Az rbaycan m LL elml r akadem yasinin nsan



Yüklə 17.1 Mb.
Pdf просмотр
səhifə14/36
tarix23.06.2017
ölçüsü17.1 Mb.
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   36

121

éèê. Áó îíà ýþðÿäèð êè, áèç áó ñàùÿäÿ áåéíÿëõàëã ìîíèòîðèíãèí êå÷èðèëìÿñèíÿ 

íàèë îëà áèëìÿìèøèê. Áåéíÿëõàëã ìîíèòîðèíã êå÷èðèëìÿéÿíÿ ãÿäÿð Âàðäèåíèñ-

äÿ, Ðàçäàíäà,

 

Úåðìóêäà, Êÿëáÿúÿðäÿ îëàí õöñóñè ãàäûí ùÿáñõàíàëàðûíûí 



«ôÿàëèééÿòè» áàðÿäÿ ùå÷ êèì, ùå÷ íÿ áèëìÿéÿúÿê.  

Ëàêèí åðìÿíèëÿðèí þçëÿðè èñÿ àçÿðáàéúàíëû ÿñèðëÿðëÿ âÿùøèúÿñèíÿ ðÿôòàð åò-

äèêëÿðèíè ýèçëÿòìèðëÿð. Õîúàëû ÿðàçèñèíäÿí âåðèëèøëÿð ùàçûðëàéàí «Àðòñàõ» 

òåëåêàíàëûíäà 14 ôåâðàë 2006-úû èëäÿ åðìÿíè çàáèòè Éåôðàì Áàáàáåêéàíûí 

«âÿòÿí áóðàäàí áàøëàéûð» ùÿðáè âåðèëèøèíäÿ áÿéàí åòäè êè, îíóí ðÿùáÿðëèê åò-

äèéè ãðóï àçÿðáàéúàíëû ÿñèðëÿðëÿ ÷îõ «ñàêèò» èøëÿìèøäèð. Åðìÿíè çàáèòènin 

sözün  gör , o, Õoúàëûíûí èøüàëûíäà ÷îõ ïðèìèòèâ áèð öñóëëà òèêèëÿí 

ùÿáñõàíàäà 150 íÿôÿð àçÿðáàéúàíëûíûí ñàõëàíûëäûüûíû õàòûðëàéûð. 

2006-úû èëèí ìàðòûíäàí   áåéíÿëõàëã ìîíèòîðèíãèí ìöìêöíëöéö áàðÿäÿ 

äàíûøûãëàðûí ñöðÿòëÿíìÿñè àíûíäà,  Xocal    ÿñèðëÿðèíin áþéöê áèð ãèñìèíè Åð-

ìÿíèñòàíà êþ÷öðìÿéÿ áàøëàéûáëàð.  

M lumata gör , onlar n aras nda 27 y hudi, 19 l zgi, 21 kürd, 8 tal , 25 

rus, 13 belorus ail l ri olub. Bu gün d k onlar n taleyi haqq nda  heç bir 

m lumat yoxdur  

( bax: “Özb kistan ax amlar ” q zeti. 2006, VII. 26). Tör dilmi  bu 

cinay tl ri heç bir faktla t kzib etm k mümkün deyil. M s l n, erm ni 

terrorunun ideoloqlar ndan biri olan Zori Balayan bütün bu qanl  olaylar  

unutdurmaq üçün, RF-nin  prezidenti V.Putin  “Qaraba  problemi yoxdur- 

Rusiya problemi var” adl  m ktubunda (2013-cü il, 14 oktyabr. M ktub RF-

nin prezidenti V.V.Putinin sayt nda yerl dirilib)  s rs ml yir. O, kökü 

bilinm y n fakt v  s n dl r  istinad n iddia edir ki, Da l q Qaraba   z ld n 

Erm nistana v  erm nil r  m xsus  razi olub. Erm nistan heç vaxt i alç l q 

siyas ti yeritm yib (?). RF-nin prezidenti sayt na yerl dirilmi  erm ni 

separatç lar n n ideoloqu  Z.Balayan n m ktubunu cavabs z qoydu. Çünki o, 

heç vaxt  sas  olmayan m ktubu tarixi s n d hesab ed  bilm z. Z.Balayana  

Az rbaycan yaz ç s , tan nm   ictimai-siyasi xadim Anar Bak da rus dilind  

n r olunan “Zerkalo” q zetind  (Bax: 2013, XII) sil-sil  yaz larla cavab 

verdi. Yaz  Z.Balayana göst rdi ki, onun yazd qlar  ba dan-ba a 

c f ngiyatd r.  O c f ngiyatlar     is , n inki RF-nin prezidenti, heç a l  

ba nda olan erm ni ziyal lar  da oxumur. Z.Balayan kimil r Xocal  

q tlan n n qatill ri kimi  srl r boyu tarixd  qalacaqlar. Onu is  silm k 

mümkün olmayacaq.  



Vasif S m dov,  

Röv n V lizad  

 

 

122



ÕÎËÎÊÎÑÒ, ÐÓÀÍÄÀ, ÕÎÚÀËÛ 

(Az rbaycan mill tinin m hv edilm si istiqam tind  apar lan etnik 



t mizl m    siyas tind  ssenarinin mü llifi eyni idi. Áèç ôàøèñò Àëìàíèéàñû òÿ-

ðÿôèíäÿí ãûðüûíà ìÿðóç ãàëìûø éÿùóäèëÿðèí ýåíîñèä îëóíìàñû ôàêòëàðûíû — 

«Õîëîêîñò òàðèõè»íè õàòûðëàìàüû ëàçûì áèëñÿê äÿ, îíóí ùàããûíäà äàíûøìûðûã. 

×öíêè áó ôàêò

, àðòûã, m lum bir

 

ôàêòäûð. Ðóàíäà âÿ Õîúàëû àðàñûíäà èñÿ îõ-



øàðëûã äàùà ÷îõäóð.) 

1994-úö èëèí àïðåëèíäÿ Ðóàíäàäà (Àôðèêà) áàø âåðÿí ýåíîñèäèí 10-úó èë-

äþíöìö ñàäÿ âÿ ñàêèò êå÷äè. Áÿøÿðèééÿò òàðèõèíäÿ ÿí ìöäùèø ôàúèÿ êèìè äö-

øöíöëÿí òÿäáèðëÿð ÿòðàô äöíéàäà, äåìÿê îëàð êè, ÿêñ-ñÿäà âåðìÿäè. Ðóàíäàëû-

ëàð íþâáÿòè äÿôÿ èíàíäûëàð êè, Àôðèêàäà íÿ áàø âåðèðñÿ âåðñèí, àôðèêàëûëàðûí 

ÿçàáëàðû ùàíñû ìèãéàñëû âÿ äÿðèí îëóðñà îëñóí, ãàëàí äöíéà, ÿí éàõøû ùàëäà, 

þç êÿäÿðèíè èôàäÿ åäÿúÿê (áàõ: «Ãàðàêÿíääÿ åðìÿíè òåððîðó» éàçûñûíà íÿçÿð 

ñàëûí. Û úèëä). Âÿ éàõóä, Êèãàëèäÿêè 3 ýöíëöê êîíôðàíñ, îðàäà ìåìîðèàëûí à÷û-

ëûøû, Ðóàíäà ñÿôèðëèêëÿðè òÿðÿôèíäÿí äèýÿð þëêÿëÿðäÿ àïàðûëàí áÿçè òÿäáèðëÿð — 

cal  il  áèð ñûðàäà ÕÕ ÿñðäÿ áàø âåðÿí ùàäèñÿëÿðèí ëàéèã ýþðöëäöéö òÿäáèð-

ëÿð ñûðàñûíà äàõèëäèð. Ùÿòòà 7 àïðåëè «Äöøöíìÿ ýöíö» åëàí åäÿí ÁÌÒ þçöíöí 

Íàéðîáè âÿ Úåíåâðÿäÿêè ìÿðêÿçëÿðèíäÿ íîðìàë ìÿðàñèìëÿðëÿ êèôàéÿòëÿíäè. 

Ðóàíäà ïàéòàõòûíà, áèð íå÷ÿ Àôðèêà äþâëÿòëÿðèíèí ïðåçèäåíòè èëÿ éàíàøû, éàëíûç 

Áåë÷èêàíûí áàø íàçèðè ýÿëäè. Ãàëàí Ãÿðá ëèäåðëÿðè âÿ ÁÌÒ-èí êå÷ìèø Áàø êà-

òèáè Êîôè Àííàí ùàäèñÿíè þç øÿõñè èøòèðàêëàðû èëÿ øÿðÿôëÿíäèðìÿéè ëàçûì ùåñàá 

åòìÿäèëÿð.

 

Ìÿëóìàòà ýþðÿ, ÐÔ-íûí ñóáéåêòëÿðèíäÿ áèðè-áèðèíèí àðäûíúà Ëåéëà õàíûì 



ßëèéåâàíûí «Õîúàëûéà ßäàëÿò!» ëàéèùÿñè ÿí éöêñÿê äþâëÿò ñÿâèééÿñèíäÿ 

þéðÿíèëèð, àðàøäûðûëûð âÿ íÿòèúÿäÿ ãÿáóë îëóíóð. ×öíêè áó ÷àüûðûøäà ùóìàíèçì 

ïðèíñèïëÿðèíÿ âÿ Áåéíÿëõàëã ùöãóã íîðìàëàðûíà èíàì, èíñàíëàðà, èíñàíëûüà 

ìÿùÿááÿòäÿí äîüàí ýöúëö ìÿíòèã âÿ ìÿüëóáåäèëìÿç áèð úÿñàðÿò âàð. 

Ìèëéîíëàðûí ùÿéàòûíû ñèëìèø ãûðüûíûí äÿðñëÿðèíÿ Êèãàëè êîíôðàíñûíäà áþ-

éöê ìàðàã ýþñòÿðìÿëè îëàí äþâëÿòëÿð — Áåë÷èêà, Ôðàíñà, ÀÁØ, ÁÌÒ — åòèíà-

ñûç ãàëäûëàð. Ìÿùç îíëàð äÿôÿëÿðëÿ õàòûðëàòìûøäûëàð êè, âàõòûíäà ùàäèñÿëÿðÿ 

ìöäàõèëÿ åòìÿìÿê àðçóñó ýþðöíìÿìèø òÿùëöêÿëè ùàäèñÿëÿðÿ ýÿòèðèá ÷ûõàðà 

áèëÿð. Íåúÿ êè, Õîúàëû ãûðüûíëàðû áöòöí áóíëàðû òÿñäèã åòäè. Áåéíÿëõàëã 

Òÿøêèëàòëàð Õîúàëûäà Ìîíèòîðèíã êå÷èðìÿêäÿí èìòèíà åòäèëÿð. Ëàêèí 

«Õîúàëûéà ßäàëÿò!» ÷àüûðûøû Áÿøÿðèééÿò ö÷öí ÿí úèääè áèð ïðèíñèï  îëàðàã 

ìöçàêèðÿ ìþâçóñóíà  ÷åâðèëäè. 

Èëäþíöìö ÿðÿôÿñèíäÿ Àìåðèêà èúòèìàè òÿøêèëàòû-Òÿùëöêÿñèçëèéèí Ìèëëè Àð-

õèâè - èíôîðìàñèéà àçàäëûüû àêòûíà àïåëëéàñèéà âåðÿðÿê,

 

ìÿùêÿìÿéÿ



 

ìöðàúèÿò


 

Leyla  liyeva: “Xocal ya  dal t!”  

(Beyn lxalq erm ni terroruna qar  yeni strateji model)

 

 

 

123

åòìèø, Ðóàíäà ôàúèÿñèíÿ äàèð þç ùþêóìÿòèíèí ìàòåðèàëëàðûíà ýèðèø ãàçàíìûø-

äûð


 

( yni beyn lxalq add m  Xocal ya gör   d  atmaq olard ).

 Îíëàðäàí àéäûí 

îëóðäó êè, åêñ-ïðåçèäåíò Êëèíòîí àäìèíèñòðàñèéàñû ýåíîñèä ùàããûíäà áèëèðäè, 

ëàêèí ìöäàõèëÿ åòìÿìÿéè öñòöí òóòäó. Áóíäàí áàøãà Àü Åâ ìÿãñÿäÿóéüóí 

øÿêèëäÿ âÿ ÷îõ äÿãèãëèêëÿ «ýåíîñèä» ñþçöíäÿí èñòèôàäÿ åòìÿêäÿí ãà÷ûðäû, ëà-

êèí áóíóíëà áåëÿ äàõèëè ñÿíÿäëÿðäÿ îíäàí ìöíòÿçÿì èñòèôàäÿ îëóíóðäó. 

Àðàøäûðìà ìàòåðèàëëàðûíà ýþðÿ, Ðóàíäàëû èúòèìàè-ñèéàñè õàäèì Áåê 

Áóòëåç þç þëêÿñèíäÿ áàø âåðÿí ãàðäàø ãûðüûíëàðûíûí, òþêöëÿí ãàíëàðûí… 

öìóìÿí úèíàéÿòëÿðèí ÿëåéùèíÿ ýåäÿðÿê «Áèç òåððîð åäèëäèê!» øöàðûíû îðòàéà 

àòäû. Àììà èúòèìàè õàäèìèí ÷àüûðûøûíûí ùå÷ áèð ñèéàñè àóäèòîðèéàñû îëìàäû. 

×öíêè þëêÿäÿ èúòèìàè-ñèéàñè õàäèì êèìè ôîðìàëàøàí úÿíàá Áóòëåçèí áó 

÷àüûðûøûíäà øÿõñè ìÿíàôåéè îðòàéà ãîéóëäó. Íÿòèúÿäÿ îíà èíàíàílar olmad . 

Ùåéäÿð ßëèéåâ Ôîíäóíóí Rusiya Íöìàéÿíäÿëèéèíèí r hb ri Ëåéëà õàíûì 

ßëèéåâàíûí èñÿ äöíéà èúòèìàèééÿòèíÿ òÿãäèì åòäèéè «Õîúàëûéà ßäàëÿò!» 

÷àüûðûøûíäà ùå÷ áèð øÿõñè ìÿíàôå ýöäöëìöðäö. Áó áèð ôàêòäûð êè, äöíéàíûí ÿí 

ìÿøùóð âÿ òàíûíìûø ñèéàñè åêñïåðòëÿðè «Õîúàëûéà ßäàëÿò!» êàìïàíèéàñûíûí 

ìàùèééÿòè ùàããûíäà äàíûøàðêÿí áèðìÿíàëû øÿêèëäÿ ãåéä åäèðëÿð êè, áóíóí 

ÿñàñ ìÿðàìû èíñàí ùàãëàðûíûí, ùöãóãëàðûíûí ãîðóíìàñû ôàêòîðëàðû òÿøêèë åäèð. 

Èíñàí âÿ îíóí ùÿðòÿðÿôëè òÿùëöêÿñèçëèéè «Õîúàëûéà ßäàëÿò!»èí ÿñàñ 

ìÿðàìëàðûíäàí áèðè ñàéûëûð. Áóíà ýþðÿ äÿ «Ùåéäÿð ßëèéåâ Ôîíäó»íó 

äöíéàíûí ìÿøùóð Åíäðéó Êàðíåãè (Êàðíåýè ôîíäó) ôîíäó èëÿ åéíè ñèéàñè 

ìÿúðàäà òÿùëèë åòìÿéÿ úÿùä åäèðëÿð. Ëàêèí ùÿð áèð ôîíäà éàíàøìà 

ìåòîäîëîýèéàñû ìöõòÿëèôäèð. Ìÿñÿëÿí, àðàøäûðìàëàð çàìàíû ìÿëóì îëóð êè, 

«Ùåéäÿð ßëèéåâ Ôîíäó»íóí Ðóñèéà Íöìàéÿíäÿëèéèíèí éåääè ÿñàñ (ÿëáÿòòÿ, 

áèçèì òÿùëèëëÿðÿ ýþðÿ) ïðèíñèïè âàð: 1.ßäàëÿò ïðèíñèïè. 2.Ãÿäèì âÿ òàðèõè 

ìÿíÿâè äÿéÿðëÿðèí ãîðóíìàñû. 3.Ýåíåòèê êîäëàðûí òåððîð âÿ ùöúóìëàðäàí 

ìöùàôèçÿñè. 4.Úÿñàðÿò ïðèíñèïè. 5.Èíñàí ôàêòîðó âÿ îíóí òÿùëöêÿñèçëèéè. 

6.ßõëàã ïðèíñèïè. 7.Àçÿðáàéúàí÷ûëûã ïðèíñèïè. 

 «Õîúàëûéà ßäàëÿò!» kampaniyas n n   ÿñàñ ñèéàñè ñöòóíëàðûn  òÿøêèë åäÿí 

áó éåääè ïðèíñèï bu ÷a r

n d y ri, z ruriliyi v   h miyy tind n x b r 

verir. 2000-úè èëäÿ Âéàíàäà êå÷èðèëÿí "Úèíàéÿòêàðëûã âÿ ÿäàëÿò ìöùàêèìÿñè: 

ÕÕÛ ÿñðèí ÷àüûðûøëàðûíà úàâàá" àäëû Áÿéàííàìÿäÿêè ïðèíñèïëÿðëÿ öñò-öñòÿ 

äöøÿí «Õîúàëûéà ÿäàëÿò» ïðèíñèïëÿðè äèããÿòè úÿëá åäèð. 

Ìÿøùóð Å.Êàðíåãè Ôîíäóíóí èñÿ (ÀÁØ) ìþâúóä îëäóüó ýöíäÿí (1910-

úó èë) þç èøèíè ö÷ ïðèíñèï ÷ÿð÷èâÿñèíäÿ ôîðìàëàøäûðûá âÿ ö÷ ïðèíñèï ñîíðàäàí 

ö÷ äåïàðòàìåíòäÿ ñòðàòåæè ïðîãðàì êèìè ïðîãðàìëàøäûðûëûá âÿ ùÿéàòà 

êå÷èðèëèá: 1.Áåéíÿëõàëã ùöãóã âÿ êîíôëèêòëÿðèí òÿíçèìëÿíìÿñè. 2.Áàø âåðÿí 

ìöùàðèáÿëÿðèí ñÿáÿáëÿðèíèí þéðÿíèëìÿñè. 3.Áåéíÿëõàëã ÿëàãÿëÿð âÿ 

àíëàøìàëàð. 


Vasif S m dov,  

Röv n V lizad  

 

 

124

Ãàéûäàã Ðóàíäà ùàäèñÿëÿðèíÿ. Îðàäà íÿ áàø âåðèðäè? Ñÿíÿäëÿðÿ ýþðÿ, 

ãûðüûíûí áàøëàíìàñûíäàí ñîíðà àðòûã èêè ùÿôòÿ êå÷ìèø Àìåðèêà ïðåçèäåíòè âÿ 

ùþêóìÿòè Ðóàíäàäà òþðÿäèëÿí ùàäèñÿëÿðèí äÿùøÿòè, ìöäùèøëèéè áàðÿäÿ õÿáÿð-

äàð åäèëèð. Ùÿð ùàëäà, ïðåçèäåíòèí, âèòñå-ïðåçèäåíòèí âÿ àëè ìÿìóðëàðûí èø ñòîëó 

öçÿðèíäÿ îëàí Ìÿðêÿçè Êÿøôèééàò Èäàðÿñèíèí ìÿëóìàòëàðûíäà Àôðèêà þëêÿñèí-

äÿêè ùàäèñÿëÿð (åëÿúÿ äÿ, Àçÿðáàéúàíäà àïàðûëàí åðìÿíè åòíèê òÿìèçëÿìÿëÿð 

— Â.Ñ., Ð.Â.), äåìÿê îëàð êè, ùÿð ýöí õàòûðëàíûðäû. Ìÿñÿëÿí, 1994-úö èëèí 23 

àïðåëèíäÿ, éÿíè ãûðüûíûí áàøëàíìàñûíäàí 16 ýöí ñîíðà âåðèëÿí ìÿëóìàòäà 

Ðóàíäàíûí «úÿíóáóíà äîüðó éàéûëàí ýåíîñèä áàðÿäÿ» äàíûøûëûðäû. Äþâëÿò êà-

òèáè Óîððåí Êðèñòàôåðèí àëäûüû Äþâëÿò Äåïàðòàìåíòèíèí ìÿëóìàòûíäà 3 ýöí-

äÿí ñîíðà òÿêúÿ «ýåíîñèä» ùàããûíäà õàòûðëàäûëìûðäû, ùÿì äÿ ãûðüûíû òþðÿäÿí-

ëÿðèí ìÿãñÿäëÿðèíè äÿãèã èôàäÿ åäÿí ôîðìóëèðîâêà (õöëàñÿ) âàðäû: «áöòöí òóò-

ñèëÿðè ìÿùâ åòìÿêëÿ ãÿòè ãÿðàðà íàèë îëìàã». 

Áóíà áàõìàéàðàã, Àü Åâ àäìèíèñòðàñèéàñû èëê äÿôÿ «ýåíîñèä» òåðìèíèí-

äÿí ðÿñìè îëàðàã éàëíûç 1994-úö èëèí 25 ìàéûíäà èñòèôàäÿ åòìèøäèð. Ùÿì äÿ 

ìàðàãëû áóðàñûäûð êè, áó ãîðõóëó ñþçöí èúòèìàèééÿòè íàðàùàò åòìÿñèíäÿí âÿ 

ýåíîñèäèí ãàðøûñûíûí àëûíìàñû áàðÿäÿ áåéíÿëõàëã Êîíâåíñèéàíûí ìöääÿàëàðû-

íûí éåðèíÿ éåòèðèëìÿñè ÷àüûðûøûíäàí ãà÷ìàã ö÷öí «ýåíîñèäèí àéðû-àéðû àêò-

ëàðû» ôîðìóëóíäàí èñòèôàäÿ åòìÿêëÿ îíó éóìøàëòìàüà ÷àëûøûðäûëàð (ùàäèñÿëÿð 

åéíèëÿ Õîúàëûäàêû êèìè äàâàì åäèð).  

Ìöñòÿãèë åêñïåðòëÿðèí ôèêðèíúÿ, ýþðöíìÿìèø ôàúèÿ ãàðøûñûíäà Àìåðèêà 

ùàêèìèééÿòèíèí ùÿðÿêÿòñèçëèéè, ÿñàñÿí, ö÷ àìèëëÿ èçàù åäèëèð. Áèðèíúèñè, áèð èë 

ÿââÿë Ñîìàëèéÿ ìöäàõèëÿíèí óüóðñóçëóüà äö÷àð îëìàñû. Áèð ýöíäÿ 18 ùÿðáè 

ãóëëóã÷ó èòèðÿí Àìåðèêà îðäóñó éåðëè õàîñäà ùå÷ áèð ãàéäà éàðàäà áèëìÿéÿ-

ðÿê,

 

îðàíû



 

òÿðê åòäè. Èêèíúèñè, Âàøèíãòîí ö÷öí ñòðàòåæè ìàðàã êÿñá åòìÿéÿí, 

ãèéìÿòëè òÿáèè åùòèéàòëàðäàí ìÿùðóì Àôðèêà þëêÿñèíäÿ ðèñê åòìÿìÿê àðçóñó. 

Íÿùàéÿò, Àü Åâ ñàùèáè ö÷öí êè÷èê õÿòàíû òîòàë ñÿâèééÿéÿ ÷åâèðìÿéÿ ãàáèë 

îëàí ãàéíàð ñå÷êè êàìïàíèéàñû. 

1998-úè èëäÿ, èêèíúè ïðåçèäåíòëèê äþâðö âàõòû Êëèíòîí Àôðèêàéà ñÿôÿðè 

çàìàíû Ðóàíäàéà ýåòäè âÿ âàõòûíäà ùàäèñÿëÿðÿ ðåàêñèéà âåðìÿéè áàúàð-

ìàäûüûíà ýþðÿ öçð èñòÿäè. (Àçÿðáàéúàí Õîúàëû ùàäèñÿëÿðèíÿ ñîéóã 

ìöíàñèáÿòÿ ýþðÿ ùÿì ÀÁØ-äàí, ùÿì ÐÔ-äÿí, ùÿì Ôðàíñàäàí áåëÿ áèð 

àääûìûí àòûëìàñûíû ýþçëÿéèð — Â.Ñ., Ð.Â.). Áóíóíëà áÿðàáÿð î, âÿ îíóí ÿòðàôû 

ùÿìèøÿ òÿñäèã åäèðäèëÿð êè, ùÿðÿêÿòñèçëèê, ìöñòÿñíà îëàðàã, ôàúèÿíèí ùÿãèãè 

ìèãéàñûíûí áèëèíìÿìÿñèíäÿí äîüìóøäóð. Ìÿñÿëÿí, ÀÁØ ïðåçèäåíòè Êèãà-

ëèäÿ äàéàíäûüû âàõò äåìèøäèð: «Ñèçèí ö÷öí, õöñóñÿí äÿ àèëÿ öçâëÿðèíè èòè-

ðÿí ÿêñÿðèééÿò ö÷öí îëà áèëÿð êè, ãÿðèáÿ ýþðöíñöí, ëàêèí î äþâðäÿ äöí-

éàíûí ùÿð éåðèíäÿ ìÿíèì êèìè îôèñäÿ îòóðàí àäàìëàð ö÷öí ùàäèñÿíè äÿ-

ðèíëèêëÿðèíÿ ãÿäÿð òàì ñÿâèééÿäÿ ãèéìÿòëÿíäèðìÿê ùÿäñèç ÷ÿòèí èäè». 


Leyla  liyeva: “Xocal ya  dal t!”  

(Beyn lxalq erm ni terroruna qar  yeni strateji model)

 

 

 

125

Áó åòèðàô èäè. Åëÿ áèð åòèðàô êè, îíó áöòöí äöíéà èúòèìàèééÿòè ÀÁØ 

Ïðåçèäåíòèíäÿí ýþçëÿéèðäè. Ìÿëóìàòà ýþðÿ Àü Åâ àäìèíèñòðàñèéàñû þëêÿäÿêè 

ñòðàòåæè àðàøäûðìà ìÿðêÿçèíäÿí, õöñóñÿí Å.Êàðíåãè Ôîíäóíäàí áàø âåðÿíëÿðèí 

ñÿáÿáëÿðèíè ýþçëÿñÿ äÿ ùàìû ñóñäó. Áó èñÿ ÀÁØ äþâëÿòèíèí äöíéàäàêû 

«Äåìîêðàòèê èìèúè»íÿ àüûð çÿðáÿ èäè.  

Ýöìàí åäèðèê êè, âàõò âÿ çàìàí ýÿëÿúÿê Àçÿðáàéúàíûí Äàüëûã Ãàðàáàü 

èòêèñèíäÿ, Õîúàëû éàøàéûø ìÿíòÿãÿñèíäÿêè ôàúèÿëÿðäÿ èìçàñû îëàí èðèëè, õûðäàëû 

äþâëÿòëÿðèí ùàìûñû Àçÿðáàéúàí äþâëÿòèíäÿí, Àçÿðáàéúàí õàëãûíäàí áàø 

âåðÿíëÿðÿ ýþðÿ öçð èñòÿéèá, åòèðàô åäÿúÿêëÿð. «Ùåéäÿð ßëèéåâ Ôîíäó»íóí 

Ìîñêâà Íöìàéÿíäÿëèéèíäÿí ñÿñëÿíÿí «Õîúàëûéà ßäàëÿò!» ùàðàéû âÿ éàõóä 

÷àüûðûøëàðû, òÿùëèëëÿðèìèçÿ ýþðÿ, àðòûã áöòöí áóíëàðûí ÿñàñûíû ãîéóá. Ðóàíäà 

ôàúèÿñè èëÿ áàüëû èòòèùàìà Ôðàíñà õöñóñèëÿ öðÿê àüðûñû èëÿ ðåàêñèéà âåðäè. Ùå÷ 

êèì ö÷öí ñèðð äåéèëäè êè, ùàêèì ðåæèìè äÿñòÿêëÿéÿí ðÿñìè Ïàðèñ, ýåíîñèäè òÿøêèë 

åäÿí ùþêóìÿòÿ ôÿàë êþìÿê åäèðäè âÿ áèðýÿ ÿìÿêäàøëûã Ð.Êàãîìåíèí ùàêè-

ìèééÿòÿ ýÿëìÿñèíèí ñîí ýöíöíÿ ãÿäÿð äàâàì åòìèøäèð. Áóíäàí áàøãà, ÀÁØ-

äàí ôÿðãëè îëàðàã, Ôðàíñà îðàäàí ãÿðá þëêÿëÿðèíèí âÿòÿíäàøëàðûíû ÷ûõàðòìàã 

ö÷öí Êèãàëèéÿ îðäó ýþíäÿðìèø âÿ ðóàíäàëûëàð ö÷öí òÿùëöêÿñèçëèê çîíàñû òÿøêèë 

åòìÿéÿ ÷àëûøìûøäûð. Ëàêèí ÿêñèíÿ àëûíìûøäûð: áó çîíàäà ãûðüûí äàâàì åòìèø, 

ôðàíñûç îðäóñó èñÿ ýåíîñèäè äàéàíäûðìàüà, ùþêóìÿò ãîøóíëàðûíà ãàðøû ùöúóìó 

ýåíèøëÿíäèðìÿéÿ ÷àëûøàí Ðóàíäà ïàðòèçàíëàðûíûí éîëóíäà ôàêòèêè ìàíåÿ îëìóø-

äóð. 

Ýåíîñèä âàõòûíäàí åòèáàðÿí Ðóàíäà âÿ Ôðàíñà àðàñûíäàêû ìöíàñèáÿòëÿð, 



éóìøàã äåñÿê, ñîéóã îëìóøäóð. Èëäþíöìö ÿðÿôÿñèíäÿ éåíè ãàëìàãàë ãîï-

ìóøäóð. Ôðàíñà ìÿùêÿìÿñè åëàí åòìèøäèð êè, Ðóàíäàíûí ïðåçèäåíòè Ïîë Êà-

ãîìåíèí 1994-úö èëèí 6 àïðåëèíäÿ Êèãàëèéÿ ãàéûäàí ñàáèã äþâëÿò áàø÷ûñû Æó-

âåíàë Ùàáèàðìàíûí òÿééàðÿñèíèí àòÿøÿ òóòóëìàñûíäà ÿëè âàð. Òÿééàðÿ äöç 

ïàéòàõòûí öñòöíäÿ âóðóëìóøäóð (áó ôàêò áèçÿ Ãàðàêÿíä ñÿìàñûíäà âóðóëàí 

âåðòàëéîòó õàòûðëàòäû. Ýþðöíöð, ññåíàðè åéíè îëóá. Éàõóä äà, Óëó Þíäÿð 

Ùåéäÿð ßëèéåâÿ ãàðøû ãóðóëàí, ëàêèí áàø òóòìàéàí òåððîð àêòûíû éàäà ñàëûí). 

Æ.Ùàáèàðìàí ùÿëàê îëìóø âÿ îíóí ãîùóì-ÿãðÿáàñû, éàõûíëàðû áóíäàí ãèñàñ 

àëìàã ö÷öí èñòèôàäÿ åòìèøëÿð. Àðòûã áèð íå÷ÿ ñààòäàí ñîíðà òóòñè õàëãûíûí íö-

ìàéÿíäÿëÿðèíèí òàëàí âÿ ãûðüûíû áàøëàíìûøäûð. 

Èòòèùàì Êèãàëèäÿ ùèääÿòëÿ ãàðøûëàíìûøäûð. Òóòñèëÿðäÿí ýÿëìÿ îëàí âÿ 

1994-úö èëäÿ Ðóàíäà öñéàí÷û âÿòÿíïÿðâÿðëÿð úÿáùÿñèíèí ðÿùáÿðè Ï.Êàãîìå-

íèí äÿñòÿëÿðè õóòó ùþêöìÿòèíè äåâèðìèø âÿ ýåíîñèäÿ ñîí ãîéìóøäóð. Î äà þç 

íþâáÿñèíäÿ Ïàðèñè ýåíîñèä ùàçûðëàíìàñûíäà «áèðáàøà èøòèðàê åòìÿäÿ» èòòèùàì 

åòìèøäèð. 


Vasif S m dov,  

Röv n V lizad  

 

 

126

1994-úö èëèí àïðåëèíäÿ Ðóàíäàäà ÁÌÒ-èí õåéëè ìèãäàðäà «ìàâè äÿáèë-

ãÿëèëÿð» êîíòèíýåíòè éåðëÿøìèøäè. Ñöëùìÿðàìëûëàðû ÿââÿëúÿäÿí ùàçûðëàíàí 

ãûðüûí áàðÿäÿ õÿáÿðäàð åòìèøäèëÿð, ìèññèéàíûí áàø÷ûñû Íéó-Éîðêà ìÿëóìàò 

âåðìèøäè, ëàêèí áöòöí áóíëàðà áàõìàéàðàã ùå÷ áèð ïðîôèëàêòèê òÿäáèðëÿð ýþðöë-

ìÿìèøäè. Áóíäàí áàøãà ãûðüûí áàøëàéàí âàõòû ÁÌÒ-íèí ñöëùìÿðàìëû êîð-

ïóñó 90%, éÿíè 270 ùÿðáè ãóëëóã÷óéà ãÿäÿð àçàëäûëìûøäû êè, áó äà ãàòèëëÿðèí 

ÿë-ãîëóíó òàìàìèëÿ à÷ìûøäû. Éåíè êöòëÿâè ãÿòëëÿð áàðÿäÿ òÿçéèã àëòûíäà ìÿ-

ëóìàòëàð âåðèëÿí âàõòû ìöäàõèëÿ÷è êîðïóñ ôîðìàëàøäûðûëìàñû âÿ ùàäèñÿëÿðÿ 

ìöäàõèëÿ åäèëìÿñèíäÿ ýåúèêìÿëÿð éàðàíäû. ÀÁØ, ìÿñÿëÿí, çèðåùëè ìàøûíëàðû 

ùàíñû áîéà èëÿ ðÿíýëÿìÿéè âÿ áóíà ýþðÿ ïóëóí êèìèí þäÿìÿëè îëìàñû ìÿñÿ-

ëÿñèíè ìöçàêèðÿ åäÿðÿê, ùÿìèí ìàøûíëàðû äÿðùàë âåðìÿäè. 

Ùÿòòà òóòñèëÿðèí ùàðàäà ýèçëÿíäèéè áàðÿäÿ ìÿëóìàò âåðÿí âÿ óòàíìàäàí 

ãàòèëëÿðè òÿðèôëÿéÿí «Ìèíòÿïÿ» Ðóàíäà ðàäèîñòàíñèéàñûíû ñóñäóðìàã ö÷öí ðà-

çûëàøìàéà áåëÿ íàèë îëóíìàäû. Áóíó òåç âÿ åôôåêòëè åëÿìÿéÿ ùÿð úöð òåõíèêè 

èìêàíëàðû îëàí Âàøèíãòîí ãåéä-øÿðò åòäè êè, «Ñþç àçàäëûüû ùàããûíäà» Ãàíóí 

êöòëÿâè èíôîðìàñèéà âàñèòÿëÿðèíèí èøèíÿ ìàíå îëìàüà èìêàí âåðìèð. 

1994-úö èëäÿ äèïëîìàò, ÁÌÒ-íèí êå÷ìèø áàø÷ûñû Ê.Àííàí ÁÌÒ-äÿ ñöëù-

ìÿðàìëû ÿìÿëèééàòà áàø÷ûëûã åäèðäè. Ôàúèÿíèí ãàðøûñûíû àëà áèëìÿìÿê ãàáèëèé-

éÿòèíÿ ýþðÿ, î, äà öçð èñòÿìÿñèíÿ áàõìàéàðàã, ðóàíäàëûëàð äàùà ÷îõ øåé ýþçëÿ-

éèðäèëÿð. «Ýåíîñèäèí ùàðàäà áàø âåðìÿñèíäÿí àñûëû îëìàéàðàã, î ùÿìèøÿ áåé-

íÿëõàëã áèðëèéèí èôëàñûíà äÿëàëÿò åäèð» ôèêðèíè Ï.Êàãîìå êîíôðàíñäà ñþéëÿìèø-

äèð. Äàùà ñîíðà î, áèëäèðìèøäèð: «Áó èôëàñû ìÿí ìöÿééÿí ìÿãñÿäëè êèìè ñÿúèé-

éÿëÿíäèðÿðäèì. Ìèëéîíëàðëà ðóàíäàëûëàðûí ùÿéàòûíûí ùå÷ êèì ö÷öí áåëÿ ÿùÿ-

ìèééÿòñèç îëäóüóíó íåúÿ äöøöíìÿê îëàðäû? Äîüðóäàíìû íÿùÿíý þëêÿëÿðèí 

ùàíñûñà ýèçëè ìÿãñÿäëÿðè âàð? Äöøöíìÿê èñòÿìÿçäèì êè, áó ìÿãñÿäëÿð íàñèñò 

äöøöíúÿëÿðäÿí âÿ éà äÿðèíèí ðÿíýèíäÿí äèêòÿ îëóíóð. Öìèä åäèðÿì êè, áó áåëÿ 

äåéèë». (Õîúàëûéà ÿäàëÿò ìÿñÿëÿñèíÿ èêèëè ñòàíäàðòäàí éàíàøìà). 

Êèãàëè êîíôðàíñûíûí èøòèðàê÷ûëàðû ãåéä åòäèëÿð êè, ýåíîñèäèí ãàðøûñûíû àëìàã 

îëàðäû, ÷öíêè î ÿââÿëúÿäÿí äöøöíöëìöø âÿ òÿøêèë åäèëìèøäè, ýþçëÿíèëìÿç, ñïîí-

òàí ÷ûõûø äåéèëäè (Õîúàëû ýåíîñèäèíè éàäûíûçà ñàëûí). Õóòóíóí ùàêèìèééÿòèíäÿ 

îëàí êöòëÿâè èíôîðìàñèéà âàñèòÿëÿðè, èëê íþâáÿäÿ «Ìèíòÿïÿ» ðàäèîñòàíñèéàñû õóòó 

âÿ òóòñèëÿðèí óéàðñûçëûüûíû òÿáëèü åòìÿêëÿ, áóíóí ö÷öí óçóí ìöääÿò ñÿéëÿ çÿìèí 

ùàçûðëàìûø âÿ òóòñèëÿðäÿí ùÿìèøÿëèê õèëàñ îëìàíûí çÿðóðèëèéèíè ÿñàñëàíäûðìûøëàð. 

ßââÿëúÿäÿí ñèëàù àíáàðëàðû éàðàäûëìûøäû. Øîâèíèñò ÿùâàëè-ðóùèééÿëè õóòóëàð «Èí-

òåðàõìâå» äÿñòÿëÿðèíÿ òîïëàøûð âÿ îíëàðûí ùàçûðëûüû áàðÿäÿ úèääè øàéèÿëÿð äîëà-

øûðäû. Õóòó Ïðåçèäåíòè Æ.Ùàáèàðìàíûí òÿééàðÿñèíèí âóðóëìàñû èëÿ òóòñèëÿðèí ôèçèêè 

ìÿùâ åäèëìÿñè ïëàíû ùÿðÿêÿòÿ áàøëàäû. 


Leyla  liyeva: “Xocal ya  dal t!”  

(Beyn lxalq erm ni terroruna qar  yeni strateji model)

 

 

 

127

Àíàëîãó îëìàéàí ñàéäà àäàìëàðûí êöòëÿâè ìÿùâ åäèëìÿñè Ðóàíäàíûí òà-

ðèõè õöñóñèééÿòëÿðè ùåñàáûíà ìöìêöí îëäó. Ìöñòÿñíà îëàðàã, Àâðîïà ìöñòÿì-

ëÿêÿ÷èëèéè ñàéÿñèíäÿ éàðàíàí, þçáàøûíà ñÿðùÿäëÿðäÿ áÿðãÿðàð îëàí, úÿìè áèð 

íå÷ÿ îíèëëèê éàøû îëàí Àôðèêà þëêÿëÿðèíäÿí ôÿðãëè îëàðàã Ðóàíäà ÿñðëÿðëÿ ìþâ-

úóä èäè. Àâðîïàëûëàðûí ýÿëèøèíÿ ãÿäÿð îðàäà äÿãèã ñîñèàë ñòðóêòóðëó, ýöúëö ìÿð-

êÿçëÿøìèø ôåîäàë äþâëÿòè âàðäû. 

Èëê ãûðüûí ùÿëÿ êå÷ÿí ÿñðèí 50-úè èëëÿðèíèí ñîíóíäà, ìöñòÿãèëëèê åëàí åäèë-

ìÿ ÿðÿôÿñèíäÿ áàø âåðìèøäè. Îíäà ìèíëÿðëÿ òóòñè, î úöìëÿäÿí Ï.Êàãîìåíèí 

âàëèäåéíëÿðè þëêÿäÿí ãà÷ìûø, ãîíøó þëêÿëÿðäÿ áÿðãÿðàð îëìóøëàð. Îíëàðûí 

óøàãëàðû ñîíäà 1994-úö èëäÿ õóòó ðåæèìèíè äåâèðìèø ïàðòèçàíëàðûí ÿñàñ þçÿéèíè 

òÿøêèë åäèðäè. 

Íþâáÿòè äÿôÿ ðóàíäàëûëàð ñöáóò åòäèëÿð êè, äèýÿð àôðèêàëûëàðäàí ôÿðãëè îëà-

ðàã, îíëàð éöêñÿê äÿðÿúÿäÿ òÿøêèë îëóíìóø øÿêèëäÿ ùÿðÿêÿò åòìÿéè áàúàðûð-

ëàð. Ãóðáàíëàðûí ñèéàùûñûíûí òÿðòèáè, îíëàðûí àøêàð åäèëìÿñè, ïëàíàóéüóí îëà-

ðàã ãûëûíúëà, êÿòìÿíëÿ (ãÿíàÿò ö÷öí îäëó ñèëàùëàð éàëíûç çÿðóðè ùàëëàðäà òÿò-

áèã åäèëèðäè) ìÿãñÿä êèìè ãàðøûéà ãîéóëìóøäó. Ðóàíäàäà î çàìàí ôÿàëèééÿò 

ýþñòÿðÿí øàùèäëÿðèí þëöì êîíâåéåðè ùàããûíäàêû äàíûøûãëàðû ùÿòòà ôàøèñò âÿùøè-

ëèêëÿðè ôîíóíäà àäàìû ùåéðÿòÿ ñàëûð. Ñöðÿòèíÿ âÿ åôôåêòèâëèéèíÿ ýþðÿ áó äÿù-

øÿòëè êîíâåéåðè éàëíûç ùèòëåð÷èëÿðèí þëöì êîíâåéåðè èëÿ ìöãàéèñÿ åòìÿê îëàð 

(Õîúàëû ññåíàðèñè).  

Ýåíîñèä ö÷ àé âÿ éà 100 ýöí äàâàì åòäè. Áó ýöí ùÿìèí äÿùøÿòëè òàðèõäÿ 

÷îõëó àü ëÿêÿëÿð âàð. Ìàùèééÿòúÿ éàëíûç î ìöáàùèñÿñèçäèð êè, áèðèíúèñè, àüûë-

ñûç ãûðüûí áàø âåðìèøäèð, èêèíúèñè èñÿ îíóí ãóðáàíëàðû ìèíëÿðëÿ àäàì îëìóø-

äóð. Ãàëàí øåéëÿð èñÿ ãåéðè-ìöÿééÿíäèð.  

Îíäàí áàøëàéàã êè, ìèëëè áàðûøûã ñèéàñÿòè àïàðìàüà úÿùä åäÿí þëìöø õó-

òóëó ïðåçèäåíò Æ.Ùàáèàðìàíûí þëöìöíöí ñÿáÿáëÿðè èíäèéÿ ãÿäÿð àéäûíëàøäûðûë-

ìàìûøäûð. Âåðñèéàëàðûí áèðèíÿ ÿñàñÿí, îíóí òÿééàðÿñèíè øîâèíèñò ùÿìòàéôàëàð 

âóðìóø âÿ áóíäàí ìèëëÿòëÿðàðàñû äöøìÿí÷èëèéè ãûçûøäûðìàã ö÷öí èñòèôàäÿ åò-

ìÿéÿ ÷àëûøìûøëàð. Äèýÿð âåðñèéàéà ýþðÿ, òÿééàðÿíè áþùðàí éàðàòìà âÿ ùàêè-

ìèééÿòè ÿëÿ êå÷èðìÿê ö÷öí Ï.Êàãîìåíèí éàõøû ñèëàùëàíìûø âÿ òÿëèì ýþðìöø 

öñéàí÷ûëàðû ìÿùâ åòìèøëÿð. Ó÷àí àïàðàòà ùÿòòà íå÷ÿ ðàêåò äÿéäèéè áåëÿ ìÿ-

ëóì äåéèë: áèð, éîõñà èêè.  

Ýåíîñèä ãóðáàíëàðûíûí ñàéû ùàããûíäà äÿãèã ìÿëóìàòëàð éîõäóð. Ðÿñìè 

ðÿãÿì ìèëéîíäàí áèð àç éóõàðûäûð. Áÿçè ìöñòÿãèë åêñïåðòëÿð ùÿëàê îëàíëàðûí 

ñàéûíûí éàðûì ìèëéîí îëäóüóíó áèëäèðèðëÿð. Òàðèõ÷èëÿðèí áèð ùèññÿñè èñÿ áó ðÿ-

ãÿìèí 800.000-è þòäöéöíÿ öñòöíëöê âåðèð (ùàäèñÿëÿð Õîúàëû ýåíîñèäèíèí åéíè 

îëàðàã ãàëûð).  


Vasif S m dov,  

Röv n V lizad  

 

 

128

Íÿùàéÿò, ùÿëàê îëàíëàðûí åòíèê òÿðêèáè äÿ ìöáàùèñÿ äîüóðóð. Ìÿñÿëÿí, 

Ìåðèëåíä Óíèâåðñèòåòèíèí ïðîôåññîðó È.Êðèñòèàí ùåñàá åäèð êè, þëÿíëÿðèí ÿêñÿ-

ðèééÿòè òóòñèëÿð äåéèë, þç øîâèíèñò ÿùâàëè-ðóùèééÿëè òàéôàëàðûíûí áàõûøëàðûíû áþ-

ëöøäöðìÿéÿí äèíú õóòóëàðäûð. Áåëÿ, èëê áàõûøäà òÿõðèáàò÷û ýþðöíÿí áó ôèêèð 

ÿñàñëàðäàí ìÿùðóì äåéèë. ßýÿð ðÿñìè ðÿãÿìè ýþòöðñÿê — ìèëéîí íÿôÿð þëäö-

ðöëÿí — ñàäÿúÿ, äåéÿ áèëÿðèê êè, 1994-úö èëäÿ þëêÿäÿ áó ãÿäÿð ñàéäà òóòñè 

éîõ èäè.  

ßùàëèñèíèí åòíèê òÿðêèáè Ðóàíäàíû òÿêðàðëàéàí ãîíøó Áóðóíäèäÿêè âÿçèé-

éÿò îïòèìèçì ö÷öí ÿñàñ âåðìèð. 6 àïðåë 1994-úö èëäÿ Êèãàëè öçÿðèíäÿ âóðóëàí 

òÿééàðÿäÿ Ðóàíäà Ïðåçèäåíòè Æ.Ùàáèàðìàíäàí áàøãà Áóðóíäè Ïðåçèäåíòè Ñèï-

ðèàí Íòàðéàìèð äÿ ó÷óðäó. Îíóí äà ùÿëàê îëìàñûíà áàõìàéàðàã, Áóðóíäèäÿ 

ýåíîñèääÿí ãà÷ìàã ìöìêöí îëäó. Ëàêèí êå÷ìèø îíèëëÿð ÿðçèíäÿ äàèì åòíèê-

ëÿðàðàñû òîããóøìàëàð íÿòèúÿñèíäÿ îðàäà äà 200-300 ìèí àäàì ùÿëàê îëìóø-

äóð. Òîããóøìàëàð äàâàì åäèð âÿ èíäè äÿ éåíè ùÿéàòëàðà ñîí ãîéóëóð, éåíè 

êþ÷êöíëÿð éàðàíûð. Õóòó âÿ òóòñè ñèéàñè ïàðòèéàëàðûíûí áàðûøìàñû, êîàëèñèîí ùþ-

êóìÿòèí éàðàäûëìàñû úÿìèééÿòÿ ãÿòè ñàêèòëèê âÿ ñòàáèëëèê ýÿòèðìÿäè. (Áó 

ùàäèñÿéÿ ýþðÿ ÀÁØ-ûí åêñ-ïðåçèäåíòè Á.Êëèíòîí Ðóàíäà õàëãûíäàí öçð èñòÿäè. 

Áÿñ Õîúàëû ýåíîñèäèíÿ ýþðÿ Àçÿðáàéúàí õàëãûíäàí êèì  âÿ éàõóä êèìëÿð öçð 

èñòÿéÿúÿê?) 

Íÿçàðÿò åäèëÿí äåìîêðàòèéà éîëóíó ñå÷ÿí Ðóàíäà ó÷óðóìäàí ÷ûõìàüû 

áàúàðäû. Ùÿëÿëèê îíóí âÿçèééÿòè àøêàð éàõøûäûð, ëàêèí áó î äåìÿê äåéèë êè, 

ýÿëÿúÿêäÿ äÿ îíóí âÿçèééÿòè ìöíàãèøÿëÿðäÿí ñàðñûëàí Áóðóíäèéÿ íèñáÿòÿí 

ùÿñÿääîüóðóúó îëàúàã. Þëêÿíèí òóòäóüó éîëäàí ýåðè ÷ÿêèëìÿéÿúÿéèíÿ, ýåíî-

ñèäèí âÿ éà èðèìèãéàñëû åòíèêëÿðàðàñû ãûðüûíûí òÿêðàð îëóíìàéàúàüûíà ùå÷ êèì 

òÿìèíàò âåðÿ áèëìÿç. 

Áèç áàø âåðÿí òàðèõèí áó íàäèð ùàäèñÿëÿðèíè Àçÿðáàéúàíûí ÄÃ ÿðàçèñèíäÿ 

áàø âåðÿí ãûðüûíëàðëà îõøàð îëäóüóíó, ùÿòòà òÿêðàð áàø âåðäèéèíè íèøàí âåðäèê, 

òÿùëèë åòäèê. Ìàðàãëûäûð êè, î âàõòëàð áèëÿðÿêäÿí äöíéà ìÿòáóàòûíäà åëÿ 

éàçûëàð äÿðú îëóíóðäó êè, Àçÿðáàéúàí, îíóí çîðàêûëûüà ìÿðóç ãàëäûüû Äà

ÿðàçèñè, éàíäûðûëàí Õîúàëû éàøàéûø ìÿíòÿãÿñè Ðóàíäà èëÿ, Ñîìàëè èëÿ… 

Àôðèêàíûí äèýÿð ýåðèäÿ ãàëìûø þëêÿëÿðè èëÿ ìöãàéèñÿ åäèëèð, Àçÿðáàéúàíäà 

èíñàí ùàãëàðûíûí âÿ àçàäëûãëàðûíûí ïîçóëäóüó, èíñàíëàðûí òÿùëöêÿñèçëèéèíèí 

òÿìèí îëóíìàñû ìöìêöí îëóíìàéàí áèð þëêÿ êèìè òàíûòäûðìàüà ñÿéëÿð 

åäèëèðäè. Ðåñïóáëèêàìûçûí, õàëãûìûçûí íöôóçóíà õÿëÿë ýÿòèðìÿê ö÷öí áèçÿ 

ãàðà éàõàí éàõûí âÿ óçàã õàðèúè þëêÿëÿðäÿêè åðìÿíè ñåïàðàò÷ûëàðûíûí ëîááèñè 

èëÿ éàíàøû îíëàðûí úèíàéÿò ÿìÿëëÿðèíè þðò-áàñäûð åäÿí ùàâàäàðëàðû èäè. Íÿ 


1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   36


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə