Az rbaycan m LL elml r akadem yasinin nsan



Yüklə 17.1 Mb.
Pdf просмотр
səhifə9/36
tarix23.06.2017
ölçüsü17.1 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   36

78

h min m tni imzalay b. Bu bar d  q sa dan maq mömkön deyil. H r halda

bildirim ki, son 3 ild  dönyan n 40-a yax n  ölk sind  Milli Koordinator-

luqlar m z formala b. Burda h min  ölk l rin v t nda lar   çal

rlar v  


könöllö olaraq h min  ölk l rd  “Xocal ya  dal t

kampaniyas n   h yata 

keçirirl r.  

Bel likl   d , böyök bir  b k  yaran b. Qeyd edim ki, h m n 

koordinatorlar aras nda xeyli tan nm  adam, m s l n, Hollandiyan n milli 

q hr man  Gert van Dam da var. Kampaniyan n  sas n  dönya liderl rin  

petisiya t kil edir. H min petisiya dönya liderl rini Xocal  hadis l rini 

b

riyy t  qar  cinay t kimi tan nmas na  ça r r. Bu sah d  xeyli 



nailiyy tl r  ld  olunub. Haz rda Meksika, Kolumbiya, Çexiya v  Pakistan 

parlamentl rind  Xocal  hadis l rini soyq r m kimi tan yan q tnam l r q bul 

edilib. 

slam  m kda l q T kilat n n ölk l rini birl dir n Parlamentl r  ttifaq  

2012-ci ild  Xocal  faci sini soyq r m kimi tan nmas na dair q tnam  q bul 

edib. H mçinin AB - n 6  tat  — Nyu-Meksika, Texas, Corciya, Men, Nyu-

Cersi v  Arkanzas n parlamentl ri d  1992-ci il 26 fevral hadis l rini 

soyq r m kimi tan y b. Bundan ba qa,  KGF-nin t

bbösö il  

T Xarici 

l r Nazirl rinin toplant lar n n 38 v  39-cu sessiyas nda da Xocal  faci si 

soyq r m hadis si kimi tan n b. Eyni zamanda h min toplant larda Xocal  

hadis si il  ba l  bir s ra dig r q rarlar da q bul edilib, m s l n, 

T-  özv 


ölk l rd  orta m kt b d rslikl rin  bu bar d   m lumatlar n sal nmas n  

tövsiy  edib. 

2009-cu ild n bu yana dönyan n bir çox  ölk l rind  möxt lif t dbirl r 

keçirilib. Bura konfranslar, s rgil r, köç  yörö l ri v  s. daxildir. 2010-cu 

ild  “Qremi mökafat  laureat  Qordon Lyuisin prodöserliyi il  Toni Blekmen 

v  “D yirman

qrupu t r find n ifa olunmu  “Xocal ya 

dal t


klipi 

ç kilib, h min klip dönyan n 40-dan art q ölk sind  nömayi  olunub. Öt n il 

Skandinaviyadan olan kinematoqraflar t r find n Xocal  il  ba l  “Sonu 

görönm y n d hliz

ad nda s n dli film lent  al n b. Keç n il v  bu il h min 

s n dli filmin bir neç  yerli v  beyn lxalq bax

 keçirilib v   h min filmin 

beyn lxalq film festivallar na t qdim edilm si d  planla d r l r. H mçinin 

2012-ci ild   stanbulda 1 milyon insan n qat ld

 izdihaml  yörö   t kil 

olunub. Bunlar  n  lam tdar t dbirl r idi, amma bunun yan nda bötön bu 

sadalanan nailiyy tl rin h yata keçm sin   köm k etmi  onlarla ba qa 



Leyla  liyeva: “Xocal ya  dal t!”  

(Beyn lxalq erm ni terroruna qar  yeni strateji model)

 

 

 

79

t dbirl r d  olub v  sözsöz ki, bötön t dbirl r haqq nda q sa mösahib d  söz 

açmaq mömkönsözdör. 

Kampaniya davam edir. M qs dimiz Xocal  hadis l ri bar d  dönya 

ictimaiyy tini m lumatland rmaq v  beyn lxalq-höquqi ìöñòÿâèäÿ tan n-

mas na nail olmaqd r. Eyni zamanda Xocal da tör dil n faci nin dövl t 

ba ç lar  s viyy sind  soyq r m kimi tan nmas d r. G l c k t dbirl rimiz d  

m hz buna hesablan b. 

 

 



 

 

 

 



 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

       

 

 

Vasif S m dov,  

Röv n V lizad  

 

 

80



ÕÎÚÀËÛÄÀ «ÌÀÐÊÀÐΠÃÀÐÄÀØËÀÐÛ»ÍÛÍ 

ÒÞÐßÒÄÈÊËßÐÈ ÚÈÍÀÉßÒËßР

 

(ÀÇßÐÁÀÉÚÀÍ ÐÅÑÏÓÁËÈÊÀÑÛÍÛÍ ÙßÐÁÈ 

ÏÐÎÊÓÐÎÐËÓÜÓÍÓÍ «ÕÎÚÀËÛ»  

ÃÎÂËÓÜÓÍÄÀÍ) 

 

–  Åðìÿíèñòàíûí ùÿðáè ñåïàðàò÷û áèðëÿøìÿëÿðè, Äàüëûã Ãàðàáàüûí ñèëàùëû 



ãóëäóð äÿñòÿëÿðè Õàíêÿíäèíäÿêè ðóñëàðûí 366-úû  ìîòîàòûúû àëàéûíûí ùÿðá÷èëÿðè 

èëÿ áèðëèêäÿ áåéíÿëõàëã ìèãéàñëû, àüûð âÿ ãàíëû úèíàéÿò òþðÿòäè. Áó

, ìöñòÿãèë 

Àçÿðáàéúàíûí ýåíîôîíäóíà ãàðøû à÷ûëàí ÿí áþéöê àòÿø èäè. Fikrimizc , dün-

yan n heç bir münaqi  zonas nda bu q d r din xadimi m hv edilm yib. 

Da l q Qaraba da «Markarov qarda lar »n n din xadiml rimiz  qar  xüsusi 

krematoriyas   f aliyy td  olub. Àïàðûëàí ÷îõñàéëû àðàøäûðìàëàðà ýþðÿ 

Õîúàëûäà Áèðëÿøìèø Ìèëëÿòëÿð Òÿøêèëàòûíûí Áàø Ìÿúëèñèíèí «Ñîéãûðûì úèíàéÿ-

òèíèí ãàðøûñûíûí àëûíìàñû âÿ îíà ýþðÿ úÿçàëàíäûðìà ùàããûíäà» 9 äåêàáð 

1948-úè èë òàðèõëè Êîíâåíñèéàñûíûí, åëÿúÿ äÿ 1949-úó èë 12 àâãóñò òàðèõëè «Äþ-

éöøÿí ñèëàùëû ãöââÿëÿðäÿ éàðàëûëàðûí âÿ õÿñòÿëÿðèí âÿçèééÿòèíèí éàõøûëàøäûðûë-

ìàñû ùàããûíäà», «Ùÿðáè ÿñèðëÿðëÿ ðÿôòàð ùàããûíäà» âÿ «Ìöùàðèáÿ çàìàíû 

ìöëêè ÿùàëèíèí ãîðóíìàñû ùàããûíäà» Úåíåâðÿ Êîíâåíñèéàëàðûíûí òÿëÿáëÿðè 

ïîçóëäó. Àçÿðáàéúàí õàëãû åðìÿíè ýåíîñèäèíÿ ìÿðóç ãàëäû. 

     

 

1988-úè èëäÿ åðìÿíèëÿð Õàíêÿíäèíäÿ éàøàéàí àçÿðáàéúàíëûëàðà ãàðøû êöòëÿâè 



ùöúóìëàð òÿøêèë åäèá, îíëàðûí åâëÿðèíè éàíäûðàðàã, øÿùÿðäÿí ìÿúáóðÿí ÷ûõàðìûø, 

àçÿðáàéúàíëûëàðà ãàðøû çîð òÿòáèã åäÿðÿê, îíëàðûí ÿìëàêëàðûíû ãàðÿò åòìèøëÿð. 

Õàíêÿíäèíäÿ éàøàéàí 15 ìèí íÿôÿðäÿí ÷îõ àçÿðáàéúàíëû øÿùÿðäÿí ìÿúáóðÿí 

êþ÷öðöëìöøäöð. Dþrd islam m dr s si yand r lm , 25 n f r islam ünas 

ilahiyyatç  alim öldürülmü dür. 

1988-1991-úè èëëÿðäÿ Åðìÿíèñòàí òÿðÿôèíäÿí Äàüëûã Ãàðàáàü ÿðàçèñèíÿ 

ãàíóíñóç éîëëà ñèëàùëû äÿñòÿëÿð éåðèäèëÿðÿê, ùÿìèí ÿðàçèäÿ éàøàéàí àçÿðáàé-

úàíëû ÿùàëèéÿ ãàðøû ìöòÿìàäè îëàðàã òåððîð àêòëàðû ùÿéàòà êå÷èðèëèðäè. 

1991-úè èëèí ñåíòéàáðûíäàí áàøëàéàðàã, åðìÿíèëÿð òÿðÿôèíäÿí àçÿðáàéúàí-

ëûëàðûí éàøàéûø ìÿíòÿãÿëÿðèíÿ åäèëÿí áàñãûíëàðäà êå÷ìèø ÑÑÐÈ-éÿ ìÿõñóñ, 

Õàíêÿíäèíäÿ éåðëÿøÿí 366-úû ìîòîàòûúû àëàéûí êîìàíäà ùåéÿòè âÿ ùÿðáè òåõ-

íèêàñû äà èøòèðàê åòìèøäèð. Îíëàð Õîúàëûíû éàíäûðûá, âèðàí ãîéäóëàð. 



Leyla  liyeva: “Xocal ya  dal t!”  

(Beyn lxalq erm ni terroruna qar  yeni strateji model)

 

 

 

81

366-úû àëàéûí òÿðêèáèíäÿ Õîúàëû ãûðüûíëàðûíäà èøòèðàê åäÿí, Þçáÿêèñòàíûí 

Óðýåíèú éàøàéûø ìÿíòÿãÿñèíäÿí 1987-úè èëäÿí ùÿðáè õèäìÿòÿ ÷àüûðûëìûø ýèçèð 

Ó. Ìóùÿììÿäúàíîâ 1995-úè èëèí éàíâàðûí 14-äÿ Äàøêÿíä øÿùÿð ïðîêóðîð-

ëóüóíà âåðäèéè èôàäÿäÿ éàçûð: 

«... Áàø âåðÿí ÷îõñàéëû þëöì ùàëëàðû ìÿíè ÷àøäûðìûøäû. Ìÿí 

âóðóøìàãäàí èìòèíà åòìÿê ãÿðàðûíà ýÿëäèì. ×öíêè þëÿí ýöíàùñûç èíñàíëàð 

èäè... Íÿùàéÿò ìÿí îðàäàí ãà÷ìàëû îëäóì.»  

Ýèçèð Ó.Ìóùÿììÿäúàíîâ âåðäèéè èôàäÿëÿðè îëäóüó êèìè áèçÿ äÿ äàíûøûá, 

åòèðàô åòäè. 

     


Åðìÿíèëÿð Äàüëûã Ãàðàáàüäà éàøàéàí àçÿðáàéúàíëû ÿùàëèíè ñîí íÿôÿðèíÿ 

êèìè ãûðìàã ìÿãñÿäèëÿ êÿíä âÿ øÿùÿðëÿðè ìöùàñèðÿéÿ àëàðàã, äèíú ÿùàëèéÿ 

ãàðøû ìöõòÿëèô ÷àïëû îäëó ñèëàùëàðäàí èñòèôàäÿ åòìÿêëÿ, àüûð ùÿðáè òåõíèêà âà-

ñèòÿñèëÿ ùöúóì åäèð, ìöùàñèðÿäÿí ÷ûõûá ãà÷ìàüà úÿùä åäÿí øÿõñëÿðè èñÿ éîë-

ëàðäà, ìåøÿëÿðäÿ ïóñãó ãóðàðàã ìÿùâ åäèðäèëÿð.  

24.09.1991-úè èëäÿ åðìÿíè ñèëàùëû äÿñòÿëÿðè 366-úû àëàéûí ùÿðáè òåõíèêàñû-

íûí êþìÿéè èëÿ ÿùàëèñè àíúàã àçÿðáàéúàíëû îëàí Àüäÿðÿ ðàéîíóíóí Èìàðÿò 

Ãÿðâÿíä êÿíäèíÿ áàñãûí åòìèø, êÿíä ÿùàëèñèíèí áèð ùèññÿñèíè õöñóñè àìàíñûç-

ëûãëà ãÿòëÿ éåòèðìèøëÿð. Àçÿðáàéúàíëûëàðûí áöòöí ÿìëàêëàðû ãàðÿò îëóíìóø, åâ-

ëÿðè éàíäûðûëàðàã õàðàáàëûüà ÷åâðèëìèøäèð. 30.10.1991-úè èëäÿ Òóü âÿ Ñÿëàêÿ-

òèí êÿíäëÿðè, 12.11.1991-úè èëäÿ Àõóëëó, 19.11.1991-úè èëäÿ Õîúàâÿíä, 

15.12.1991-úè èëäÿ Úÿìèëëè êÿíäëÿðè äÿ åðìÿíè ñèëàùëû ãöââÿëÿðè òÿðÿôèíäÿí 

366-úû àëàéûí ùÿðáè òåõíèêàñû âÿ êîìàíäà ùåéÿòèíèí èøòèðàêû èëÿ èøüàë îëóí-

ìóøäóð. Ùÿìèí êÿíäëÿðèí àçÿðáàéúàíëû ÿùàëèñèíèí áèð ùèññÿñè ìÿùâ åäèëìèø, 

áèð ùèññÿñè èñÿ áöòöí ÿìëàêëàðûíû àòàðàã, ãà÷ìàüà ìÿúáóð îëìóø, åâëÿðè éàí-

äûðûëìûøäûð. 

Åðìÿíè ñèëàùëû ãöââÿëÿðè âÿ òåððîð÷ó äÿñòÿëÿðè 1991-úè èëèí äåêàáðûíäàí 

áàøëàéàðàã Äàüëûã Ãàðàáàüûí àçÿðáàéúàíëûëàð éàøàéàí êÿíäëÿðèíÿ àìàíñûç 

âÿ àðäûúûë ùöúóìëàðà áàøëàéûáëàð. Áöòöí áó êÿíäëÿðèí èøüàëû çàìàíû àçÿðáàé-

úàíëûëàð âÿùøèúÿñèíÿ, õöñóñè àìàíñûçëûãëà þëäöðöëìöø, êÿíäëÿð èñÿ éàíäûðûë-

ìûøäûð. 

al  rzind  Axund M cid Sultanzad , Hac  Qas mo lu Hac ,  eyx 

Mümtaz Mür üdo lu,... günah  olmadan güll l nmi , meyitl ri is  heyvanlar 

basd r lan «Qara torpaq» deyil n  raziy  tullanm d r. 

Õîúàëû Äàüëûã Ãàðàáàüäà Øóøàäàí ñîíðà àçÿðáàéúàíëûëàðûí éàøàäûãëàðû 

èêèíúè áþéöê éàøàéûø ìÿíòÿãÿñèäèð. 1990-úû èëäÿ øÿùÿð ñòàòóñó àëìûøäûð. 

1991-úè èëèí ìÿëóìàòûíà ýþðÿ ÿùàëèñèíèí ñàéû 7 ìèí íÿôÿð èäè. Äàüëûã Ãàðà-

áàüäàêû éåýàíÿ òÿééàðÿ ìåéäàíû Õîúàëûäà éåðëÿøèðäè. Åðìÿíè ñåïàðàò÷ûëàðû, 



Vasif S m dov,  

Röv n V lizad  

 

 

82

ñèëàùëû ìóçäëó äÿñòÿëÿð, òåððîð÷ó ãðóïëàð Õîúàëûäà 7 ìèí íÿôÿð ñèëàùñûç àçÿð-

áàéúàíëûéà ÿí äÿùøÿòëè âÿ àìàíñûç äèâàí òóòäó. 

     

 

Åðìÿíè ñèëàùëû áèðëÿøìÿëÿðè Õîúàëûíû ùÿð òÿðÿôäÿí ìöùàñèðÿéÿ àëìûøäû-



ëàð, éîëëàðû, êå÷èäëÿðè òóòìóøäóëàð. Åëåêòðèê åíåðæèñè éîõ èäè. Õîúàëûíûí õàðèúè 

àëÿìëÿ ÿëàãÿñè 1991-úè èëèí íîéàáðûíäàí åòèáàðÿí àíúàã ðàäèîòåëåôîíëà âÿ 

ìöëêè âåðòîëéîòëàðëà èäè. 28.01.1992-úè èëäÿ åðìÿíèëÿð òÿðÿôèíäÿí Äàüëûã Ãà-

ðàáàü öçÿðèíäÿ Àçÿðáàéúàí Ùàâà Éîëëàðû Äþâëÿò øèðêÿòèíÿ ìÿíñóá ÌÈ-8 

ìàðêàëû ìöëêè âåðòîëéîò âóðóëäóãäàí âÿ âåðòîëéîòäà õåéëè àçÿðáàéúàíëû ùÿëàê 

îëäóãäàí ñîíðà Õîúàëû øÿùÿðè èëÿ ùàâà ÿëàãÿñè äÿ êÿñèëìèøäè. 

25.02.1992-úè èë òàðèõäÿ ñààò 22 ðàäÿëÿðèíäÿ åðìÿíè ñèëàùëû ãöââÿëÿðè Õîúàëû 

øÿùÿðèíÿ 366-úû ìîòîàòûúû àëàéûíûí êîìàíäà ùåéÿòè âÿ ùÿðáè òåõíèêàñû èëÿ áèðýÿ 

ùöúóìà êå÷ìèøäè. Ìàéîð Îùàíéàí Ñåéðàí Ìóøåãîâè÷èí êîìàíäàñû (áó ýöí èø-

üàë îëóíìóø Äàüëûã Ãàðàáàüäàêû ñåïàðàò÷û ðåæèìèí ìöäàôèÿ íàçèðèäèð) àëòûíäà 

366-úû àëàéûí 2-úè áàòàëéîíó, Éåâýåíè Íàáîêèíèí êîìàíäàñû àëòûíäà 3-úö áàòàë-

éîíó, ãÿðàðýàù ðÿèñè ×èò÷èéàí Âàëåðèé Èñàéåâè÷èí ðÿùáÿðëèéè èëÿ èñÿ ùÿìèí àëàéûí 

1-úè áàòàëéîíó Äàüëûã Ãàðàáàüäà àüûð úèíàéÿòëÿð òþðÿòìèø, åòíèê òÿìèçëÿìÿ ñè-

éàñÿòè àïàðìûøäûð. 

     

 

Èñòèíòàãëà ìöÿééÿí åäèëìèøäèð êè, åðìÿíè ñèëàùëû ãöââÿëÿðè Õîúàëû øÿùÿ-



ðèíÿ ýåúÿ ñààò 22 ðàäÿëÿðèíäÿ ãóëäóðúàñûíà áàñãûí åòìèø, ÿââÿëúÿ øÿùÿðè øèä-

äÿòëè àðòèëëåðèéà àòÿøèíÿ òóòìóø, ñîíðà èñÿ ÷îõñàéëû àüûð òàíêëàð, ÏÄÌ âÿ çè-

ðåùëè òðàíñïîðòéîðëàð âàñèòÿñèëÿ øÿùÿðÿ äàõèë îëìóø, åâëÿðèíäÿ éàòìûø äèíú 

ÿùàëèíè âàùèìÿéÿ ñàëàðàã, îíëàðû âÿùøèúÿñèíÿ ìÿùâ åòìÿéÿ áàøëàìûøëàð. Áó 

çàìàí ãàäûí, óøàã âÿ éà ãîúàéà àìàí âåðìÿäÿí ãàðøûëàðûíà ÷ûõàíû àòÿø éà-

üûøûíà òóòìóø, òàíê, ÏÄÌ âÿ äèýÿð òåõíèêàíûí àëòûíà ñàëàðàã ÿçìèø, ìÿùâ åò-

ìèøëÿð. 

Àçüûíëàøìûø åðìÿíèëÿð àçÿðáàéúàíëûëàðû õöñóñè àìàíñûçëûãëà èøýÿíúÿ âå-

ðÿðÿê þëäöðöðäöëÿð. Îíëàð ìöùàñèðÿäÿí ÷ûõûá ãà÷ìàüà ìöâÿôôÿã îëìóø 

àçÿðáàéúàíëûëàðû äà éîëëàðäà, êå÷èäëÿðäÿ, ìåøÿëÿðäÿ ïóñãó ãóðàðàã òóòóð, 

âÿùøèúÿñèíÿ ìÿùâ åäèð, ìåéèòëÿðÿ îä âóðóá éàíäûðûðäûëàð.  

1987-úè èëèí îêòéàáðûíäàí 366-úû àëàéûí òÿðêèáèíäÿ êè÷èê ëåéòåíàíò êèìè 

ùÿðáè ãóëëóã åäÿí, Òàúèêèñòàíûí Ãàðëå éàøàéûø ìÿíòÿãÿñèíäÿí îëàí 

Õ.Ñàáèðîâ Äöøÿíáÿ øÿùÿð ïðîêóðîðëóüóíà âåðäèéè èôàäÿëÿðäÿ ãåéä åäèð: 

«Ìÿí Õîúàëûäà åäèëÿí ýöëëÿáàðàíëàðäà èøòèðàê åòìÿäèì. ×öíêè åðìÿíèëÿð 


Leyla  liyeva: “Xocal ya  dal t!”  

(Beyn lxalq erm ni terroruna qar  yeni strateji model)

 

 

 

83

ìÿíè àëàéûí òÿðêèáèíäÿí ÷ûõàðûá, ãîâìàã èñòÿäèëÿð. Àììà ýåú èäè. 366-úû 

àëàéûí ðóñ, åðìÿíè ñèëàùëû áèðëÿøìÿëÿðè Õîúàëû úàìààòûíû àðòûã ãûðûðäûëàð. 

Ýöíàùû îëìàéàí âÿ ñèëàùñûç èíñàíëàðà ùöúóìëàð îëóíìóøäó». 

 

     



 

Ìåéèòëÿðèí õàðèúè ìöàéèíÿñè, ìÿùêÿìÿ-òèáá åêñïåðòèçàëàðûíûí ðÿéëÿðè, 

ìöùàñèðÿäÿí ÷ûõìàüà ìöâÿôôÿã îëìóø Õîúàëû ñàêèíëÿðèíèí èôàäÿëÿðè èëÿ åð-

ìÿíèëÿðèí âÿ 366-úû àëàéûí ùÿðáè ãóëëóã÷óëàðûíûí àçÿðáàéúàíëûëàðà ãàðøû òþðÿò-

äèêëÿðè àüëàñûüìàç èøýÿíúÿ, âÿùøèëèê ôàêòëàðû: áàø äÿðèñèíèí ñîéóëìàñû, ãó-

ëàã, áóðóí, úèíñèééÿò öçâëÿðèíèí êÿñèëìÿñè, åðìÿíè ãÿáðèíèí öñòöíäÿ 

àçÿðáàéúàíëû áàøûíûí ãóðáàíëûã êèìè êÿñèëìÿñè ôàêòëàðû ìöÿééÿí åäèë-

ìèøäèð. Ñèëàùëû ãóëäóðëàð ãàäûíà, ãîúàéà âÿ óøàüà äà ôÿðã ãîéìàäàí ùà-

ìûéà èøýÿíúÿ âåðìèøëÿð. Ãàäûíëàðûí äþøëÿðèíèí êÿñèëìÿñè àäè ùàë îëìóø-

äóð. 

Ìöÿééÿí åäèëìèøäèð êè, 1956-úû èëäÿ àíàäàí îëìóø din xadimi, RF-

da islam dini t hsili alm  Îðóúîâ Òåëìàí ßíâÿð îüëó Õîúàëû øÿùÿðèí-

äÿí ìöùàñèðÿäÿí ÷ûõûá ãà÷àðêÿí, 26.02.1992-úè èëäÿ Íàõ÷ûâàíèê êÿíäè 

éàõûíëûüûíäà åðìÿíèëÿð îíó ýöëëÿ èëÿ âóðóá þëäöðìöø âÿ áàøûíûí äÿðèñèíè 

ñîéìóøëàð. 

Ara d rmalar zaman   m lum olmu dur ki, t kilat n din 

xadiml rind n:  1963-úö èëäÿ àíàäàí îëìóø Ìóñòàôàéåâ Âèäàäè Øÿôà 

îüëó, 1962-úè èëäÿ àíàäàí îëìóø Íóðèéåâ Ùàôèç Éóñèô îüëó, 1968-úè èëäÿ 

àíàäàí îëìóø Èëéàñîâ ßùìÿä Ìÿììÿä îüëó âÿ áàøãàëàðûíûí áàøû êÿñèë-

ìèøäèð. Áàêûäàí îëàí Áÿäÿëîâ Òîôèã, 1961-úè èëäÿ àíàäàí îëìóø Ðÿúÿáîâ 

Úÿáðàéûë Ìåùòè îüëó òàíêûí àëòûíà àòûëìûø, ýþçëÿðè ÷ûõàðûëìûø, ãóëàãëàðû 

êÿñèëìèøäèð. 

Ìÿììÿäîâà Òàìàðà Ñÿëèì ãûçû, Äàäàøîâà ßñëè Áÿáèð ãûçû, ßìè-

ðîâà Ìàùû Áÿáèð ãûçû, Ùöìáÿòîâà ßíàùÿò Åëäàð ãûçû, Íóðàëûéåâà Äèëàðÿ 

Îðóú ãûçû âÿ áàøãàëàðûíûí ýþçëÿðè ÷ûõàðûëìûø, äþøëÿðè êÿñèëìèøäèð. 

Ä.Î.Íóðàëûéåâàíûí ãûçûë äèøëÿðè èñÿ þëäöðöëäöêäÿí ñîíðà ÷ûõàðûëìûøäûð. 

Ñÿëèìîâ Áàùàäûð Ìèêàéûë îüëó, Àñëàíîâ Èãáàë Ãóëó îüëóíóí úèíñèé-

éÿò öçâëÿðè êÿñèëìèø, ýþçëÿðè ÷ûõàðûëìûø, äèðè-äèðè éàíäûðûëìûøäûð. 

Ñÿëèìîâ Àðçó Áàùàäûð îüëóíó òóòàðàã, êþðïÿ þâëàäûíûí ýþçö ãàðøû-

ñûíäà äÿìèð äÿéÿíÿêëÿ èøýÿíúÿ âåðÿðÿê, äþéöá þëäöðìöøëÿð. 

Êÿðèìîâà Ôèðÿíýöë Ìÿùÿììÿä ãûçûíûí áÿäÿíè òàì äîüðàíûëìûø, 

ýþçëÿðè ÷ûõàðûëìûø, ãóëàãëàðû âÿ äþøëÿðè êÿñèëìèøäèð. 


Vasif S m dov,  

Röv n V lizad  

 

 

84

Åðìÿíè ñåïàðàò÷ûëàðûíûí din xadiml rin  qar   òåððîð÷óëóüó èëÿ áàüëû 

27.02.1992-úè èë òàðèõäÿ Ãàðàáàü öçðÿ ðàéîíëàðàðàñû ïðîêóðîðëóã òÿðÿôèíäÿí 

Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñû ÚÌ-íèí 70-úè ìàääÿñè, 94-úö ìàääÿíèí 4, 6-úû 

áÿíäëÿðè, 255-úè ìàääÿíèí «â» áÿíäè èëÿ úèíàéÿò èøè ãàëäûðûëìûøäûð. 

     

1992-úè èë ôåâðàëûí 28-äÿ Âéàíàäà (Àâñòðèéà) íÿøð åäèëÿí «Êóäèð» ãÿçåòè 



áåëÿ áèð ìÿëóìàò äÿðú åäèð: «…Êå÷ìèø Ñîâåòëÿð Èòòèôàãûíûí ìÿêàíëàðûíäàí 

áèðèíäÿ áàø âåðÿí äÿùøÿòëè éàíüûíëàð ôåâðàëûí 25-äÿí äàâàì åäèð. Åðìÿíèëÿð 

áèð éåðÿ éûüûøàðàã, ðóñëàðûí êþìÿéè èëÿ Ãàðà øÿùÿðè (Ãàðàáàüû —Â.Ñ., Ð.Â.) âè-

ðàí åòäè… Ìîñêâàíûí Âéàíàäàêû äèïëîìàòëàðûíäàí îëàí Îëåã Àëåêñàíäðîâè÷ 

Àéâàçéàí èääèà åòäè êè, îíóí ùå÷ íÿäÿí õÿáÿðè éîõäóð» (?). 

Èñïàíèéàäà íÿøð åäèëÿí «Ëåâàíòå» ãÿçåòè èñÿ 1992-úè èëèí ìàðòûí 3-äÿ Âà-

ëåíñèéàäàêû åðìÿíè èúìàñûíûí áàø÷ûñû Ëåîí Òîðîéàíûí ìöñàùèáÿñèíè äÿðú 

åäèð. Î äåéèð: «…Óúãàð áèð éåðäÿ òîðïàãëàðûìûç óüðóíäà âóðóøäóã. Èíñàí 

àçàäëûã óüðóíäà âóðóøà-âóðóøà þçöíö äÿðê åäèð. Áèç åðìÿíèëÿð èíäè-èíäè 

àéàüà ãàëõûðûã. Ùÿð éåðäÿ òîðïàüûìûçû ÿëèìèçäÿí àëûá, áèçè ãîâóáëàð…» (?). 

1992-úè èë ìàðòûí 26-äà èñÿ åéíè ãÿçåòäÿ Êàíàäà åðìÿíèñè, ùöãóãøöíàñ 

Âàñêåë Ñèòàðéàí ÷ûõûø åäÿðÿê ýþñòÿðèð: «…Áèç åðìÿíèëÿð þçöìöç-þçöìöçö 

äöíéàäà ðöñâàé åòäèê. Áèçèì ö÷öí àüûð îëàí Áåéíÿëõàëã ìÿùêÿìÿëÿð ãóðóëà-

úàã. Êèìäèð åðìÿíè ìèëëÿòèíè ìÿùêÿìÿ ãàïûëàðûíà ñöðöêëÿéÿí?…». 

     

 

Òþðÿäèëìèø úèíàéÿòëÿðèí íÿòèúÿëÿðè àüûð, ìèãéàñû ýåíèøäèð. Éàðàäûëìûø 



«Õîúàëû Èñòèíòàã Ãðóïó» áöòöí áàø âåðÿíëÿðè ùÿëÿ äÿ àðàøäûðûð, éåíè ôàêò âÿ 

ñÿíÿäëÿðè öçÿ ÷ûõàðûð. 

Ãðóïóí öçâëÿðè Òáèëèñè øÿùÿðèíèí Âàçèàíè ñòàíñèéàñûíäà úèíàéÿò òþðÿòìèø 

366-úû àëàéûí êîìàíäèðè É.É.Çàðâèãàðîâó âÿ àëàéûí äèýÿð çàáèòëÿðèíè äèíäèð-

ìÿéÿ ñÿé åòñÿëÿð äÿ, Õàíêÿíäè ùÿðáè ãàðíèçîíóíóí êå÷ìèø ïðîêóðîðó Ëàçóò-

êèí, Çàãàôãàçèéà Ùÿðáè Äàèðÿñè Ãîøóíëàðû Êîìàíäàíûíûí ìöàâèíè ýåíåðàë 

Îùàíîâ (ìèëëèééÿòúÿ åðìÿíèäèð) ìöñòÿíòèãëÿðÿ ìàíå÷èëèê òþðÿäèá äèíäèðìÿ-

ëÿðÿ èìêàí âåðìÿäè.  

Áöòöí áóíëàðà áàõìàéàðàã, Ãûðüûçûñòàíûí Ãàðà-Áàëòà éàøàéûø 

ìÿíòÿãÿñèíäÿí õèäìÿòÿ ÷àüûðûëàí, 366-úû àëàéûí òÿðêèáèíäÿ êè÷èê ëåéòåíàíò 

Ì.Óìóäéàðîâ Áèøêåê øÿùÿð ïðîêóðîðëóüóíà âåðäèéè èôàäÿëÿðäÿ åòèðàô åòäè: 

«Õîúàëûäà àçÿðáàéúàíëûëàðûí êöòëÿâè ãûðüûíëàðûíäà èøòèðàê åòìèøÿì. Àììà 



Leyla  liyeva: “Xocal ya  dal t!”  

(Beyn lxalq erm ni terroruna qar  yeni strateji model)

 

 

 

85

ùå÷ êÿñÿ ýöëëÿ àòìàìûøàì... Îðäà óøàãëàðû ñûðàéà ýöçöá, ýöëëÿáàðàí 

åäèðäèëÿð. Ìÿí îðàäàí ãà÷ìàëû îëäóì…» 

 

     


 

Ìöÿééÿí åäèëìèøäèð êè, Õîúàëûäà åðìÿíè ãóëäóðëàðû âÿùøèúÿñèíÿ, õöñóñè 

àìàíñûçëûãëà 339 íÿôÿð àçÿðáàéúàíëûíû þëäöðìöø, 371 íÿôÿðè ÿñèð ýþòöðìöøëÿð. 

Îíëàðäàí ÿêñÿðèééÿòè ìöõòÿëèô âàñèòÿëÿðëÿ àçàä åäèëìèøäèð. 30 íÿôÿð Õîúàëû ñà-

êèíè èñÿ èíäèéÿäÿê åðìÿíèëÿðèí ÿñèðëèéèíäÿ ãàëìàãäà äàâàì åäèð. 421 íÿôÿð 

Õîúàëû ñàêèíè ìöõòÿëèô äÿðÿúÿëè áÿäÿí õÿñàðÿòëÿðè àëàðàã, ìÿùâ îëóá ñûðàäàí 

÷ûõûá. Àïàðûëàí èñòèíòàã çàìàíû ìöÿééÿí åäèëìèøäèð êè, Õîúàëû ùàäèñÿëÿðè çà-

ìàíû 120 íÿôÿð äÿ èòêèí äöøöá. 

 

     


 

Õîúàëû Áåéíÿëõàëã òåððîðèçìèí âÿ ñåïàðàòèçìèí ãóðáàíû îëäó. Áó èøüàë÷û-

ëûã ñèéàñÿòèíèí äÿ áàøûíäà åðìÿíè ñèëàùëû áèðëÿøìÿëÿðè, úèíàéÿòêàð ãðóïëàð äà-

éàíûðäû. Èíäè îíëàðûí öçâëÿðèíèí áèð ãèñìè Åðìÿíèñòàíäà âÿ èøüàë îëóíìóø 

Àçÿðáàéúàí òîðïàãëàðûíäà ìöõòÿëèô âÿçèôÿëÿðÿ òÿéèí åäèëèá. 

Èñòèíòàã çàìàíû ìöÿééÿí åäèëìèøäèð êè, Åðìÿíèñòàí Ðåñïóáëèêàñû Éóõàðû 

Ãàðàáàüäà ìöíàãèøÿíèí èëê ýöíëÿðèíäÿí ñèëàù, äþéöø ñóðñàòû, ùÿðáè òåõíèêà 

ÿëÿ êå÷èðÿðÿê, ñèëàùëû äÿñòÿëÿð éàðàäûëìàñû ñàùÿñèíäÿ ýöúëö ôÿàëèééÿòÿ áàøëà-

äûüû, ðåñïóáëèêàìûçûí ÿðàçèñèíÿ òÿõðèáàò÷û ãðóïëàð ýþíäÿðäèéè áèð âàõòäà ðåñ-

ïóáëèêà ðÿùáÿðëèéè ìöäàôèÿ ãöââÿëÿðèíèí éàðàäûëìàñûíû ëÿíýèòìèø, ýþçëÿìÿ 

ìþâãåéè òóòìóøäóð. 

31 àâãóñò 1991-úè èë òàðèõäÿ ÑÑÐÈ-èí ìöäàôèÿ íàçèðè Øàïîøíèêîâ Àçÿðáàé-

úàí Ðåñïóáëèêàñû Ïðåçèäåíòè Àéàç Ìöòÿëëèáîâà ìÿêòóáëà ìöðàúèÿò åäèá, ìöòòÿ-

ôèã ðåñïóáëèêàëàðäà Ìèëëè Ãâàðäèéà âÿ éà Ìöäàôèÿ Íàçèðëèéè éàðàòìàã òÿêëèôè 

èðÿëè ñöðìöøäöð. 

Ìÿðêÿçèí áó òÿøÿááöñöíäÿí ñîíðà ðåñïóáëèêà ïðåçèäåíòè 334 ¹-ëè 5 ñåíò-

éàáð 1991-úè èë òàðèõëè Ôÿðìàíëà Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñû Ìöäàôèÿ Íàçèð-

ëèéèíè éàðàòìûø, ìöäàôèÿ íàçèðè âÿçèôÿñèíÿ Áÿðøàäëû Âàëåù ßééóá îüëóíó òÿ-

éèí åòìèøäèð âÿ áóíóíëà äà èøèíè áèòìèø ùåñàá åòìèøäèð. Ôàêòèêè îëàðàã, îðäó 

ãóðóúóëóüó èøè èëÿ ùå÷ êèì ìÿøüóë îëìàìûøäûð. Ìöäàôèÿ Íàçèðëèéè âÿ Ñèëàùëû 

Ãöââÿëÿð éàëíûç êàüûç öçÿðèíäÿ éàðàäûëìûøäûð.  

     


 

Vasif S m dov,  

Röv n V lizad  

 

 

86

Ðåñïóáëèêà ÿðàçèñèíäÿ éåðëÿøÿí ÑÑÐÈ Ñèëàùëû Ãöââÿëÿðèíèí 4-úö Îðäó 

ùèññÿëÿðè ðåñïóáëèêà Àëè Ñîâåòèíèí 09 îê-òéàáð 1991-úè èë òàðèõëè ãÿðàðû èëÿ 

ìèëëèëÿøäèðèëÿðÿê, ðåñïóáëèêà ïðåçèäåíòèíèí ñÿðÿíúàìûíà âåðèëìÿñèíÿ áàõìà-

éàðàã, îðäó êîìàíäàíëûüû ùèññÿëÿðèí èíâåíòàðëàøäûðûëûá, ðåñïóáëèêà òàáå÷èëè-

éèíÿ êå÷èðèëìÿñèíÿ èìêàí âåðìÿìèø âÿ Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñûíûí î âàõò-

êû ðÿùáÿðëèéèíèí ãîðõàãëûüûíäàí, úÿñàðÿòñèçëèéèíäÿí âÿ ùàáåëÿ Àçÿðáàéúàí 

Õàëã Úÿáùÿñèíèí êå÷èðäèéè àüûëñûç òÿäáèðëÿðèí íÿòèúÿñèíäÿí ùÿð øåé ïîçóë-

ìóøäóð. Ôàêòèêè îëàðàã, Àçÿðáàéúàí äþâëÿòè áàøñûç ãàëìûøäû. Îíóí äàüûë-

ìàñû, ïàð÷àëàíìàñû ëàáöä èäè. 

Àëòû àé ÿðçèíäÿ äþðä Ìöäàôèÿ Íàçèðèíèí äÿéèøäèðèëìÿñè ðåñïóáëèêà Ñèëàùëû 

Ãöââÿëÿðèíèí ãîøóí êîíòèíýåíòèíÿ áþéöê ïñèõîëîæè, ìÿíÿâè çèéàí âóðìóøäóð 

(ìÿñÿëÿí, Â.Áÿðøàäëû 05.09.1991-úè èëäÿí 11.12.1991-úè èëÿ êèìè, Ò.Ìåùäè-

éåâ 12.12.1991-úè èëäÿí 11.02.1992-úè èëÿ êèìè, Ø.Ìóñàéåâ 11.02.1992-úè èë-

äÿí 24.02.1992-úè èëÿ êèìè, Ò.ßëèéåâ 24.02.1992-úè èëäÿí 07.03.1992-úè èëÿ 

êèìè ìöäàôèÿ íàçèðè èøëÿìèøëÿð). 

     


Îêòéàáð-äåêàáð àéëàðûíäà êå÷èðèëìÿëè îëàí ùÿãèãè-ùÿðáè ÷àüûðûø ö÷ àé ýå-

úèêäèðèëìèøäè (÷àüûðûø áàðÿäÿ ôÿðìàí Ðåñïóáëèêà Ïðåçèäåíòè òÿðÿôèíäÿí 05 äå-

êàáð 1991-úè èëäÿ âåðèëìèø, ÷àüûðûø êàìïàíèéàñû èñÿ 1991-úè èëèí äåêàáðûíäàí 

1992-úè èëèí 1 ìàðòûíà êèìè êå÷èðèëìèøäèð). Ùàëáóêè, ãöââÿäÿ îëàí ùÿðáè òÿëè-

ìàòëàðà ýþðÿ áèð äþéöø÷öíöí ùàçûðëàíìàñûíà ö÷ àé âàõò òÿëÿá åäèëèð. Êóðñëàðà 

ýþðÿ ýÿíú äþéöø÷öíöí ùàçûðëûã   ïðîãðàìû 72 ñààò, äþéöø ùàçûðëûüû ïðîãðàìû 

120 ñààò, ìöòÿõÿññèñ ùàçûðëàíìàñû ïðîãðàìû 520 ñààò îëäóüó íÿçÿðÿ àëûíàðñà, 

÷àüûðûøûí ö÷ àé ýåúèêìÿñè íÿòèúÿñèíäÿ ðåñïóáëèêàìûçûí Ñèëàùëû Ãöââÿëÿðè éà-

ðàäûëìàñû ïðîñåñèíÿ ùàíñû ùÿúìäÿ çèéàí âóðóëäóüó àéäûí îëóð. 

 

     



 

Î âàõò îðäó ñûðàëàðûíà ÷àüûðûø äà éàðûòìàç òÿøêèë îëóíóðäó. Ìöäàôèÿ íàçèðè 

âÿ ðåñïóáëèêàíûí ùÿðáè êîìèññàðû âÿçèôÿñèíè åéíè âàõòäà èúðà åäÿí Ò.Ìåùäèéåâ 

áöòöí ÷àüûðûø÷ûëàðûí îðäó ñûðàëàðûíà àïàðûëìàìàñûíûí ñÿáÿáèíè 4-úö Îðäóíóí 

êàçàðìàëàðû òÿùâèë âåðìÿìÿñèíäÿ ýþðöðäö. 

Ùàëáóêè, èñòèíòàã çàìàíû ìöÿééÿí åäèëìèøäèð êè, ðåñïóáëèêàìûçäà êèôà-

éÿò ãÿäÿð ÷àüûðûø÷û ãÿáóë åäèá äþéöø÷ö ùàçûðëàìàã ö÷öí áàçà âàð èäè. Áó 

ùÿðáè-òÿëèì áàçàëàðûíäà 30 ìèí äþéöø÷ö ùàçûðëàìàã èìêàíû îëóá. Åéíè çà-



Leyla  liyeva: “Xocal ya  dal t!”  

(Beyn lxalq erm ni terroruna qar  yeni strateji model)

 

 

 

87

ìàíäà 1992-úè èëèí éàíâàð-ôåâðàë àéëàðûíäà òÿøêèë îëóíìóø ùÿðáè ùèññÿëÿðÿ äÿ 

áèýàíÿ éàíàøûëûðäû.  

 

     


 

Èñòèíòàãëà ìöÿééÿí åäèëìèøäèð êè, ìöäàôèÿ íàçèðè, ýåíåðàë Â.Áÿðøàäëûíûí 

19.11.1991-úè èë òàðèõëè ÿìðè èëÿ ðåñïóáëèêàíûí Åðìÿíèñòàí âÿ Äàüëûã Ãàðà-

áàüëà ñÿðùÿä îëàí 22 ðàéîíóíäà, î úöìëÿäÿí äÿ Õîúàëû øÿùÿðèíäÿ ÿðàçè þçö-

íöìöäàôèÿ áàòàëéîíëàðû éàðàäûëìûøäûð. Õîúàëû øÿùÿð þçöíöìöäàôèÿ áàòàëéîíó 

ÿñàñÿí Õîúàëû ÿùàëèñèíäÿí òÿøêèë îëóíìóøäó. Áàòàëéîíóí êîìàíäèðè Õîúàëû 

øÿùÿð îðòà ìÿêòÿáèíäÿ ùÿðáè òÿëèì öçðÿ ìöÿëëèì, åùòèéàòäà îëàí áàø ëåéòå-

íàíò Òîôèã Ìèðñèéàá îüëó Ùöñåéíîâ òÿéèí åäèëìèøäèð. Áàòàëéîíóí øÿõñè ùå-

éÿòè 237 íÿôÿð çàáèò âÿ ÿñýÿðäÿí èáàðÿò èäè. 

     


 

Õîúàëû øÿùÿðè óçóí ìöääÿò åðìÿíèëÿðèí ìöùàñèðÿñè âÿçèééÿòèíäÿ îëìóø-

äóð. Õîúàëû øÿùÿðèíÿ ýåäèø-ýÿëèø ùÿðá÷èëÿðèí ìöøàéèÿòè èëÿ âÿ éà ùàâà éîëó 

èëÿ ùÿéàòà êå÷èðèëèðäè. 

1991-úè èëèí íîéàáðûíäà êå÷ìèø ÑÑÐÈ ÄÈÍ-èí ãîøóíëàðû Äàüëûã Ãàðàáàü-

äàí ÷ûõàðûëäûãäàí ñîíðà Õîúàëûéà ãóðó éîëëà ýåäèø-ýÿëèø òàì êÿñèëìèøäèð. Õî-

úàëû èëÿ ÿëàãÿ àíúàã Çàáðàò õöñóñè àâèàñèéà áèðëèéè «Àçàëàåðî»íóí âåðòîëéîò-

ëàðû âàñèòÿñèëÿ ùÿéàòà êå÷èðèëìèøäèð. 28.01.1992-úè èëäÿ Àüäàì-Øóøà ìàðøðóòó 

èëÿ ó÷àí âåðòîëéîò åðìÿíèëÿð òÿðÿôèíäÿí âóðóëäóãäàí ñîíðà, Õîúàëû øÿùÿðè èëÿ 

âåðòîëéîò ÿëàãÿñè äÿ êÿñèëìèøäèð. 

 

     


 

Ôàúèÿñè áàø âåðÿí ÿðÿôÿäÿ éàëíûç áèð äÿôÿ Õîúàëû øÿùÿðèíÿ 4 ÌÈ-26 ìàð-

êàëû íÿãëèééàò âåðòîëéîòó ó÷ìóø âÿ 120 íÿôÿðäÿí ÷îõ ñàêèí Õîúàëûäàí ÷ûõà-

ðûëìûøäûð. (120 íÿôÿðèí ùàíñû èñòèãàìÿòäÿ àïàðûëìàñû ùàããûíäà ùå÷ áèð 

ìÿëóìàò éîõäóð.) Ñîíðàëàð âåðòîëéîò ö÷öí äÿôÿëÿðëÿ ìöðàúèÿò åäèëìÿñèíÿ 

áàõìàéàðàã, ÌÄÁ ùÿðáè âåðòîëéîò åñêàäðèëéàñûíûí êîìàíäèðè Çîëîòóõèí Õî-

úàëû øÿùÿðèíÿ âåðòîëéîò ýþíäÿðèëìÿñèíäÿí èìòèíà åòìèøäèð. Áó ìÿñÿëÿ èëÿ ÿëà-

ãÿäàð ìöðàúèÿò åäÿí øÿõñëÿðÿ èñÿ Çàãàôãàçèéà Ãîøóíëàðû Ùÿðáè Äàèðÿñè êî-

ìàíäàíûíûí ìöàâèíè Ãðåêîâ âÿ áàøãà éöêñÿê ðöòáÿëè çàáèòëÿð Àçÿðáàéúàíûí 

ÌÄÁ-éÿ äàõèë îëìàñû çÿðóðÿòèíÿ èøàðÿ åòìèøëÿð. 

Ìöÿééÿí åäèëìèøäèð êè, Õîúàëûíûí ìöùàñèðÿäÿ îëìàñû, ÿùàëèíèí ÷ûõûëìàç 

âÿçèééÿòÿ äöøìÿñè Õîúàëû øÿùÿðèíèí åðìÿíèëÿð òÿðÿôèíäÿí èøüàë îëóíàúàüûíûí 


1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   36


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə