горьев, 1964) fəsilənin  morfoloji təhlilini aparmış 

və  fəsilə daxilində bir birindən asılı olmadan 3 

təkamül  şaxəsinin olmasını göstərmişdir.  Tricho-



desmeae, LithospermeaeCynoglossoideae. 

Təkamülün kladegenez (taksonların qohumluq 

əlaqələrinin geneoloji ağac formada göstərilməsi) 

və retikulyar (filogenetik əlaqələrin torvari, çox 

şaxəli göstərilməsi) nəzəriyyələri mövcuddur. Hal 

hazırda da bu formalar makrotaksonların təkamü-

lündə istifadə olunur. Taksonların təkamülündə 

hibridogen yolla növ əmələgəlmə K.Linneyin vax-

tından məlumdur. Eksperimental yolla Q.Karpe-

çenko (Карпeченко, 1971) bu üsulu təsdiq etmiş-

dir. Sonralar növlərarası hibridləşmə ilə yanaşı 

allopoliploid hibridləşmə yolu ilə təbii və kulturada 

olan növlərin mənşəyi aydınlaşdırıldı. Lakin, hibrid 

mənşəli növlərin sübut edilməsi üçün sonralar bir 

sira yeni üsullar müəyyən edildi: DNT-in, toz-

cuğun, meyvələrin səthinin elektron mikroskopla 

tədqiqi, zülalların elektrofarezi, hemotaksonomik 

öyrənilnə və s. Bundan başqa  rusiayalı geobotanik 

R.V.Kamelin, Göyzəbankimilər fəsiləsindən olan 

Caccineae və Cynoglosseae tribalarının mənşəyi və 

florogenetik  əlaqələrini öyrənməklə, bu tribaların 

fəsilənin ümumi filogenetik sistemindəki düzgün 

yerlərini müəyyənləşdirmişdir. (Камелин, 1973). 

Bizim tədqiqatlarda da bu üsulların bir çoxundan 

istifadə olunmuşdur. 

 

 

MATERİAL VƏ METODLAR 



 

Rusiya EA Botanika İnstitutu (LE) və AMEA 

Botanika  İnstitutunun (BAK) Herbariumlarında 

saxlanılan materiallar təhlil edilmişdir.  Ədəbiyyat, 

internet resursları, müəlliflərin təbiətdə apardığı 

monitorinqlərin nəticələrindən və toplanılan herbari 

materiallarından istifadə olunmuşdur.  İşdə müqa-


Azərbaycan florasının Göyzəbankimiər (Boraginaceae Juss.) 

35 


yisəli morfoloji, sistematik, botaniki, florogenetik  

və digər metodlardan istifadə olunmuşdur (Грос-

сгейм, 1936; Портениер, 2000; Riedl,1967; Ed-

mondson,1978). Daha iri florogenetik vahid hesab 

edilən areal tipləri daxilində cografi elementlər 

ayrılmışdır. 

 

 

NƏTİCƏLƏR VƏ ONLARIN MÜZAKİRƏSİ 

 

Apardığımız florogenetik təhlilin nəticələri 

aşağıda verilir. 

Ümumi holarktik areal tipi - Buraya 2 coğra-

fi element daxil edilir: Holarktik və Palearktik. 



Holarktik coğrafi elementi. Azərbaycan 

florasının Göyzəbankimilər fəsiləsində Holarktik 

areala malik növlər bir o qədər də çox deyildir. 

Onlar 2 cins üzrə 4 növ təşkil edir: Myosotis caes-



pitosa, M. arvensis, M.palustris və Lappula margi-

nata. Myosotis cinsinin qeyd olunan növləri Ho-

larktik çarlığın tipik boreal elemetləridir. Bu növlər 

morfoloji və genetik cəhətdən Avstraliya-Yeni Ze-

landiya cinsi olan Exarrhena R.Br. cinsi növləri ilə 

əlaqələndirilir. Onlar Avrasiya dağ sisteminin meşə, 

bozqır, çəmən-bataqlıq senozlarında geniş yayıl-

mışlar. Lappulla marginata növünün arealı isə Av-

rasiya, şimali Amerika və Qafqazı əhatə edir. 



Palearktik coğrafi elementi. Buraya daxil olan 

növlər aşağıdakılardır:  Buglossoides arvensis, Myo-



sotis micrantha, Strophyostoma sparsiflora, Cyno-

glossum germanicum,

 

Lappula squarrosa (Avrasiya-

Turan), Lithospermum officinale  Echium rus-

sicum  (Şərqi Avropa-Ön Asiya). Bu növlərin arealı 

Holarktik çarlığın Avrasiyada mülayim və subtropik 

ərazilərini əhatə edir, birinci 2 növ Qərbi palearktik 

ərazilərdə daha geniş yayılmışlar. Bunların ekoloji 

baxımdan dağətəyi və düzənlik  ərazilərdə, rütubətli 

biotoplarda yayılan nemoral və qismən ruderal bit-

kilər olması qeyd olunmalıdır. 

Boreal areal tipi.  

Avropa-Sibir coğrafi elementi. Bu coğrafi 

elementə aid edilən 4 növ qeydə alınıb. Bu növlər 

əsasən Sibirin qərb  əraziləri ilə  sərhədlənir. Bun-

ların bir qismi meşə elementləri olsa da, bəziləri 

dağlıq ekosistemlərdə yayılırlar, xüsusən petrofit 

biotoplara üstünlük verirlər. Bu qrupa aşagıdakı 

növlər daxildir: Nonea pulla, Cynoglossum offi-

cinale, Aegonychon purpureo-coeruleum  Echi-

um vulgare növləri. 

Avropa-Aralıqdənizi coğrafi elementi. Bura-

ya aid növlər rütubətli meşəlik, meşəətrafı çəmənlik 

ərazilərdə,  əsasən  dağlıq yerlərdə yayılmışdır. Bu 

növlər özlərinə Avropanın cənubunda daha optimal 

şərait tapa bilirlər: Cerinthe minor, Anchusa italica, 

Myosotis ramossima, Cynoglossum montanum  

Asperugo procumbens növləri məhz Avropa-Aralıq 

dənizi areal tipli növlər hesab olunurlar.   



Avropa-Qafqaz coğrafi elementi - Buraya 

yüksək dağ qurşağının sakinləri olan Myosotis 



alpestris, Cerinte glabra növləri və Qafqaza gəlmə 

növlər hesab olunan Lycopsis arvensis və Anchusa 



officinalis  növləri aid edilirlər.  

Qafqaz coğrafi elementi. Buraya aid növlər 

bəzən  İran, Turan, Türkiyə, Krım (Solenanthus 



biebersteinii) ərazilərinə də daxil olur. Azərbaycan 

daxilində bu qrupa aid növlər,  Şərqi və  Cənubi 

Qafqaz regionlarında cəmləşmişlər. Cənubi Qaz-

qazda növlər nisbətən azsaylıdır. Nonea cyanocalix 

(Naxçıvan areallı),  N. setosa (Şərqi Zaqafqaziya 

areallı)  və  Nonea bakuenis (Abşeron areallı) 

növlərini də  şərti olaraq bura aid edirik. İkinci 

təkamül qrupunda daha çox -6 növ birləşir: Nonea 



alpestris, N.daghestanica, Trygonocaryum invo-

lucratum, Myosotis schistosa, Cynoglossum holo-

cericeum, Omphalodes rupestris. 3 növ Symphytum 

caucasicum, Brunnera macrophlla, Lappula hete-

rocantha  Qafqazda daha geniş areala malikdirlər.  

Qeyd: Qafqaz mənşəli bir çox növlərin coğrafi 

elementləri müəyyənləşdirilərkən, M.Popov və 

A.Qrossheymin işləri ilə yanaşı, Qafqaz Florasına 

aid daha müasir tədqiqat işlərinə  də istinad olun-

muşdur (Гулисашвили, 1964; Гагнидзе, 1974; Ке-

мулариа и Нотадзе, 1985; Портениер, 2000) 



Qədim Aralıq dənizi areal tipi tədqiqat ərazi-

sində  ən iri coğrafi element qrupu hesab edilir. 

Buraya daha iri ərazi tutan Qədim Aralıq dənizi 

elementi ilə yanaşı, onun əsas florogenetik təkamül 

istiqamətləri olan xüsusi Aralıq dənizi  elementi 

geniş  təmsil olunmuşlar. Göyzəbankimilər fəsilə-

sinin görkəmli tədqiqatçısı M.Q.Popov (1983) bu 

fəsilənin iri cinslərinin morfoloji əlamətlərini flo-

rogenetik üsulla dərindən təhlil edərək belə nəticəyə 

gəlmişdir ki, fəsilənin  əksər tribaları polifiletik və 

hibridləşmə yolu ilə  əmələ  gəlmişdir. Bu fikri o 

əvvəlcə  Qədim Aralıq dənizi Göyzəbankimilərinə, 

sonralar yer kürəsində yayılan bütün Göyzəban-

kimilərə aid etmiş və bu fikri elmi sübutlarla  əsas-

landırmışdır. M.Popovun bu fikrinin doğru oldu-

ğunu, fəsilənin nisbətən daha cavan və hibrid mən-

şəli cinslərindən hesab olunan Brunnera   Trigo-

nocarym cinslərinin mənşəyinin araşdırılması üçün, 

Sankt-Peterburqda Rusiya Botanika İnstitutunun 

əməkdaşları ilə birgə apardığımız tədqiqatların ilkin 

nəticələri də  təsdiqləyir. Hal-hazırda həmin tədqi-

qatlar başa çatmaq üzrədir və ümidvarıq ki, alınmış 

elmi nəticələri məqalə şəklində, bu ilin sonuna kimi 

nəşr olunacaqdır. 

Arealı xüsusi Aralıq dənizindən xeyli kənara 

çıxan növlərdən  Argusia sibirica, Lycopsis orien-

talis və Nonea melanocarpa növləri göstərilə bilər. 

Digər növlər aşağıdakı kimi bölünmüşdur. Qədim 

Aralıqdənizi areal tipi daxilində 9 cografi element 

ayırd etmək olar: 



V.N. Kərimov 

36 


Aralıq dənizi coğrafi elementi: Buraya yu-

xarıda göstərilmiş 3 növdən başqa,  müxtəlif ekoloji 

şəraitdə, xüsusən quraq ekosistemlərdə yayılmış  3 

cinsə aid, 7 növ də aid edilir:  Helotropium euro-



paeum, H. ellipticum, H. suaveolens, H. supinum, 

Buglossoides sibthorpiana, B. tenuiflora  və  Lap-

pula patula. 

Şərqi Aralıq dənizi coğrafi elementi: Bu 

qrupa daxil edilən növlərin çoxu Ön Asiya-Qafqaz 

(xüsusən Cənubi Qafqaz) mənşəlidirlər. Bunların bir 

qismi quraqlıq yerlərdə bitən bitkilərdir. Göyzəban-

kimilərin Azərbaycan florasında təmsil olunan Şərqi 

Aralıq dənizi elementli növlərinin ümumi sayı 22 

növ olub, onlar bunlardır: Nonea lutea, N. rosea, N. 

versicolar, N. diffusa, N.ventricosa, Myosotis 

lithospermifolia, M. heteropoda, Onosma sericea, O. 

dichroantha, O. levinii, O. tenuiflora, Symphytum 

asperum, Moltkia coerulea, Alkanna orientalis, 

Cynoglossum creticum, Huynhia pulchra, Strophyos-

toma pseudopropinqua, Lapulla barbata, Rindera 

lanata, Paracarium strictum, Solenanthus stamineus 

və Rochelia retorta. 



Qərbi Aralıq dənizi coğrafi elemeti. Buraya 

cəmi 2 növ-Echium biebersteinii  və  Rochelia dis-



perma növləri aid edilir. 

İran-Turan coğrafi elementi. Bu elementə 

daxil olan növlər eyni adlı floristik vilayətin  əra-

zisində, əsasən Turan ovalığı, Mərkəzi Asiya və İran 

dağlarını  əhatə edir. Ərazinin florası, kserofit bitki-

lərin üstünlüyü ilə  səciyyələnir. Burada Acantho-

limon, Cousinia, Artemisia və Calligonum kimi cins-

lərin növləri üstün olurlar. Göyzəbankimilərin bu 

ərazidə ekoloji-coğrafi təhlili onların 3 genmərkəz-

lərdə  cəmləşdiyini göstərir:  İran-Turan, Turan və 

İran-Orta Asiya. Növlər bu elementlər üzrə belə 

yerləşir. Geniş areallı  İran-Turan növləri bunlardır; 



Rochelia cardiosepala, Arnebia decumbens, A.line-

arifolia,  Heliotropium lasiocarpum, Lappula spino-

carpos, L. consanguinea, Onosma gracilis, O.micro-

carpa  O.isauricum.   

Qeyd:  Sonuncu iki növ floramız üçün  yeni 

olduğundan, coğrafi tiplərinin müəyyənləşdirilmə-

sində İran və Türkiyə floralarına müraciət olunmuş-

dur (Riedl, 1967; Edmondson, 1978). 



Turan coğrafi elementi-nə  aşağıdakı 4 növ- 

Nonea caspica,  Suchtelenia calycina,  Onosma 

setosa  O. armeniaca növləri aid edilirlər. 

Qeyd:  Sonuncu növ, O. armeniaca  Klok. ex 

M.Pop., nom.nud., in schedis olduğundan, yəni növ 

statusu hələlik tam təsdiqlənmədiyindən, biz  onu 

oxşarı olan O.setosa növü kimi, Turan coğrafi ele-

mentinin tərkibində  qəbul etməklə, gələcək araşdır-

malarımızda statusuna aydınlıq gətirməyi düşünürük. 



İran-Orta Asiya coğrafi elementinə isə 

aşağıdakı 7 növ aid edilir; Lappulla sinaciaL.ses-



siliflora,  Heterocaryum rigidum,  H.szovitsianum

H.macrocarpum,  Solenanthus circinnatus  və  Cac-

cinia macranthera. 

Atropatan coğrafi elementi. -  İran, Türkiyə, 

Cənubi Qafqazın arid və subarid regionlarını, Azər-

baycanda  əsasən Naxçıvan və Diabarı (Zuvandı) 

əhatə edir. Bu elementlərin tipik cinsləri - Astra-



galus, Nepeta, Salvia, Allium və başqalarıdır. Azər-

baycan Göyzəbankimilərdən bu areal tipinə  aşağı-

dakı 5 növ daxildir: Heliotropium tzvelevii, H. 

szovitsii, Nonea armeniaca, Paracaryum laxiflorum 

 Onosma zangezura (Sonuncu növ Naxçıvandan 

təsvir olunub və floramızın yeni növü kimi, tərə-

fimizdən ilk dəfə təqdim olunur). 



Göyzəbankimilərin areal tipləri üzrə paylanması 

Areal tipi və  coğrafi element 

Növlərin sayı 

Ümümi saya görə %-lə miqdarı 

Ümumiholarktik areal tipi 

Holarktik 4 

3,8 


Palearktik 7 

6,7 


Boreal areal tipi 

Avropa-Sibir 4 

3,8 

Avropa-Aralıq dənizi 5 



4,7 

Avropa-Qafqaz 4 

3,8 

Qafqaz 13  12,4 



Qədim Aralıq dənizi  areal tipi 

Aralıq dənizi 10 

9,5 

Şərqi Aralıq dənizi 22 



21 

Qərbi Aralıq dənizi 2 

1,9 

İran-Turan 9 



8,6 

Turan 4  3,8 

İran-Orta Asiya 

6,7 



Atropatan 5 

4,7 


Hirkan 8  7,6 

Hirkan-Alban 1 

Cəmi: 105 100% 



Hirkan-Alban coğrafi elementi - Bura cəmi 

bir növü, Nonea decurrens növünü aid edirik. 



Qeyd: Bu növ, Hirkandan təsvir olunsa da, 

əsasən Dağıstanda rast gəlinən və  hətta bu növün 

Talışda olmasını şübhə altına alan M.Popov tərəfin-

dən  (Попов, 1953) Dağıstan endemi kimi qəbul 

olunan çox dar areallı və nadir rast gəlinən növdür. 

Tərəfimizdən, 2008-ci ildə Şamaxı rayonunun dağ-



Azərbaycan florasının Göyzəbankimiər (Boraginaceae Juss.) 

37 


lıq ərazilərindən, Nonea decurrens növünə aid her-

bari materialları toplanılmışdır. Ona görə də biz bu 

növü, Hirkan-Alban coğrafi elementinə aid etmək 

qərarına gəldik və düşünürəm ki, bu məsələyə ay-

dınlığın gətirilməsi, gələcək araşdırmalarımız üçün 

yaxşı mövzu olacaqdır. 



Hirkan cografi elementi 8 növlə  təmsil olu-

nur. Bu növlərin xeyli hissəsi geniş mənada Hirkan 

elementi olub, təkcə Azərbaycan  ərazisində deyil, 

İranın Hirkan meşələrində də rast gəlir. Bir növ isə 

(Strophyostoma propinqa)  şimal istiqamətlərdə öz 

arealını genişləndirir. Echinum amoenum, Symphy-



tum peregrinum, Rochelia persica, Nonea fla-

vescens, N.lencoranica, N.persica, Strophyostoma 

propinqua  Solenantus brachystemon.  

Yaxın areal tiplərini qruplaşdırarkən məlum 

olmuşdur ki, böyük ərazi  əhatə edən Palearktik və 

Holarktik areal tiplərinə cəmi 11 növ aiddir. Yerdə 

qalan növlərin  əksəriyyətinin arealları  Qədim Ara-

lıq dənizi ərazisində yerləşir. Bu qrup növlər Avro-

Qədim Aralıq dənizi, Avro-Qafqaz, Avro-Aralıq 

dənizi qrupları olmaqla Qədim Aralıq dənizinin  şi-

mal hissəsini  əhatə edir. Həqiqi Qədim Aralıq də-

nizi areallı növlər isə  tədqiqat apardığımız  ərzinin 

Göyzəbankimilərin ümumi sayının 65%-ni təşkil 

edir. Beləliklə, məlum olmuşdur ki, fəsiləsinin, 

növlərinin  əksəriyyəti Qədim Aralıq dənizi təbiətli 

coğrafi elementlərə malik növlərdir. 

Yuxarıda aparılan analiz M.Q.Popovun (По-

пов, 1983) Boraginaceae  fəsiləsinin filogeniyası 

haqqında söylədiyi fikirləri təsdiqləyir. M.Q.Popov 

fəsilə daxil əksər cinslərin (Onosma, Lappula, 



Anchusa, Cynoglossum və s.) florogenetik analizini 

apararaq belə bir nəticəyə gəlmişdir ki, bütövlökdə 



Boraginaceae  fəsiləsinin formalaşmasında Qədim 

Aralıq dənizi florasının mühüm rolu olmuşdur. 

 

 

ƏDƏBİYYAT 

 

Гроссгейм  А.А.  (1936)  Анализ  флоры  Кавказа. 

Труды  Бот.  инст-та  Азерб.  фил.  АН  СССР. 

(Баку), 1: 256 с. 



Гроссгейм  А.А. (1967) Флора  Кавказа.  Изд-во 

АН СССР.  М., 7: 240-295. 



Григорьев В.Р. (1964) Метод анализа морфоло-

гического  строя  и  его  данные  к  построению 

системы  семейства  бурачниковые  (Boragina-

ceae)Автореф. дис…канд. биол. наук. Орджо-

никидзе: 19 с. 



Доброчаева  Д.Н. (1981) Boraginaceae  Juss. – 

Бурачниковые.  Флора  Европейский  части 



СССР. Л.: 5: 113-179. 

Карпаченко  Г.Д. (1971) Избранные  труды.  М.: 

304 с. 


Кулиев  А.М.,  Халилов  Х.Х. (1957) Флора 

Азербайджана.  Баку:  АН  Азерб.  ССР,  7  и 9: 

134-216. 

Никифорова  О.Д. (2006) Особенности  ультра-

скульптуры  поверхности  эремов  у  представи-

телей родов Myosotis, Trigonotis Trigonocaryum 

(Boraginaceae).  Бот.  журн,  91(№9): 1389-

1393. 


Попов  М.Г. (1953) Сем.  Бурачниковые – Bora-

ginaceae  G.Don.  Флора  СССР.  М.-  Л.:  19: 97-

691. 


 Попов М.Г. (1983) Филогения, флорогенетика, 

флорография,  систематика.  Избр.  тр.  В  2х  ч. 

Киев, Ч. 2: 477 с. 

Попов  М.Г. (1950) О  применении  ботанико- 

географического  метода  в  систематике  расте-

ний. Проблемы ботаники (М.; Л.), вып. 1: 70-

108. 


Попова  Т.Н.,  Земокова  Е.А. (1995) Полино-

морфологическое изучение у некоторых видов 

семейства  Boraginaceae (подсемейства Boragi-

noideae)Бот. журн., 80(№10): 1-13. 

Гулисашвили  В.З. (1964) Природные  зоны  и 

естественно-исторические  области  Кавказа. 

М.: Наука, 327 с. 

Камелин  Р.В. (1973) Флористический  анализ 

естественной флоры горной, Средней Азии. Л., 

355 с. 

Гагнидзе  Р.И. (1974) Ботанико-географический  

анализ  флорценотического  комплекса  субаль-

пийского высокотравья Кавказа. Тбилиси, 227 с. 

Кемулариа  Р.И.,  Нотадзе  Л.М. (1985) Ботани-

ческая география и флора Рача-Лечхуми. Тби-

лиси, 347 с.  

Портениер Н.Н. (2000) Методические вопросы 

выделения  географических  элементов  флоры 

Кавказа. Бот. журн,  85(6): 76-84. 

Федосоева А.И. (1935) К анатомокарпологичес-

кой  характеристике  сем.  Boraginaceae.  Тр. 



Воронеж. Гос. Унив.VII: 43-66. 

Brand A. (1921)

 

Boraginaceae – Cynoglosseae



A.Engler. Das Pflanzenreich. Leipzig, IV. Fam. 

252 (Heft 78): 1-183. 

Guerke M. (1893)  Boraginaceae – Eritrichieae

A.Engler u. K.Prantl. Die naturlichen Pflanzen-



familien. Leipzig, Teil 4 (3a): 106-112.  

Johnston I.M. (1924) Studies in the Boraginaceae 

II. 1. A synopsis of the American native and 

immigrant borages of the subfamily Boraginoi-

deaeContr. Gray Herb.70: 3. 

Riedl H. Boraginaceae. In: Reichinger K.M. Flora 

Iranica. Graz.  No 48:  281. 

Edmondson J.R. (1978) In: Flora of Turkey edited 

by P.H.Davis Edinburgh, VI: 232-437.



 

 

V.N. Kərimov 

38 


Филогенетическиe Cвязи и Географический Анализ Семейства Бурачниковыx  

(Boraginaceae Juss.) Флоры Азербайджана 

 

В.Н.Каримов 

 

Институт ботаники НАНА 

 

В  статье  обсуждаются  филогенетические  взаимоотношения  и  генезис  таксонов  семейства  Бурач-

никовых (Boraginaceae Juss.) флоры Азербайджана. Путем изучения видов семейства современными 

флорогенетическими  методами  было  установлено,  что  в  формировании  борагофлоры  региона 

существенную роль сыграла Древнесредиземноморская флора.  

 

 



Ключевые слова: Бурачниковые, тип ареала, географический анализ, филогения, флорогенетика 

 

 

 

 

 

Filogenetic Affinity Of Boraginaceae Juss. Family Of the Azerbaijan Flora  

And Its Geographical Analysis 

 

V.N.Karimov 

 

Institute of Botany, ANAS 

 

Genetic affinity of Boraginaceae Juss family and genesis of taxons have been discussed. Family species 

were studied by modern phylogenetic methods and it was determined that Ancient Mediterranean Sea flora 

played the main role in the formation of the regional boragoflora.   



 

Key words: Boraginaceae, type of area, geographical analysis, genetic affinity, floragenetic 

 

Каталог: uploads -> journal
journal -> Virtuoz Cərrah, Görkəmli Dövlət Və Elm Xadimi
journal -> Амеа-nın Xəbərləri (biologiya və tibb elmləri), cild 69, №1, səh. 146-147 (2014)
journal -> Akademik Cəmil Əliyev – 70 DÜnya şÖHRƏTLİ azərbaycan aliMİ
journal -> 29 aprel 2016-ci IL tarixdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Ümumi yığıncağında “Azərbay- can Respublikasının Nizami Gəncəvi adına Qızıl medal”ı və amea-nın görkəmli alimlərin adlarını daşıyan mükafatların təqdimetmə mərasimi
journal -> H. F. Əliyeva 1, Ə.Ü. Abduləzimova
journal -> Azərbaycanda Xına Bitkisinin Qapalı Şəraitdə Becərilməsi Və İqtisadi Səmərəsi
journal -> Respirator Distress Sindromu Olan Vaxtından Əvvəl Doğulan Uşaqlarda Endotel Funksiyasının Qiymətləndirilməsi
journal -> AZƏrbaycan miLLİ elmlər akademiyasinin məruzəLƏRİ, 2014, LXX ciLD, №1 MƏruzəLƏR ▬◄►▬ reports ▬◄►▬ доклады 1
journal -> B Genoma Malik Thinopyrum bessarabicum Yabanı Buğda Otu Növünün Xromosomlarının İdentifikasiyası Üçün Spesifik rapd markerlərin
journal -> Erkən Postnatal Ontogenez Və Təcrübi Hipoksiya Zamanı Qanda Qlükoza Homeostazı E. C. Mehbalıyeva


Поделитесь с Вашими друзьями:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə