1 ƏZİZƏ CƏFƏrzadə aləMDƏ SƏSİm var məNİM



Yüklə 5.27 Mb.
Pdf просмотр
səhifə7/28
tarix04.06.2017
ölçüsü5.27 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   28

 

Sona gecəki hadisəni yadına saldıqca titrəyə-titrəyə sözə başladı: 

-Gecə  qaçaq  Alışın  adamları  Mütrüf  Ədilin  evinə  basqın  elədilər.  Soydular, 

özünü də öldürdülər... - Sonra da hadisəni olduğu kimi nağıl eləyib əlavə etdi: 

-Çıxanda o məni ölmüş bilirdi, dedi ki, indi gedək Hacıya xəbər verək ki, fitnə

yuvasını dağıtdıq, biz onun tapşırığını yerinə yetirdik, o da əhdinə vəfa qılıb bizə

zamın dursun - üzə çıxartsın. 

-Hansı Hacı, bilmədin? 

-Ad demədi, amma onsuz da bilirəm ki, Qapaqlı Hacı Əsəd olacaq. 

Gənc  məsələni  anladı.  Bu  onun  dostu  Tərlanın  atası  idi:  "Yəqin  Tərlanın 

macərası  qulağına  çatıb,  qoca  qurd  Alışnan  bağlaşıb,  bu  pəstahanı  açıb.  Yazıq 

Sona".  Minasoltanın  dili  dua  oxuyurdusa  da,  bala  qorxusundan  qulağı  səsdə  idi. 

Məsələni anlayanda namazını da yanıldı, amma bu Sonanın hansı Sona olduğunu 

hələ də aydın daşa düşmədi. Mütrüf sözündən şəkkə düşdü, onsuz da son zamanlar 

arada-bərədə qulağına dəyirdi ki, Ağa da "Mahmud ağanın otağına gedir", amma o 

qədər  də  inanmırdı.  Arvad  Allah  qorxusu  ilə  namazı  kəsmədi,  amma  necə  başa 

vurduğunu da bilmədi, tələsik canamazını yığışdırıb gənclərə yanaşdı: 

-Bu hansı Sonadı? Hə? O çəngidi yoxsa? Allah eləməmiş hərçənd üzündən heç 

oxşamır... 

Seyid  Əzim  vəziyyətin  ciddiliyinə  baxmayaraq  anasının  sadəlövh  sualına 

gülümsündi:  "Onun  nəzərində  çəngi  necə  olur  görəsən?"  Məsələni  birdəfəlik  qət 

etmək istədi: 

-Odu, məmə, bu elə o bədbəxt Sonadı? 

Arvad odlandı: 

-Bədbəxt  niyə?  Canı  çıxsın!  Kişilər  qabağında  oynayanda  bilmirdi  ki,  Allah 

adama  belə  qənim  olar?  Bəs  mənim  evimdə  çənginin  nə  ölümü  var?  Sən  onu 

hardan tanıyırsan, bala? 

Anasının əzab çəkməsi onu sarsıtdı: 

-Ana, o sənə pənah gətirib... 

Arvad çox acıqlanmışdı, nə dediyini heç özü də bilmirdi: 

-Getsin  Mahmud  ağadan  köməy  istəsin,  onun  qabağında  oynayıb,kefi  olara, 

dərdi bizə? Bir də ki, bizim ev bəst-zad deyil ki! Pənahı Allaha apararlar, Allahın 

evi də məsciddi... 

Seyid Əzim anasını dilə tutmağa başladı: 

-Ana, əvvəl bir gör nə deyirsən axı? Onun getməyə yeri olsaydı,öldürsəydin də, 

bura gəlməzdi, məni də bəlaya salmaq istəməzdi. Elə 

 

 


                                                                                                                                                  

78 


 

seyid evi də bəstdir, ana, özün, bayaq dedin ki, bu qapıdan hələ heç kəs naümid 

qayıtmayıb.  O  da  qayıtmayacaq.  Sən  istəyirsən ki,  tanıyıb  sağ qaldığını  bilsinlər, 

iki qana bais olaq? 

-İki qana neyşə, bu elə ölməlidi... qanı halaldı... 

-O Allahın işidi, ana, Allah istəyəndə əzrayılmı göndərər, canını alar. Amma, 

görünür,  Allah  istəməyib!  Gecə  quldurun  birinin  ona  rəhmi  gəlib,  amma  biz 

rəhmsizlik eləyək, onun da, ona nicat verən Ağa Səmədin də qanına bais olaq? 

Minasoltan  duruxdu.  Seyid  Əzim  gördü  ki,  anasının  anlayışlarına  münasib 

gələn sübutlar, arvadın qəzəbini azaldır. Əslində Minasoltan əzazil arvad deyildi: 

onu  iki  şey  narahat  edirdi:  birinci  çəngiyə  rəhm  etməklə  Allahın  qəzəbinə  düçar 

olmaq;  ikinci  balasının  bu  xatalı  işə  qarışması  ilə  fəlakətə  düşməsi.  Seyid  Əzim 

bunları  yaxşı  anlayır,  anasının  ürəyindən  keçənləri  yaxşı  bilirdi.  Odur  ki, 

mülayimiiklə anasının əllərini əlinə aldı: 

-Ana  can,  mənə  inan,  onu  hardan,  necə  tanıdığımı  sonra  sənə  deyərəm,  indi 

vaxtı deyil, inan ki, bir neçə vaxt əvvəl həmin bu Sona, sənin oğlunu, sənin xatalı

hesab etdiyin bir addımı atmağa qoymayıb. Sən ona borclusan. Bu gün də borcunu 

əda  elə.  Mənə  tək  bircə  gün  möhlət  ver.  Bu  gecəynən  o  burdan  salamat  bir  yerə

çıxıb gedər. Amma bir şərtlə; gərək onun burada olmağını heç kəs bilməsin. Evə 

gəlib eləyən onu görməsin, yoxsa mənə də xoş keçməz. 

-Allah,  sən  saxla!  –  deyə  Minasoltan  yerindən  qalxdı.  Arvadın  başqa  carəsi 

qalmamışdı. 

...Şair  bazara  girəndə  bazarda  səstər  bir-birinə  qarışmışdı;  ağız  deyəni  qulaq 

eşitmirdi,  dəmirçilərin,  nalbəndlərin,  misgərlərin  vurduğu  çəkicin,  xarratların 

rəndəsinin  səsi  aləmi  başına  götürmüşdü.  Ayaqçılar,  tabaqçılar,  suçular,  sələb 

satanlar bir-birinə qarışmışdı. 

-Sələb - sineyi-məlhəm,.. 

-Həlvayi-təntərani... Ta nə xori, nə dani'... 

-Yağasər, yağasər

2

... 



-Tehrani, tehrani... 

Səs kallaşmış xırdavatçı Cuhud Şəmi xırıltılı səslə bazarın qapanlardan yuxarı, 

Cuma məscidinin dalında düşmüş Nabım köçünün ətrafında 

 

 



                                                                                                                                                  

79 


 

firlanırdı.  Köç  burada  bir  gecə  dayanacaqdı.  Mal-qara  dağa  çoxdan  qalxıb, 

arvad-uşaq  yaylaq  yolu  üstündə  bazarlıq  eləməlidir.  Cuhud  Şəminin  xırdavat 

qutusundakı malların çoxunu onlar alır. 

-İynə, qıyıq, qaytan, qaragöz hərəmi, balta... 

Bazar... hərənin öz mətaı var... 

Şair  bu  rəngarəng  səslər  aləmini  daima  qəribə  bir  maraq  və  nədənsə  təşvişlə 

dinləyirdi. İndi də... 

-Yerpələngi... Dərya nəhəngi... 

-Ləbləbi kişmiş. Gəl, ay dişləri düşmüş. 

-Gəl Zol Hüseynin dovğasına. 

Bu sənin payın, bu gendən baxanın payı, ağzının suyu axanın payı. 

-Ağ gilabı alan, ağ gilabı alan, ağ-sarı gilabı alan!.. 

-Zəfəran, zəfəran. 

Ətri bir aləm, rəngi kəhrəba. Dürri-Bəkidi, baba. Bəy malı, xan malı. 

-Lahıc başmağı; dörd abbası, buyurtdurma səkkiz abbası... 

Bazar... hərənin öz dərdi var. 

Bir dəvəçi şairi əyləyib əlindəki pulu nişan verir, soruşur: 

-Ay qardaş, bu pul nə qədərdi? 

Birküncdə  mirzə  oturub,  dizinin  üstündə  nə  isə  yazır.  Qarşısındakı  balaca 

yeşiyin  üstündə  fal  kitabı  var.  Küçə  mirzəsi  arabir,  yeri  düşəndə  fala  da  baxır. 

Yüngül dərdlərə dua da yazır. 

-Al, bu üzərrik, bu da  meymun  tükü,  qoy  arasına,  mal  ayağı  vaxtında yandır, 

tüstünü ver azarlıya, dərdi, bəlası gedər. Üzərrik tapmasan, yeddi adamın adına bir 

çimdik duz bük göy əsgiyə, yandır, qurtarsın getsin. 

Şair ötdükcə pıçıldayır: 

-Kaş bütün dərdlərin dərmanı belə asan, sadə olaydı. 

Qoca bir tərəkəmə arvad... Nabırrı köçündən ayrılıb gəlib, "Nabım köçü bərkə 

dayanan vaxt". Onun da dərdi mirzəlikdi. 

-Başına dolanım, inəyimin südü xarablayıb, hər sağanda bir sərnic sağıram, yağ

düşmür, tuluq gətirmir, yaman gözə mil batsın, molla pitik yazıb dedi "bağla inəyin 

boynuna", bağladım, çarə olmur, sən bir al oxu, özün o kəlamına qurban olduğum 

kitabına bir dərin bax. 

Mirzə üçkünc "duam" açıb baxır, oxuyur, dodaqları qaçır: 

 

 


                                                                                                                                                  

80 


 

"Ay gəzəyən Xanımağa,  

Pitik neynəsin yağa?  

Yançağını bas yerə  

Cəhd elə çalxamağa". 

"Yazıq, cahil arvad, amma nə şux şair "mollaya" İrast olmusan?" 

O  kitabı  götürüb  öpür,  dizi  üstünə  alır  və  öz  növbəsində  tovlamağa  başlayır. 

Şair təəssüflə başını bulayıb keçir. 

Bazarın  ayağında  qapanlardan  aralı  iki  kəndli  durub.  Onlardan  biri  cavan, 

ikincisi  orta  yaşlıdır.  Bir  az  əvvəl  onlar  kənddən  bazara  gətirdikləri  matahlarını

satıb evə dönməyə hazırlaşır və aldıqları bazarlığı köhnə, yamaqlı xurcuna yığırlar. 

Dıbır  Əli  adlı  cavan  kəndli  boş  çuvalları  da  çırpıb  qatlayır  və  onları  da  azacıq 

bazarlığın yığıldığı xurcuna yerləşdirir. Eşşək acdır. Ağzını saysız-hesabsız ayaqlar 

altında əzilib vala un kimi olmuş torpağa sürtür, yeməyə yararlı bir tutam ot belə

tapmadığından  finxırır  və  tozu  göyə  qaldırır.  Eşşəyin  ac  olduğunu  gördüyü  üçün 

bazardan  tez  uzaqlaşmağa  çalışan  yaşlı  kişi  -  Məhəmməd  Hüseyn  bazarlığını

hesablayır: 

- Ayə, Dıbır Əli, mən deyim, sən say; iki çuval təzək gətirmişdim. Verdim onu 

xarrat Qulunun külfətinə, aldım hər çuvalına iki şayı, ondan da verdiyimi deyim; 

bir şayı iynə-qıyıq, bir şayı cöz-bağırsaq, bir şayı qəndəf... Mənə de qaldı bir şayı... 

düz eləyir? 

Cavan şair bu sadəlövh hesablamaya gülümsəyir. "Yazıq bir abbası qara pulu 

da hesablayıb qurtara bilməyən  yazıq. Yaxşı  ki,  fıtri  istedad  bu bisavadlığa qalib 

gəlir,  sən  yaşayırsan,  bütün  qanunlar  sənə  ölüm  hökmü  versə  də,  sən  yaşayırsan, 

yox sürünürsən, amma sənin oğul-uşağın belə yazıq olmamalıdır, onlar heç olmasa 

ağı qaradan seçməli, oxumalıdır. Bircə Allah əcəldən aman versə, arzuma çatsam, 

bir məktəbxana açsam..." 

Şair düşünə-düşünə irəliləyir, Cavadı axtarır... 

Bazar...  hərənin  öz  əyləncəsi  var...  biri  yetim  Hüseynin  məzəli-məzəsiz 

mahnılarını  dinləyir,  bir  başqası  təzə  şeir  dəlisi,  məclislər  bəzəyi,  duzlu  baməzə

Cavadı  dinləməyi  xoşlayır.  Cavadı  çox  vaxt  Bəzzazbazar  cərgələrindəki  boş

meydançada  görmək  olar,  bura  nisbətən  sakitlikdir;  hay-küy  azdır,  qoca  tut 

ağacının  altında  bir  neçə  iri  daş  qoyulub.  Cavad  adətən  bu  daşlardan  birinin 

üstündə oturur, ətrafı da həmişə dolu olur, bekarlar, yetiklər. O, kürəyini qoca tuta 

söykəyir,  sür  papağını  alnından  dala  itələyir,  nazik  vücudumu  kip  tutmuş  zərif 

çuxa, sağrı başmaq geyir. Tərkbəndi zərif naxışlı, kaşı işləməli gümüşdən- 

 

 


                                                                                                                                                  

81 


 

dir.  Sarışın,  alagöz,  ağ  bənizlidir.  Ala  gözlərinin  hər  birində  bir  cin  oynayır. 

Belə qaynar ala göz Cavaddan başqa heç kəsdə yoxdur. Cavad ömründə bir dəfə

oruc tutub, namaz qılmayıb. Möminlərin onu görəsi gözü yoxdur. Bəzi mollalar bu 

qorxunc  rəqibdən  yaxa  qurtarmaq  məqsədilə  onu  şirnikdirmək  üçün  eşitdirirlər: 

"Peyğəmbər  səlavatüllahı  güldürən  ərəb  təlxəyi  kimi  o  namərbut  da  birca  dəfə

"əstəğfor"  desə,  hoqqabazlıqdan,  adama  sataşmaqdan  əl  çəksə,  yeri  behiştdir". 

Amma bunu ona çatdıranlara Cavad belə cavab verir: "Qorxma, bacıoğlu, Cavad, 

Şirvanı Cavadsız qoymaz". 

Cavad,  qədim  əyyarlarla,  şah  təlxəkləriylə,  müasir  meyxanaçı  sərpayıları, 

xəlfələrt  özündə  birləşdirən  bir  adamdır.  Hər  yerdə  kimə  sataşılsa  bilir,  bütün 

həcvlərdən ilk dəfə xəbər tutur, dünyanın axırında da birinə dəyən bir söz yazılsa, 

hamıdan  əvvəl  əzbərləyib  oxuyur.  Dalı  dağa  bağlıdı.  Mahmud  ağanın,  İsmayıl 

bəyin,  Hacı  Rza  bəyin  qorxusundan  heç  kəs  ona  dəyib-dolaşa  bilmir.  Cavan 

Şamaxı cavanlarının, harın bəyzadələrin quraşdırdığı bütün əyləncələrin iştirakçısı

bəlkə də təşkilatçısı və rejissorudur. Deyirlər bir dəfə Mahmud ağanın məclisində

necə  olursa,  ölümdən,  qəbiristandan  söz  düşür.  Cavadın  məzəliliklə  ölümdən 

qorxmasına sataşdığı Mahmud ağa deyir: 

-Aadə, Cavad, Əhməd ağanın ruhuna and olsun, ölümdə yaxşı bir şey yoxdu ki, 

ondan qorxmayasan da. Siz lotular söz bir eləyib anamın dəfninə gəlməyən gündən 

sonra',  söz  vermişəm,  camaatın  xeyir-şərinə  çıxıram.  Amma  elə  genə  də  xofu 

ürəyimdən getmir. Sən özün qorxmursan? 

Cavad and içib deyir: 

-Yox, ağa, izin ver, sözümü sübut eləyim? Mahmud ağa gülür: 

-Necə sübut edəcəksən? Cavad yerindən qalxır. 

-Ağa  əmr  elə,  tava,  yağ,  bir  də  un  hazırlasınlar.  Gedim  yeddi  günbəzə, 

gecəynən  çırpı  yığım,  ocaq  qalayım,  halva  çalıb  qulluğunuza  tər  halva  gətirim, 

yeyək damağımız şirinlənsin. 

 

 


                                                                                                                                                  

82 


 

Məclisdəki  bəyzadələrin  əksəriyyəti  Cavada  qahmar  çıxır.  Cavad  gedir. 

Bəyzadələrdən biri deyir: 

-Əh,  ona  cin  Cavad  deyərlər,  gedib  evində  halvanı  arvada  çaldıracaq,  gəlib 

deyəcək ki, buyurun yeddi günbəzdə çalmışam, o, şeytana papış tikənin biridi... 

Cavadı yoxlamaq üçün ürəkli cavanlardan bir-ikisi özlərilə mələfə də götürüb 

qəbiristana  yollanırlar.  Burada  Cavadın  hənirtisini  duyurlar,  o,  doğrudan  da 

günbəzlərdən  birinin  içində  ocaq  qalayıb  halva  çalırdı.  Qovrulmuş  unun  xoş  ətri 

gələnlərin burnuna vurur. Gənclərdən biri köynəyinin qolunu dirsəyədək çırmayıb 

mələfəyə bürünür və əlini qapıdan içəri uzadır, Cavad heç nəyə məhəl qoymadan 

halva diləyən "ölünün" əlinə bir kəfgir qovrulmuş un qoyur, "ölü" yanan əlini geri 

çəkib,  unu  atır,  bir  də  uzadır,  Cavad  yenə  də  xoflanmadan  verir,  üçüncü  əl 

uzananda Cavad ələ bir kəfgir vurub deyir: 

-Ay rəhmətliklər, hamısını ölülərə versəm, dirilərə nə aparram? 

"Ölülər" gülüşür; dostlar, çalınmış halvanı da götüriib birlikdə məclisə qayıdır 

və Cavadın ürəkliliyini ağızdolusu tərifləyirlər... 

Cavad özü də belə işlərdən bilmərrə imtina etdi. Amma bazarda həcvlər, ifşaçı

mənzumələr  oxumaqdan  əl  çəkmədi.  Onun  ən  çox  oxuduğu  şeir  Seyid  Əzimin 

təzə-təzə  meydana  çıxan  həcvləri  idi.  Bazardan  keçən  kvartalniki,  təzə  bəy  adı

almış,  şaşqa  taxıb  təşəxxüs  satan  Hacı  Məlik  oğlunu  görcək  gözləri  parıldayır, 

xüsusi ahənglə oxuyur: 

"Bar ilaha, bu kvartalniki çox görmə bizə!" 

Amma  Hacı  Məlik  oğlu  bu  "duadan"  nədənsə  çox  acıqlanır,  kükrəyir,  coşur, 

əlini qəbzəyə qoyur, deyir: 

-Cavad, bax, aç qulağuvu, eşit, o naseyide de ki, məndən əl çəksin, baha oturar 

ikivüzə də... 

Cavad gülməyini boğur: 

-Neçəyə, kvartalnik ağa? Mən ki, sənə dua eləyirəm... 

Ətrafda avaraların, yetiklərin artdığını görən kvartalnik aradan  çıxmağa tələsir: 

-Tanıyıram  səni,  bilirəm  o  nə  duadı...  Naseyid  köpək  oğlu...  Onun  kimin 

qarasına söyləndiyini çoxları bilir, qəhqəhə ucalır... 

-Aha... ox nişana düz dəyibmiş ki... 

-Balam, bura Şirvandı, hərə öz fitini yaxşı tanıyır burda... 

-Amma cəddinə qurban oldugum, nə deyib!.. 

-Ağa yaman dağ çəkib Hacməlik oğluna... 

 

 



                                                                                                                                                  

83 


 

...Seyid Əzim Cavadın yanına çatanda artıq bütün şəhər hadisədən xəbərdar idi. 

Mollagünələr,  baqqallar,  bəzzazlar  sevinirdi,  açıq-açığına  elə  bil  bayram 

eləyirdilər... 

-Belə  olar  da...  Allah  adama  belə  qənim  olar...  O  fitnə  yuvası  gərək  çoxdan 

dağılaydı, cavanları yoldan çıxaranın axın elə belədi! 

-Əlinə qurban olum kimdisə, yaxşı eləyib, Allah özü əcrin versin. 

Sonanın  yoxa  çıxmasını  da  belə  izah  edirdilər:  "Yəqin  qaçaqlar  dağa  çəkib 

aparıb". 

Başındakı  tabaqda  ədavalı  halva  gəzdirib  satan  tabaqçı  yetim  Hüseyn  çırtıq 

çala-çala təzəcə qoşduğu "Mütrüf havasını" oxuyur, dükançıları güldürürdü: 

Meyyiti getdi divana,  

Cəzası qaldı rizvana,  

Dağıldı öyü mütrüfün,  

Verildi suyu mütrüfün. 

Çillə-çülə kamanda  

Ənniyi qaldı tükanda 

-Aadə,.. ə.. o murdara meyit suyu verən kimdi? Allah vurmuşdu onu ki, cəzası

rizvanda veriləe. Cəzasın elə bu dünyada alıb. Allah qarğa deyil ki, göz ova... 

...Cavad  şairi  görcək  yerindən  qalxdı.  Söhbətin  şirin  yerində  kəsilməsi 

bəzilərini  narazt  saldığından,  hamı  dönüb  yeni  gələnə  baxdı,  tanıyanlar  dərhal 

aralandılar,  ona  Cavadın  yanına  getməyə  yol  verdilər.  Cavad  şairlə  təmənləşdi. 

Cavanlardan birisi qonşusundan soruşdu: 

-Bu kimdi? 

Qonşu təəccüblə dilləndi: 

-Necə yanı kimdi? Ağadı da!.. Kvartalnikin atasına od qoyan. 

Gəncin  gözləri  parıldadı,  İndi  o  şamaxtlıların  böyüklü-kiçikli  "Ağa" 

adlandırdıqları bu gənc şairdən gözlərini çəkmir, sanki baxışları ilə onu yeyirdi. 

Şair isə Cavadla söhbətə başlamış, əsil  məqsədini büruzə vermədən hadisənin 

bazara nə şəkildə yayıldığını öyrənmək istəyirdi: 

-Hə, nə xəbərdi, aadə? 

-Sağlığın, Ağa, Mütrüf Ədil fot olub... 

-Hə, eşitmişəm... 

Səsində  açıqca  bir  təəssüf  hiss  olunan  Cavad  daima  gülən  simasına  heç  də 

yaraşmayan kədərli bir tövrlə sözünə davam etdi: 

 

 



                                                                                                                                                  

84 


 

-  öz  yerində,  Allah  bilən  yaxşıdı,  ya  rəhmət  elər  -  behiştə  aparar,  ya  da  lənət 

elər - cəhənnəmə yollar. Amma hayıf Sonadan... 

-Ona nə olub ki... 

-Əlli-ayaqlı  itib...  Gördüm  deyən  yoxdu...  Şirvan  çəngilərinin  gözü  idi,  Ağa, 

hayıf! Bir də onun rəqslərindən zövq almaq heç zihəyata nəsib olmayacaq. 

Seyid Əzim açıq münasibətini bildirmək istəmədi: 

-Qərəz... Olan olub... 

-Bəli, olan olub, torba dolub... 

Şair  vəziyyətin  gərginliyinə  baxmayaraq,  Sonanın  yerinin  bilinmədiyinə 

arxayınlaşdı. İndi nigaranlığı dostundan idi. Dostundan və əməl yoldaşı Tərlandan 

da xəbər tutmaq istədi, yavaşcadan Cavadın qulağına pıçıldadı: 

-Bura bax, Cin, Qapaqlıgildən xəbər-ətər yoxdu? 

Cavad məsələnin nə yerdə olduğunu anlayıb, o da öz növbəsində pıçıldadı: 

-Getdiyi beyt belindən vurmuş qapını elə qıfıllamayıb ki, quş quşluğuynan ora 

qanad aça bilsin? Nökərini görüb soruşdum, deyir cavan ağam naxoşdu... 

Hər ikisi bu cavan ağanın Tərlan olduğunu bilirdi, hər ikisi onu görmək istəyir, 

lakin  qapaqlının  evinə  getməyə  heç  kəsdə  cürət  yox  idi,  ona  görə  yox  ki,  bu 

sağlam, igid gənclər Hacı Əsədin yumruq və ya çomağından qorxurdular. Məsələ

bunda  idi  ki,  onların  heç  birisi  Tərlanın  evdəki  mövqeyini,  vəziyyətini  bir  az  da 

ağırlaşdırmaq  istəmirdilər.  Çünki  Hacının  xasiyyətinə  bələd  idilər.  Hacı  Qapaqlı

acizin zalımı idi, böyük yanında, nüfuzlu, tanınmış adam  yanında heç nə deməsə 

də, sonra Tərlanın günün qara eləyəcəkdi... 

Odur ki, dostlar hər ikisi qüssələndi. 

Kim isə Cavadı qüssədən azad eləmək üçün kələkbaz bir sual ortaya atdı; onlar 

həmişə Cavadı belə ikibaşlı suallarla dilləndirərdilər: 

-Bura  bax,  aşna,  pıç-pıç  Mustafa  xanı  Şirvandan  qaçırdıb,  Yoxsa  siz  də 

pıçıldaşıb bizi bazardan qaçırtmaq istəyirsiniz? 

Başqa birisi soruşdu: 

-Ay Cavad, əgər sənin özündən xəbər alan olsa, hansına gedərdin, cənnətə, ya 

cəhənnəmə? 

Cavad hansı bir hissin təsiri iləsə doğruldu, açıq bir kin duyulan səslə dilləndi: 

 

 


                                                                                                                                                  

85 


 

-Əvvələn,  Allaha  əyandı  ki,  mən  üşüyənin  biriyəm,  ona  görə  də  yerim 

məlumdu.  Bir  də  ki,  məni  behiştə  o  mollalarla,  hacılarla  bir  yerə  salmazlar, 

davamız  düşər,  onsuz  da  aramız  yoxdu. Nə  vermişəm  cəhənnəmə,  xanəndə orda, 

nəvazəndə orda, şərab orda, mütrüfə də ki, bu gün təşrif apartdırdılar... 

Bir  qəhqəhə  də  qopdu,  şair,  dostunun  bu  cəsarətli  cavabını  eşitcək  əvvəl 

diksindi,  sonra  məhəbbət  dolu  baxışlarını,  ölümlə  diri  gözlü  mübarizə  aparan 

Cavadın simasına zilləyib düşündü: "Sən nə cürətlisən, nə ürəklisən, Cavad! Mən 

tək-tək,  birini  həcv  edəndə  qorxudurlar:  "Özünü  gözlə!”  deyib  qoruyurlar  məni 

dost-aşna.  Əsil  ifşanı  sən  eləyirsən!  Mən  səndən  hələ  çox  şey,  birinci  növbədə

cəsarət öyrənməliyəm, Cavad! 

O  yerindən  qalxdı,  Cavaddan  və  ehtiramla  onu  müşayiət  edən  adamlardan 

uzaqlaşdı: "Səndən çox şey öyrənməliyəm, birinci növbədə cəsarət, Cavad! Mənim 

də Alışlar, Qapaqlılar, Molla Qurbanqulularla işim çoxdu, dava hələ təzə başlanıb, 

Cavad, təzə başlanıb..." 

Şair  bazardan  çıxanda  artıq  Sonanın  gizləndiyi  yeri  heç  kəsin  bilmədiyinə

arxayın  olmuşdu.  Erkən  olmasına  baxmayaraq,  Seyid  Əzim  üzüyuxarı  Minaxora 

tərəf  qalxmağa  başladı.  O,  Mahmud  ağanın  yanına  gedirdi.  İndi  Mahmud  ağanın 

necə  kədərli  olduğunu  təsəvvür  edirdi.  Yaxınlaşıb  dostlaşdıqları  bu  bir  il 

müddətində Seyid Əzim, Mahmud ağanın incə, hər şeydən yaralanan nəcib ürəyinə

yol tapa, bələd ola bilmişdi. İndi o sənət aləminin belə qiymətli bir inci, bir sona 

itirməsinə nə qədər heyifsilənirdi. Kim bilir nələr düşünür, Sonaya qəlbində necə

də  ağır  bir  matəm  saxlayırdı.  Gedib  onu  təskin  etmək,  Sonanın  ölmədiyini, 

itmədiyini  xəbər  vermək,  lakin  hardasa  gizlədilməli  olduğunu  məsləhətləşmək, 

kömək almaq lazım idi. O şübhəsiz ki, Sonanın sağ qalmasına sevinəcək, kömək də

verəcək, amma belə bir sənətkarın tərəb

1

 aləmindən əbədilik yox olmasına, belə bir 



ulduzun sənət fəzasında sönməsinə dərindən təəssüflənəcək... Elə mənim kimi... 

...Axşam  azanınacan  onlar  evdə  tək  qaldılar.  Əvvəl  Minasoltan  onunla  heç 

kəlmə də kəsmədi, ürəyində qarasına deyindi, balasını afətlərdən, çəngi məkrindən 

qorumaq üçün Allahına yalvardı. Amma günortaya doğru arvadın fıkirləri öz içini 

yeməyə başladı: "Çəngi də olsa, Ağa demişkən, Allah onun ölməyinə razı olmayıb. 

Mən nəkarayam seyid evinə pənah gətirən bədbəxt bəndəsini ac qoyam, susuz 

 

 


                                                                                                                                                  

86 


 

qoyam.  Çox  düşündükdən  sonra  arvad  içi-içini  kəsə-kəsə  daxili  bir  əzab 

duyduğu halda siniyə çörək, yavanlıq, bir fincan da çay qoyub, sübh namazından 

sonra  girmədiyi  bala  otağa  keçdi.  Sona  bayaqkı  qaydada  dizlərini  qucaqlayıb 

oturmuş, başını sinəsinə əymişdi. Gözlərinin yaşı hələ də qurumamışdı: "Ağlamalı

günün  axirətdədi,  abədbəxt,  siratdan  keçəndədi  sənin  yasın,  niyə  gözünü  kor 

eləyirsən?" O, bir söz demədən, naməhrəmdən çəkinər kimi, ağzı yaşmaqlı olduğu 

halda, sinini gəlinin qabağına qoyub çıxdı. 

Bir qədər keçdi. Minasoltan qorxudan həyətə çıxmırdı, qapı döyən olsa cavab 




Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   28


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə