Az rbaycan m LL elml r akadem yasinin nsan



Yüklə 17.1 Mb.
Pdf просмотр
səhifə5/36
tarix23.06.2017
ölçüsü17.1 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   36

43

òîðïàãëàðûíäàí êöòëÿâè ñóðÿòäÿ äåïîðòàñèéàñûíà äþâëÿò ñÿâèééÿñèíäÿ íàèë îëäó-

ëàð. 


Åðìÿíè ìèëëÿò÷èëÿðè þç ùàâàäàðëàðûíûí êþìÿéè èëÿ 50-úè èëëÿðäÿí åòèáàðÿí 

Àçÿðáàéúàí õàëãûíà ãàðøû êÿñêèí ìÿíÿâè òÿúàâöç êàìïàíèéàñûíà áàøëàäûëàð. 

Êå÷ìèø Ñîâåò ìÿêàíûíäà ìöíòÿçÿì øÿêèëäÿ éàéûëàí êèòàá, æóðíàë âÿ ãÿçåò-

ëÿðäÿ ìèëëè ìÿäÿíèééÿòèìèçèí, êëàññèê èðñèìèçèí, ìåìàðëûã àáèäÿëÿðèìèçèí ÿí 

íÿôèñ íöìóíÿëÿðèíèí åðìÿíè õàëãûíà ìÿíñóá îëäóüóíó ñöáóò åòìÿéÿ ÷àëûøûð-

äûëàð. Åéíè çàìàíäà îíëàð òÿðÿôèíäÿí áöòöí äöíéàäà àçÿðáàéúàíëûëàðûí ìÿíôè 

îáðàçûíû ôîðìàëàøäûðìàã úÿùäëÿðè äÿ ýöúëÿíèðäè. «Éàçûã, ìÿçëóì åðìÿíè 

õàëãû»íûí îáðàçûíû éàðàäàðàã ÿñðèí ÿââÿëèíäÿ ðåýèîíäà áàø âåðÿí ùàäèñÿëÿð 

øöóðëó ñóðÿòäÿ òÿùðèô îëóíóð, àçÿðáàéúàíëûëàðà ãàðøû ñîéãûðûì òþðÿäÿíëÿð ñîé-

ãûðûì ãóðáàíëàðû êèìè ãÿëÿìÿ âåðèëèðäè. 

ßñðèí ÿââÿëèíäÿ ÿêñÿð ÿùàëèñè àçÿðáàéúàíëû îëàí Èðÿâàí øÿùÿðèíäÿí âÿ 

Åðìÿíèñòàí ÑÑÐ-èí äèýÿð áþëýÿëÿðèíäÿí ñîéäàøëàðûìûç òÿãèáëÿðÿ ìÿðóç ãàëà-

ðàã êöòëÿâè ñóðÿòäÿ ãîâóëóðdu. Àçÿðáàéúàíëûëàðûí ùöãóãëàðû åðìÿíèëÿð òÿðÿ-

ôèíäÿí êîáóäúàñûíà ïîçóëóð, àíà äèëèíäÿ òÿùñèë àëìàñûíà ÿíýÿëëÿð òþðÿäèëèð, 

îíëàðà ãàðøû ðåïðåññèéàëàð ùÿéàòà êå÷èðèëèðdi. Àçÿðáàéúàí êÿíäëÿðèíèí òàðèõè 

àäëàðû äÿéèøäèðèëèð, òîïîíèìèêà òàðèõèíäÿ ìèñëè ýþðöíìÿéÿí ãÿäèì òîïîíèì-

ëÿðèí ìöàñèð àäëàðëà ÿâÿçîëóíìà ïðîñåñè áàø âåðèðdi. 

Ñàõòàëàøäûðûëìûø åðìÿíè òàðèõè ýÿíú åðìÿíèëÿðèí øîâèíèñò ðóùóíäà áþéö-

ìÿñèíÿ çÿìèí éàðàòìàã ö÷öí äþâëÿò ñèéàñÿòè ñÿâèééÿñèíÿ ãàëäûðûëûðd . Áþéöê 

ùóìàíèñò èäåàëëàðà õèäìÿò åäÿí Àçÿðáàéúàí ÿäÿáèééàòû âÿ ìÿäÿíèééÿòè ðó-

ùóíäà òÿðáèéÿ îëóíìóø éåíè íÿñëèìèç åêñòðåìèñò åðìÿíè èäåîëîýèéàñûíûí òÿ-

ãèáëÿðèíÿ ìÿðóç ãàëûðd . 

Àçÿðáàéúàí õàëãûíûí ìÿíÿâèééàòûíà, ìèëëè ãöðóðóíà âÿ ìÿíëèéèíÿ éþ-

íÿëìèø áþùòàíëàð ñèéàñè âÿ ùÿðáè òÿúàâöç ö÷öí èäåîëîæè çÿìèí éàðàäûðäû. Õàë-

ãûìûçà ãàðøû àïàðûëàí ñîéãûðûì ñèéàñÿòè þçöíöí ñèéàñè-ùöãóãè ãèéìÿòèíè òàï-

ìàäûüû ö÷öí òàðèõè ôàêòëàð Ñîâåò ìÿòáóàòûíäà åðìÿíèëÿð òÿðÿôèíäÿí òÿùðèô 

îëóíóð âÿ èúòèìàè ôèêèð ÷àøäûðûëûðäû. Åðìÿíèëÿðèí ñîâåò ðåæèìèíäÿí áÿùðÿëÿíÿ-

ðÿê ùÿéàòà êå÷èðäèêëÿðè âÿ 80-úè èëëÿðèí îðòàëàðûíäà äàùà äà ýöúëÿíÿí àí-

òèàçÿðáàéúàí òÿáëèüàòûíà Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñûíûí ðÿùáÿðëèéè âàõòûíäà ëà-

çûìè ãèéìÿò âåðìÿäè. 

1988-úè èëäÿí îðòàéà àòûëàí ãîíäàðìà Äàüëûã Ãàðàáàü êîíôëèêòèíèí èëêèí 

ìÿðùÿëÿñèíäÿ àçÿðáàéúàíëûlarûí þç òàðèõè òîðïàãëàðûíäàí ãîâóëìàñûíà äà ðåñ-

ïóáëèêàäà äöçýöí ñèéàñè ãèéìÿò âåðèëìÿäè. Àçÿðáàéúàíûí Äàüëûã Ãàðàáàü 

Ìóõòàð Âèëàéÿòèíèí Åðìÿíèñòàí ÑÑÐ-èí òÿðêèáèíÿ äàõèë åäèëìÿñè ùàããûíäà åð-

ìÿíèëÿðèí ãåéðè-êîíñòèòóñèîí ãÿðàðûíû âÿ Ìîñêâàíûí ÿñëèíäÿ áó âèëàéÿòè Õö-

ñóñè Èäàðÿåòìÿ Êîìèòÿñè âàñèòÿñèëÿ Àçÿðáàéúàíûí òàáåëèéèíäÿí ÷ûõàðìàñûíû 



Vasif S m dov,  

Röv n V lizad  

 

 

44

õàëãûìûç úèääè íàðàçûëûãëà ãàðøûëàäû âÿ ìöùöì ñèéàñè àêñèéàëàðà ÿë àòìàã 

ìÿúáóðèééÿòè ãàðøûñûíäà ãàëäû. Ðåñïóáëèêàäà êå÷èðèëÿí ìèòèíãëÿð çàìàíû òîð-

ïàãëàðûìûçûí èøüàëû ñèéàñÿòè ãÿòèééÿòëÿ ïèñëÿíñÿ äÿ, Àçÿðáàéúàí ðÿùáÿðëèéè þç 

ïàññèâ ìþâãåéèíäÿí ÿë ÷ÿêìÿäè. Ìÿùç áóíóí íÿòèúÿñè îëàðàã, 1990-úû èëèí 

éàíâàð àéûíäà ýåòäèêúÿ ýöúëÿíÿí õàëã ùÿðÿêàòûíû áîüìàã ìÿãñÿäèëÿ Áàêûéà 

ãîøóíëàð éåðèäèëäè, éöçëÿðëÿ àçÿðáàéúàíëû ìÿùâ âÿ øèêÿñò åäèëäè, éàðàëàíäû, 

äèýÿð ôèçèêè òÿçéèãëÿðÿ ìÿðóç ãîéóëäó. 

1992-úè èëèí ôåâðàëûíäà åðìÿíèëÿð Õîúàëû øÿùÿðèíèí ÿùàëèñèíÿ ìèñëè ýþðöí-

ìÿéÿí äèâàí òóòäó. Òàðèõèìèçÿ Õîúàëû ñîéãûðûìû êèìè ùÿêê îëóíàí áó ãàíëû 

ôàúèÿ ìèíëÿðëÿ àçÿðáàéúàíëûíûí ìÿùâ åäèëìÿñè, ÿñèð àëûíìàñû, øÿùÿðèí éåðëÿ 

éåêñàí åäèëìÿñè èëÿ ãóðòàðäû. 

Ìèëëÿò÷è-ñåïàðàò÷û åðìÿíèëÿðèí Äàüëûã Ãàðàáàüäà áàøëàäûüû i alç  ùÿðÿ-

êÿòèí íÿòèúÿñè îëàðàã, áó ýöí áèð ìèëéîíäàí àðòûã ñîéäàøûìûç åðìÿíè ãÿñá-

êàðëàðû òÿðÿôèíäÿí þç äîüìà éóðä-éóâàëàðûíäàí äèäÿðýèí ñàëûíìûø, ÷àäûðëàðäà 

éàøàìàüà ìÿùêóì åäèëìèøäèð. ßðàçèìèçèí 20 ôàèçèíèí åðìÿíè Ñèëàùëû Ãöââÿ-

ëÿðè òÿðÿôèíäÿí èøüàëû çàìàíû ìèíëÿðëÿ âÿòÿíäàøûìûç øÿùèä îëìóø, õÿñàðÿò àë-

ìûøäûð. 

Àçÿðáàéúàíûí ÕÛÕ-ÕÕ ÿñðëÿðäÿ áàø âåðÿí áöòöí ôàúèÿëÿðè òîðïàãëàðûíûí 

çÿáòè èëÿ ìöøàéèÿò îëóíàðàã, åðìÿíèëÿðèí àçÿðáàéúàíëûëàðà ãàðøû äöøöíöëìöø, 

ïëàíëû ñóðÿòäÿ ùÿéàòà êå÷èðäèéè ñîéãûðûìû ñèéàñÿòèíèí àéðû-àéðû ìÿðùÿëÿëÿðèíè 

òÿøêèë åòìèøäèð. Áó ùàäèñÿëÿðèí éàëíûç áèðèíÿ — 1918-úè èë ìàðò ãûðüûíûíà ñèéàñè 

ãèéìÿò âåðìÿê úÿùäè ýþñòÿðèëìèøäèð. Àçÿðáàéúàí Õàëã Úöìùóðèééÿòèíèí âà-

ðèñè êèìè Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñû áó ýöí îíóí àõûðà ãÿäÿð ùÿéàòà êå÷èðÿ 

áèëìÿäèéè ãÿðàðëàðûí ìÿíòèãè äàâàìû îëàðàã, ñîéãûðûì ùàäèñÿëÿðèíÿ ñèéàñè 

ãèéìÿò âåðìÿê áîðúóíó òàðèõèí ùþêìö êèìè ãÿáóë åäèð. 

Àçÿðáàéúàí õàëãûíà ãàðøû òþðÿäèëìèø áöòöí ñîéãûðûì ôàúèÿëÿðèíè ãåéä åò-

ìÿê ìÿãñÿäèëÿ ãÿðàðà àëûðàì: 

1. 31 ìàðò àçÿðáàéúàíëûëàðûí ñîéãûðûìû ýöíö åëàí åäèëñèí. 

2. Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñûíûí Ìèëëè Ìÿúëèñèíÿ òþâñèéÿ îëóíñóí êè, àçÿð-

áàéúàíëûëàðûí ñîéãûðûìû èëÿ áàüëû ùàäèñÿëÿðÿ ùÿñð îëóíìóø õöñóñè ñåññèéàíûí 

êå÷èðèëìÿñè ìÿñÿëÿñèíÿ áàõñûí. 

 

 



Ùåéäÿð ßËÈÉÅ 

Àçÿðáàéúàí Ðåñïóáëèêàñûíûí Ïðåçèäåíòè 

Áàêû øÿùÿðè, 26 ìàðò 1998-úè èë 



 

 

Leyla  liyeva: “Xocal ya  dal t!”  

(Beyn lxalq erm ni terroruna qar  yeni strateji model)

 

 

 

45



 

AZ RBAYCAN RESPUBL KASININ PREZ DENT  HEYD R 

L YEV N XOCALI SOYQIRIMININ ONUNCU  LDÖNÜMÜ  L  

LAQ DAR AZ RBAYCAN XALQINA MÜRAC

T  

 

 

ziz h mv t nl r! 

Hörm tli soyda lar! 

Bu gün m n xalq m z n tarixind   k d rli v  faci li bir s hif  olan Xocal  

soyq r m  münasib til  siz  müraci t edir m. Bu q ddar v  amans z soyq r m  akt  

insanl n tarixin   n d h tli kütl vi terror hadis l rind n biri kimi daxil 

olmu dur. 

Xocal  faci si iki yüz il  yax n bir müdd td  erm ni  ovinist-mill tçil ri 

t r find n az rbaycanl lara qar  münt z m olaraq h yata keçiril n etnik t mizl m  

v  soyq r m  siyas tinin davam  v   n qanl  s hif sidir. Bir s ra dövl tl rin hakim 

dair l ri t r find n himay  olunan bu m nfur siyas t çar Rusiyas   v  Sovet 

hakimiyy ti dövründ  ard c l davam etdirilmi , SSR -nin süqutundan sonra 

xalq m z n do ma torpaqlar ndan qovulmas , qaçq n v  köçkün  çevrilm si kütl vi 

q r nlarla mü ayi t olunmu dur. T cavüzkar erm ni mill tçil rinin v   s rs m 

"Böyük Erm nistan" ideoloqlar n n etnik t mizl m   v  soyq r m  siyas tinin 

n tic l rini bütövlükd  iki milyon az rbaycanl  müxt lif vaxtlarda öz üz rind  hiss 

etmi dir. 

Az rbaycan müst qillik  ld  etdikd n sonra erm ni separatç lar n n Da l q 

Qaraba da ba lad qlar  t cavüzkar siyas t yüzl rl  k nd v  q s b nin da lmas , on 

minl rl  günahs z insan n qan n n ax d lmas , yüz minl rl  insan n öz evind n, 

elind n did rgin sal nmas  il   n tic l nmi dir. Lakin Xocal  faci si bunlar n  n 

d h tlisi olmu dur. Bütün bu qanl  hadis l rin qar s n n al nmamas nda, o 

cüml d n, Xocal  faci sinin ba  verm sind 

h rin t p d n d rna a q d r 

silahlanm  amans z dü m nl  üz-üz  müdafi siz qalmas nda erm ni q sbkarlar  il  

b rab r, Az rbaycan n o zamank   r hb rliyi, habel  hakimiyy t u runda h r cür 

yolverilm z vasit l rl  mübariz  aparan müxalif t qüvv l ri d  birba a m suliyy t 

da y rlar. 

slind , o zaman respublikaya r hb rlik ed n 

xsl r 


h rin 

müdafi çil rin   t cili köm k göst rm k, faci  bar d  dünya ictimaiyy tin  geni  

m lumat verm k, beyn lxalq al m   h y can t bili çalmaq  v zin , Xocal  

d h tl rinin h qiqi miqyas n  xalqdan gizl tm y   c hd etmi , tam f aliyy tsizlik 

v  xalq n taleyin  bigan lik nümayi  etdirmi l r. H tta sonralar da Xocal  

faci sinin mahiyy tini açmaq, onun günahkarlar n  if a etm k, dünya ictimai 

fikrin  çatd rmaq üçün heç bir i  görülm mi ,  ksin , bu faci  hakimiyy tl  

müxalif tin qar l ql  ittihamlar  v  siyasi mübariz si vasit sin  çevrilmi dir. 



Vasif S m dov,  

Röv n V lizad  

 

 

46

Öz miqyas na v   d h tl rin  gör  dünya tarixind  analoqu az olan Xocal  

soyq r m n  tör tm kd  erm ni  ovinistl ri v  ideoloqlar  uza aged n m qs d 

güdürdül r. M qs d Da l q Qaraba   v  dig r Az rbaycan torpaqlar n   l  

keçirm k, xalq m z n müst qillik v   razi bütövlüyü u runda mübariz   zmini 

q rmaq idi. Lakin m nfur dü m n öz niyy tl rin  çata bilm di. Do rudur, faci  

bütün Az rbaycan  sars tm , Xocal  sakinl rin  sa almaz yaralar, m n vi z rb l r 

vurmu dur. Lakin xocal lar h tta amans z soyq r m gününd   d  özl rini  sl 

q hr man kimi aparm , erm ni-sovet h rbi birl m l rin  qar  qeyri-b rab r 

döyü d  igidlikl  vuru mu , dü m n qar s nda  yilm mi , xalq m z n q hr manl q 

tarixin   r fli s hif l r yazm lar. 

Bu gün Az rbaycan hökum ti v  xalq  qar s nda Xocal  soyq r m   v  

bütövlükd  erm nil rin Da l q Qaraba da tör tdikl ri v h ilikl r haqq nda 

h qiq tl ri oldu u kimi, bütün miqyas   v   d h tl ri il  dünya dövl tl rin , 

parlamentl rin , geni  ictimaiyy t  çatd rmaq, bütün bunlar n  sl soyq r m  akt  

kimi tan nmas na nail olmaq v zif si durur. Bu, Xocal   hidl rinin ruhu qar s nda 

bizim v t nda l q v  insanl q borcumuzdur. Dig r t r fd n, faci nin  sl beyn lxalq 

hüquqi-siyasi qiym t almas , onun ideoloqlar n n, t kilatlar n n v  icraç lar n n 

layiqinc  c zaland r lmas  bütövlükd  insanl a qar  yön lmi  bel  q ddar aktlar n 

g l c kd  t krarlanmamas  üçün mühüm  rtdir. 

Haz rda Az rbaycan dövl ti, v t nda lar m z, xaricd ki soyda lar m z 

t r find n Xocal  faci si haqq nda h qiq tl rin dünyaya çatd r lmas , onun  sl 

soyq r m  akt  kimi tan d lmas  istiqam tind  mühüm add mlar at l r, kitablar 

yaz l r, jurnalist t dqiqatlar  apar l r. Ayr -ayr  ölk l rin parlamentl rind , 

beyn lxalq t kilatlarda bu faci  müzakir y   ç xar l r, dünya ictimaiyy tinin 

diqq ti bu m s l y   c lb edilir.  ndi m qs d bu i i daha münt z m, ard c l v  

m qs dyönlü 

kild  aparmaqdan v  faci y  beyn lxalq hüquqi-siyasi qiym t 

verilm sin  nail olmaqdan ibar tdir. 

Bu k d rli onuncu ildönümü gününd  Xocal   hidl rinin  ziz xatir sini bir 

daha d rin hüznl  yad edir, onlara Allahdan r hm t dil yir, h lak olanlar n 

yax nlar n , do malar n , bütün Az rbaycan xalq n  bir daha  min edir m ki, haqq-

dal t yerini tapacaq, Xocal   hidl rinin v   q hr manlar n n u runda mübariz  

apard  ideallar - azad v  müst qil Az rbaycan Respublikas  daim ya ayacaqd r. 

 

Heyd r  L YEV, 

Az rbaycan Respublikas n n Prezidenti. 

"Az rbaycan" q zeti, 26 fevral 2002-ci il. 

 

 



 

 

Leyla  liyeva: “Xocal ya  dal t!”  

(Beyn lxalq erm ni terroruna qar  yeni strateji model)

 

 

 

47



 

XOCALI SOYQIRIMININ 10-cu  LDÖNÜMÜ  L   LAQ DAR 

AZ RBAYCAN RESPUBL KASI M LL  M CL S N N  

B YANATI 

  

Xocal  soyq r m n n 10-cu ildönümü bu günl r Az rbaycanda d rin hüzn 

iç risind  qeyd edilir. Bu q ddar v  amans z soyq r m  akt  insanl n 

tarixin  d h tli terror hadis l rind n biri kimi daxil olmu dur.  

1992-ci il fevral n 26-da Erm nistan Respublikas n n silahl  birl m l ri, 

Da l q Qaraba dak  yerli erm ni yaraql lar  v  keçmi  Sovet ordusunun 366-

c  motoat c  alay  Az rbaycan n ayr lmaz hiss si olan Da l q Qaraba n 

Xocal  


h rini sakinl ri il  birlikd  büsbütün m hv ed r k insanl a 

silinm z l k  olan soyq r m  akt  tör tmi l r. C mi bir neç  saat  rzind  613 

n f r dinc az rbaycanl , o cüml d n 63 u aq, 106 qad n, 70 qoca yaln z 

az rbaycanl  oldu una gör   q ddarcas na, dözülm z i g nc  verilm kl  

öldürülmü , 487 n f r   a r x sar t yetirilmi , 1275 sakin - köm ksiz 

qocalar, u aqlar, qad nlar girov götürül r k a las maz zülm , t hqirl r  v  

h qar t   m ruz qoyulmu lar. Erm ni h rbçil ri öldürdükl ri insanlar n 

ba lar n n d risini soymu , müxt lif  zalar n   k smi , körp   u aqlar n 

gözl rini ç xarm , hamil  qad nlar n qar nlar n  yarm , adamlar  diri-diri 

torpa a basd rm  v  ya yand rm lar.  

Az rbaycan Respublikas n n o dövrd ki prezidenti Ayaz Müt llibovun 

v  dig r r hb rl rinin cinay tkar s hl nkarl  erm ni mill tçil rinin bu a r 

cinay t  m lini tör tm sin  

rait yaratm d r. Hakimiyy tl  müxalif tin 

qar l ql  ittihamlar   v  siyasi mübariz si n tic sind  Xocal n n müdafi si 

laz mi s viyy d   t kil edilm mi ,  h rin dinc  halisin  heç bir köm klik 

göst rilm mi dir.  

Xocal   h rind  tör dilmi  müdhi  cinay tin xarakteri v  miqyas  bu 

soyq r m  akt n n BMT Ba   M clisinin 1948-ci il 9 dekabr tarixli 260 (III) 

sayl  q tnam si il  q bul edilmi  "Soyq r m  cinay tinin qar s n n al nmas  

v  c zaland r lmas  haqq nda" Konvensiyada ifad  olunmu  müdd alara tam 

uy un g ldiyini sübut edir.  

Bu kütl vi v  amans z q r n akt  Az rbaycan n dövl t müst qilliyin  v  

razi bütövlüyün  qar  çevrilmi  terror siyas tinin t zahürü olmaqla, t kc  

az rbaycanl lara qar  deyil, bütövlükd  insanl q  leyhin  tör dilmi  q ddar 

cinay t akt d r. Erm ni mill tçil ri Xocal da bu soyq r m   m lini tör d rk n 



Vasif S m dov,  

Röv n V lizad  

 

 

48

do ma torpa n   q sbkarlara verm k ist m y n Az rbaycan xalq n  

qorxutmaq, onun mübariz   zmini q rmaq v  m hv etm k niyy ti güdmü l r.  

T ssüf do uran hald r ki, dövl tl r aras nda sivil birg ya ay  

qaydalar n n hakim oldu u XX  srin sonlar nda Erm nistan Respublikas n n 

Az rbaycan n  razi bütövlüyün   q sd etm sin , qon u dövl t  torpaq 

iddialar n   h yata keçirm k üçün i alç l q müharib si v  etnik t mizl m  

aparmas na, Xocal  soyq r m  kimi d h tli cinay tl r tör tm sin  dünya 

birliyi bigan  yana m , t cavüzkar n cilovlanmas  üçün t sirli beyn lxalq 

t dbirl r görm mi dir. Q sbkar dövl t olan Erm nistan  traf nda yarad lm  

bu c zas zl q mühitinin n tic sidir ki, indiy d k ölk mizin  razisinin 20 

faizi, y ni Da l q Qaraba   v  onun  traf ndak  7 rayon Erm nistan silahl  

qüvv l ri t r find n i al olunmu , 1 milyondan çox az rbaycanl  yerind n-

yurdundan did rgin sal nm d r. 

al olunmu  torpaqlar n azad edilm sin  

dair BMT T hlük sizlik  uras n n dörd q tnam sin  (822, 853, 874 v  884 

nömr li q tnam l r), Avropa  uras  Parlament Assambleyas n n, AT T-in 

Budape t, Lissabon v   stanbul sammitl rinin s n dl rin  m h l qoymayan 

Erm nistan Respublikas  Az rbaycan n  razi bütövlüyünü tan maqdan 

imtina edir. Da l q Qaraba   razisind   t kc  Erm nistandan deyil, dig r 

ölk l rd n d   g l n terrorçular n haz rlanmas , Az rbaycan xalq na qar  

yeni cinay tl rin t kil edilm si üçün dü rg l r yarad lm d r. Burada 

narkotik vasit l rin dövriyy sind n v   n qlind n, silah alverind n  ld  

edil n g lir terror m qs dl ri üçün istifad  olunur.  

Az rbaycan xalq na v  dig r qon u dövl tl r  qar  soyq r m   v  terror 

Erm nistanda dövl t siyas ti s viyy sin  qald r lm d r. Erm ni mill tçili-

yinin m qs dl rin  nail olmaq üçün heç bir çirkin vasit d n ç kinm y n 

yerli v  beyn lxalq terrorçu t kilatlar n bu ölk d   s rb st f aliyy tin   h r 

cür  rait yarad lm d r. 

Son yüz ild n art q bir dövrd  erm ni xalq n n bir neç   n sli milli 

müst snal q, Az rbaycan v  dig r xalqlara qar  dü m nçilik ruhunda t rbiy  

edilmi dir. Bu nifr t ideologiyas n n tör tdiyi faci li n tic l r tarixd n yax  

m lumdur. 

XIX  srin sonlar ndan etibar n böyük dövl tl rin himay sind n istifad  

ed n erm ni mill tçil ri "Böyük Erm nistan" yaratmaq xülyas na dü mü , 

iddia etdikl ri  razil ri yerli sakinl rd n t mizl m k niyy ti il  Qafqazda 

kütl vi terror aktlar   v   q r nlar tör d r k, yüz minl rl  günahs z 

az rbaycanl n   q tl  yetirmi l r. 1905-1907-ci ill rd  

r vanda v  



Leyla  liyeva: “Xocal ya  dal t!”  

(Beyn lxalq erm ni terroruna qar  yeni strateji model)

 

 

 

49

Z ng zurda (müasir Erm nistan Respublikas   razisind ), Tiflisd , Bak da, 

Naxç vanda, G nc d , Qaraba da, 1918-1920-ci ill rd  Bak da,  amax da, 

Qubada, Mu anda, L nk randa dinc  haliy  amans zcas na divan 

tutulmu dur. 

Az rbaycan xalq na qar  dü m nçilik siyas ti Sovet hakimiyy ti 

ill rind   d  davam etdirilmi , SSR -nin erm nip r st r hb rliyinin köm yi 

il  1948-1953-cü ill rd , habel  1988-1989-cu ill rd  q sa bir vaxt iç risind  

Erm nistandan yar m milyona yax n az rbaycanl  deportasiya edilmi , yaxud 

qovulmu , yüzl rl  az rbaycanl  milli m nsubiyy tin  gör  öldürülmü dür. 

Erm nil rin bu qanl   v  avantürist siyas ti iki milyondan çox 

az rbaycanl n n ayr -ayr  vaxtlarda etnik t mizl m   v  soyq r m  siyas tin  

m ruz qalmas  il   n tic l nmi dir. Bu gün Erm nistanda bir n f r d  

az rbaycanl  qalmam d r. Erm ni mill tçil ri qar lar na qoyduqlar  

m qs d  nail olmu , Erm nistan  monoetnik dövl t  çevirmi l r. 

Az rbaycan xalq na qar  soyq r m  v  deportasiya siyas ti lap  vv ld n 

geni  miqyasl  informasiya müharib si il  mü ayi t olunmu dur. Erm ni 

"aliml rinin" s yl ri il  bütün Qafqaz n tarixi saxtala d r lm , erm nil rin 

tarixi  i irdil r k q diml dirilmi , az rbaycanl lara qar   k skin m n vi 

t cavüz kampaniyas  apar lm d r. Qafqazda ba  ver n hadis l r  üurlu 

sur td   t hrif olunmu , dünya ictimaiyy tinin n z rind   " zabke , m zlum 

v  incidilmi  erm ni xalq " obraz  yarad lm d r. Az rbaycan xalq na qar  

dü m nçilik v  soyq r m  siyas tini p rd l m k, qon u dövl tl r   razi 

iddialar na v  bunun vasit si kimi seçdikl ri i alç l q müharib sin , erm ni 

beyn lxalq terrorizmin  haqq qazand rmaq üçün erm ni mill tçil ri guya 

1915-ci ild  erm nil rin soyq r m na m ruz qald qlar  bar d  uydurmalar  

ortaya atm lar. Bel likl , t cavüzkar v  cinay tkar özünü t cavüzün v  

cinay tin qurban  kimi q l m  ver r k beyn lxalq ictimaiyy ti ça d rma a 

s y göst rmi dir. 

N  q d r q rib  olsa da, Xocal  faci si kimi real soyq r m na göz yuman 

b zi ölk l rin parlamentl ri "erm ni soyq r m "  fsan sini müzakir  

predmetin  çevirmi , h tta tarixi h qiq tl r  etinas zl q göst r r k bu bar d  

dal tsiz q rarlar da q bul etmi l r. Erm nistan-Az rbaycan, Da l q 

Qaraba  münaqi sinin sülh yolu il  nizama sal nmas  s yl rinin Erm nistan 

t r find n indiy d k bo a ç xar lmas n n s b bl rind n biri d  m hz budur. 

Az rbaycan Respublikas n n Milli M clisi hesab edir ki, dünya 

ictimaiyy ti, n hay t, t cavüzkar  öz ad  il  ça rmal , Erm nistan 



Vasif S m dov,  

Röv n V lizad  

 

 

50

Respublikas   t r find n i al olunmu  Az rbaycan  razil rinin azad 

edilm sin , qaçq n v  köçkünl rin do ma yurdlar na qaytar lmas na köm k 

göst rm lidir. 

Az rbaycan Respublikas n n Milli M clisi Birl mi  Mill tl r 

T kilat na, Avropada T hlük sizlik v   m kda l q T kilat na, Avropa 

uras na, Müst qil Dövl tl r Birliyin , dig r beyn lxalq t kilatlara, dünya 

ölk l rinin parlamentl rin   v  hökum tl rin  müraci t edir ki, Erm nistan 

Respublikas n n r hb rliyi t r find n t kil edilmi   v  onun köm yi il  

Da l q Qaraba da hakimiyy ti qanunsuz z bt etmi  erm ni mill tçil ri 

t r find n Az rbaycan xalq na qar  tör dilmi  Xocal  soyq r m n  tan s nlar 

v  pisl sinl r, Erm nistan-Az rbaycan, Da l q Qaraba  münaqi sinin 

beyn lxalq hüquq normalar   v  prinsipl ri  sas nda  dal tli h lli üçün 

ll rind n g l ni  sirg m sinl r. 

Xocal  soyq r m  kimi d h tli cinay tl r c zas z qalmamal d r. 

Az rbaycan Respublikas n n Milli M clisi b yan edir ki, Az rbaycan dövl ti 

mövcud imkanlar n ham s ndan istifad  ed r k  razi bütövlüyünün b rpas n  

t min ed c k, Xocal  faci sinin  sl beyn lxalq hüquqi-siyasi qiym t 

almas na, onun ideoloqlar n n, t kilatç lar n n v  icraç lar n n layiqinc  

c zaland r lmas na nail olacaqd r.  

(B yanat Az rbaycan Respublikas  Milli M clisinin 2002-ci il 26 fevral 

tarixli iclas nda q bul edilmi dir.) 

 

M. L SG ROV  

Az rbaycan Respublikas  Milli M clisinin s dri  

Bak   h ri, 26 fevral 2002-ci il  

 N: 268-IIQR 


Leyla  liyeva: “Xocal ya  dal t!”  

(Beyn lxalq erm ni terroruna qar  yeni strateji model)

 

 

 

51



ÕÎÚÀËÛ ÑÎÉÃÛÐÛÌÛÍÛÍ ÈËÄÞÍÖÌÖ ÈËß 

ßËÀÃßÄÀÐ ÀÇßÐÁÀÉÚÀÍ ÕÀËÃÛÍÀ  

Ì Ö  Ð À Ú È ß Ò 

 

ßçèç ùÿìâÿòÿíëÿð!  

Ùþðìÿòëè ñîéäàøëàð! 

Áó ýöí ìÿí Ñèçÿ èíñàíëûüûí òàðèõèíäÿ ÿí ãÿääàð âÿ àìàíñûç êöòëÿâè òåð-

ðîð ùàäèñÿëÿðèíäÿí áèðè îëàí Õîúàëû ñîéãûðûìû ìöíàñèáÿòèëÿ ìöðàúèÿò åäèðÿì. 

Õîúàëû ôàúèÿñè èêè éöç èëäÿí ÷îõ ìöääÿòäÿ äàâàêàð åðìÿíè ìèëëÿò÷èëÿðè 

òÿðÿôèíäÿí õàëãûìûçà ãàðøû àïàðûëàí åòíèê òÿìèçëÿìÿ âÿ ñîéãûðûìû ñèéàñÿòèíèí 

ãàíëû ñÿùèôÿñèäèð. Ìöõòÿëèô âàõòëàðäà ôÿðãëè øÿêèëäÿ, õöñóñè èíúÿëèêëÿ éåðèäèëÿí 

áó ìÿíôóð ñèéàñÿò

 

âÿ



 

äöøìÿí÷èëèê ùå÷ çàìàí äàéàíìàìûø, ýàù à÷ûã ãàðøû-

äóðìà âÿ ãàíëû òîããóøìàëàð øÿêëèíè àëìûø, ýàù äà äþâðöí

 

òÿëÿáëÿðèíÿ



 

óéüóí


 

èäåîëîæè


 

ôîðìà èëÿ ïÿðäÿëÿíìèøäèð. 

15 èë ÿââÿë òÿúàâöçêàð åðìÿíè øîâèíèñòëÿðèíèí èðÿëè ñöðäöêëÿðè ÿðàçè èääèà-

ëàðû àçÿðáàéúàíëûëàðûí ãÿäèì òîðïàãëàðûíäàí êöòëÿâè äåïîðòàñèéàñûíà, ÷îõñàéëû 

òåððîð àêòëàðûíà âÿ òàììèãéàñëû àìàíñûç ìöùàðèáÿéÿ ñÿáÿá îëäó. Íÿòèúÿäÿ 

îí ìèíëÿðëÿ èíñàí ùÿëàê îëäó, ÿëèë âÿçèééÿòèíÿ äöøäö, éöç ìèíëÿðëÿ ñîéäàøû-

ìûç ãà÷ãûí âÿ ìÿúáóðè êþ÷êöíÿ ÷åâðèëäè. Äàüëûã Ãàðàáàü âÿ îíóí ÿòðàôûíäà 

îëàí 7 ðàéîíóìóç åðìÿíè ùÿðáè áèðëÿøìÿëÿðè òÿðÿôèíäÿí èøüàë åäèëäè. Ëàêèí 

1992-úè èë ôåâðàëûí 26-äà ãÿäèì Õîúàëû øÿùÿðèíèí ìèñëè ýþðöíìÿìèø ãÿääàð-

ëûãëà ìÿùâ åäèëìÿñè áó ôàúèÿëÿðèí ÿí äÿùøÿòëèñè îëäó. Åðìÿíè ùÿðáè áèðëÿøìÿ-

ëÿðè 366-úû ìîòîàòûúû àëàéû èëÿ áèðëèêäÿ ãàäûíëàðà, óøàãëàðà, ãîúàëàðà àìàí 

âåðìÿäÿí éöçëÿðëÿ èíñàíû õöñóñè âÿùøèëèêëÿ ãÿòëÿ éåòèðäè, îíëàðû ùÿðá òàðèõèí-

äÿ àíàëîãó îëìàéàí èøýÿíúÿ âåðìÿêëÿ þëäöðäö, òÿùãèðëÿðÿ ìÿðóç ãîéäó. Þç 

àìàíñûçëûüûíà, âÿùøèëèéèíÿ, êöòëÿâèëèéèíÿ âÿ òþðÿäèëÿí úèíàéÿòëÿðèí àüûðëûüûíà 

ýþðÿ Õîúàëû ôàúèÿñè èíñàíëûüûí òàðèõèíäÿ ãàðà ëÿêÿ êèìè ãàëàúàã. 

Õîúàëû ñîéãûðûìûíû òþðÿòìÿêäÿ åðìÿíè øîâèíèñòëÿðèíèí ìÿãñÿäè õàëãûìûçû 

ãîðõóòìàã, âàùèìÿ è÷èíäÿ ñàõëàìàã, îíóí ìöáàðèçÿ ÿçìèíè ãûðìàã, èøüàë 

ôàêòû èëÿ áàðûøìàñûíà íàèë îëìàã èäè. Ëàêèí äöøìÿí þç ìÿêðëè íèééÿòëÿðèíÿ 

÷àòà áèëìÿäè. Õîúàëû ìöäàôèÿ÷èëÿðè òÿïÿäÿí äûðíàüà ãÿäÿð ìöàñèð ñèëàùëàðëà 

òÿúùèç îëóíìóø äöøìÿí ãàðøûñûíäà þçöíö èòèðìÿäè, ÿéèëìÿäè, ãÿùðÿìàíëûã 

âÿ ðÿøàäÿò íöìóíÿëÿðè ýþñòÿðäè. Îíëàð ãåéðè-áÿðàáÿð äþéöøäÿ èýèäëèêëÿ âóðó-

øàðàã, ÿñë ôÿäàêàðëûã âÿ âÿòÿíïÿðâÿðëèê íöìàéèø åòäèðäèëÿð. 

Õîúàëû ôàúèÿñèíäÿí äàíûøàðêÿí, î çàìàí Àçÿðáàéúàíà ðÿùáÿðëèê åäÿí 

øÿõñëÿðèí âÿ õàëãà ðÿùáÿðëèéÿ èääèàëû îëàí ãöââÿëÿðèí ñèéàñè âÿ ìÿíÿâè ìÿ-

ñóëèééÿòèíè àéðûúà ãåéä åòìÿê ëàçûìäûð. Þç âÿçèôÿ áîðúóíà ýþðÿ âÿòÿíäàøëà-

ðûí àñàéèøèíè âÿ òÿùëöêÿñèçëèéèíè ãîðóìàëû îëàí äþâëÿò îðãàíëàðû øÿùÿðèí ìö-


1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   36


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə